Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 245/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek Skarżącego B. C. o prawo pomocy, w sprawie ze skargi B. C., S. C. i K. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 28 stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2006 r.
Sąd I instancji podał, że we wniosku o prawo pomocy Skarżący wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie są rodzicami czworga dzieci w wieku 19, 17, 13 i 2 lata. Prowadzona działalność na chwilę obecną nie generuje dochodów z uwagi na jej profil – produkcja rolna. Dochody z tego rodzaju działalności są okresowe, natomiast ogólna trudna sytuacja rolnictwa dotknęła również Skarżącego – odnotowuje on straty. Wolne środki pieniężne pochodzą z deklarowanych w deklaracjach dla podatku od towarów i usług zwrotów tegoż podatku. Jako posiadany majątek wskazał nieruchomość rolną o pow. 1,60 ha oraz maszyny i pojazdy: kombajn zbożowy, siewnik, ciągnik siodłowy, samochód osobowy marki Citroen C8 z 2005 r. Zadeklarował również, że osiąga dochody z działalności gospodarczej w kwocie ok. 3000 zł.
Wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia i przedłożenia dokumentów dotyczących stanu majątkowego wyjaśnił, że zamieszkuje wraz z rodziną w wynajmowanym domu. Pokrywa czynsz wynoszący 2000 zł miesięcznie oraz inne koszty jego utrzymania w kwocie ok. 500 zł. W 2009 r. uzyskał tzw. dopłaty do gruntów rolnych w kwocie 230.000 zł. Dołączył deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres od stycznia do maja 2010 r., zeznanie podatkowe za 2009 r. obojga małżonków, historię rachunku bankowego od marca do lipca 2010 r. oraz zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego i zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.
Referendarz sądowy nie dopatrzył się zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza.
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił rozpatrywanego wniosku. Zdaniem Sądu I instancji zestawienie zadeklarowanych dochodów w kwocie ok. 3000 zł miesięcznie z kosztami mieszkania w wysokości 2500 zł miesięcznie, przy uwzględnieniu liczby członków rodziny pozostających na utrzymaniu Skarżącego, sugeruje rozbieżności pomiędzy deklaracją Skarżącego o jego trudnej sytuacji materialnej a faktycznymi dochodami. Sad I instancji wskazał, iż Skarżący prowadzi w sporym rozmiarze działalność gospodarczą w zakresie rolnictwa, dodał, że Skarżący nie usunął wskazanych wątpliwości co do faktycznej wysokości uzyskiwanych dochodów. Zdaniem Sądu rozbieżności, nieścisłości czy luki w oświadczeniu nie pozwalają uznać, że Skarżący znajduje się w sytuacji wymagającej szczególnego traktowania i wsparcia z budżetu państwa. W innym razie Skarżący nie byłby w stanie ponosić kosztów utrzymania sześcioosobowej rodziny, płacąc czynsz za wynajem domu mieszkalnego (2000 zł) i dokonując wszelkich towarzyszących temu opłat eksploatacyjnych, czy jak wynika z przedłożonej historii rachunku bankowego - czesnego za naukę syna w LO.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie Skarżącemu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W środku odwoławczym zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu iż Skarżący nie spełnia warunków do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto Strona zarzuciła naruszenie art. 255 p.p.s.a. poprzez jego pominięcie i przedwczesne wydanie postanowienia w sprawie o prawo pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Stosownie do przepisów art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podzielić, pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.
Na mocy art. 255 p.p.s.a. w sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Czynności określone w tym przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania, gdyż jak już wyżej wskazano ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa.
W rozpatrywanej sprawie decydujący wpływ na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy miało nie usunięcie przez Skarżącego wskazanych wątpliwości co do faktycznej wysokości uzyskiwanych dochodów.
Jak wynika z akt sprawy Strona posiadała wszelkie informacje co do oczekiwań Sądu w kwestii wyjaśnienia nieścisłości w złożonym oświadczeniu. Precyzyjnie okoliczności te zostały wymienione w wezwaniu do uzupełnienia wniosku, wystosowanym przez referendarza sądowego. Strona wprawdzie odpowiedziała na powyższe wezwanie, przedkładając szereg dokumentów, jednak przedstawione przez nią dane wzbudziły liczne wątpliwości, co tym samym uniemożliwiło pełną ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego. Skarżący nie wyjaśnił, wynikających z oświadczenia wątpliwości, pomimo iż zostały one szczegółowo określone w uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 sierpnia 2010 r. Strona nie odniosła się do tych wskazań ani w sprzeciwie ani w rozpatrywanym zażaleniu.
Zdaniem Sądu odwoławczego, Sąd I instancji gruntownie zbadał sytuację finansową Strony, biorąc pod uwagę zadeklarowane dochody z działalności gospodarczej, kształtujące się na poziomie 3000 zł. miesięcznie w zestawieniu z wydatkami, na które w większości składa się opłata czynszu za wynajem domu mieszkalnego w kwocie 2000 zł. i ponoszone w związku z tym opłaty eksploatacyjne w kwocie ok. 500 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszoinstancyjny słusznie uznał, że przedstawione przez Skarżącego dane są nierzetelne. Sąd I instancji wskazał na fakt prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej w zakresie rolnictwa, posiadającej zaplecze techniczne w sporym rozmiarze oraz związane z tym środki finansowe, wspomagające prowadzoną działalność, pochodzące z tzw. dopłat bezpośrednich dla rolnictwa (ok. 230 000 zł. rocznie).
Sąd wziął pod uwagę liczbę osób w rodzinie pozostających na utrzymaniu Skarżącego a także wydatki wynikające z przedłożonej historii rachunku bankowego (opłata czesnego za naukę syna w LO). Należy wskazać, że ocena przez Sąd sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że Skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również wiąże się ze zbadaniem, czy Skarżący posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych.
Za niezasadne należy zatem uznać zarzuty podniesione w zażaleniu. Wbrew przekonaniu Skarżącego rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy dokonane dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Należy jeszcze raz podkreślić, że to w interesie skarżącego leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej.
Z powyższych względów należy uznać, że odmowa przyznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie B. C. prawa pomocy w zakresie częściowym prawa nie narusza. Skarżący chcąc skorzystać z prawa pomocy, winien bowiem liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej jego i członków rodziny, a także potwierdzenia podnoszonych okoliczności stosownymi dowodami.
Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.