Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 246/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek Skarżącej K. C. o prawo pomocy, w sprawie ze skargi B. C., S. C. i K. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 28 stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2006 r.
Sąd I instancji podał, że we wniosku o prawo pomocy Skarżąca wskazała, iż obecnie nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu męża. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje według oświadczenia ok. 3000 zł dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Małżonkowie posiadają czworo dzieci w wieku 19, 17, 13 i 2 lat. Poza nieruchomością rolną o pow. 1,60 ha nie posiada żadnego majątku.
Skarżąca wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia i przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, w ramach dodatkowego postępowania wyjaśniła, że dodatkowe informacje zawarte są w oświadczeniu jej męża – współskarżącego w sprawie. Wynika z nich, że rodzina wynajmuje dom mieszkalny w R., opłacając czynsz w wysokości 2000 zł miesięcznie oraz inne koszty utrzymania domu w wysokości ok. 500 zł. Mąż wnioskodawczyni uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych, które za 2009 r. wyniosły 230.000 zł. Jako środek transportu wymieniono samochód Citroen C8, rok produkcji 2005. Do wyjaśnień załączono deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2010 r., zeznanie podatkowe za 2009 r. dot. rozliczenia dochodów obojga małżonków, zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego i zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego na wniosek wierzyciela oraz historię rachunku bankowego za okres od 1 marca do 9 lipca 2010 r.
Referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza.
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uwzględnił rozpatrywanego wniosku. Zdaniem Sądu I instancji analiza danych zadeklarowanych jako dochody w zestawieniu z wydatkami i przedłożoną historią rachunku bankowego budzą wątpliwości co do ich rzetelności. Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawczyni wraz z mężem prowadzi w sporym rozmiarze działalność gospodarczą w zakresie rolnictwa. Jest wspólniczką spółki, która w 2009 r. uzyskała przychód w kwocie 594.537,41 zł, przy czym przypadający na skarżącą 118.907,48 zł. Ostatecznie jej dochód, pomniejszony o koszty uzyskania przychodów w wysokości 111.285 zł, wyniósł 7.622,48 zł. Sąd I instancji uznał, że do tych wyników dodać należy dochody męża z tytułu działalności gospodarczej, co do wysokości których, w konfrontacji z oświadczonymi kosztami utrzymania, Sąd w postanowieniu oddalającym wniosek męża Skarżącej (będącego równocześnie stroną tego postępowania) wyraził wątpliwości w kwestii ich rzeczywistej wysokości.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie Skarżącej prawa pomocy zgodnie z wnioskiem, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W środku odwoławczym zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu iż Skarżąca nie spełnia warunków do uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto Strona zarzuciła naruszenie art. 255 p.p.s.a. poprzez jego pominięcie i przedwczesne wydanie postanowienia w sprawie o prawo pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Stosownie do przepisów art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podzielić, pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.
Na mocy art. 255 p.p.s.a. w sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Czynności określone w tym przepisie podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania, gdyż jak już wyżej wskazano ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa.
W rozpatrywanej sprawie decydujący wpływ na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy miało nie wyjaśnienie przez Skarżącą wątpliwości co do faktycznej wysokości uzyskiwanych dochodów.
Jak wynika z akt sprawy Strona posiadała wszelkie informacje co do oczekiwań Sądu w kwestii wyjaśnienia nieścisłości w złożonym oświadczeniu. Precyzyjnie okoliczności te zostały wymienione w wezwaniu do uzupełnienia wniosku, wystosowanym przez referendarza sądowego. Strona wprawdzie odpowiedziała na powyższe wezwanie wskazując, że dodatkowe informacje zawarte są w oświadczeniu jej męża, jednak przedstawione przez Skarżących dane wzbudziły liczne wątpliwości, co tym samym uniemożliwiło pełną ocenę ich rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego. Skarżąca nie wyjaśniła, wynikających z oświadczenia wątpliwości, pomimo iż zostały one szczegółowo określone w uzasadnieniu postanowienia z dnia 31 sierpnia 2010 r. Strona nie odniosła się do tych wskazań ani w sprzeciwie ani w rozpatrywanym zażaleniu.
Zdaniem Sądu odwoławczego, Sąd I instancji gruntownie zbadał sytuację finansową Strony, biorąc pod uwagę zadeklarowane dochody z działalności męża, kształtujące się na poziomie 3000 zł. miesięcznie w zestawieniu z wydatkami, na które w większości składa się opłata czynszu za wynajem domu mieszkalnego w kwocie 2000 zł. i ponoszone w związku z tym opłaty eksploatacyjne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszoinstancyjny słusznie uznał, że przedstawione przez Skarżącą dane są nierzetelne. Sąd I instancji wskazał na fakt prowadzenia przez Skarżących działalności gospodarczej w zakresie rolnictwa, posiadającej zaplecze techniczne w sporym rozmiarze oraz związane z tym środki finansowe, wspomagające prowadzoną działalność, pochodzące z tzw. dopłat bezpośrednich dla rolnictwa (ok. 230 000 zł. rocznie).
Sąd wziął pod uwagę liczbę osób w rodzinie, utrzymujących się z zadeklarowanego dochodu a także wydatki wynikające z przedłożonej historii rachunku bankowego (opłata czesnego za naukę syna w LO). Należy wskazać, że ocena przez Sąd sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że Skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również wiąże się ze zbadaniem, czy Skarżąca posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych.
Za niezasadne należy zatem uznać zarzuty podniesione w zażaleniu. Wbrew przekonaniu Skarżącej rolą sądu nie jest prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy dokonane dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń w tym przedmiocie. Należy jeszcze raz podkreślić, że to w interesie skarżącego leży przestawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej.
Z powyższych względów należy uznać, że odmowa przyznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie K. C. prawa pomocy w zakresie częściowym prawa nie narusza. Skarżąca chcąc skorzystać z prawa pomocy, winna bowiem liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej jej i członków rodziny, a także potwierdzenia podnoszonych okoliczności stosownymi dowodami.
Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.