Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił C. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynika, że w dniu 3 czerwca 2009 r. C. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 12 maja 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń - listopad 2003 r.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 13 lipca 2009 r. wpis od tej skargi został określony na kwotę 11.037 zł.
W piśmie z 21 lipca 2009 r. strona skarżąca podając wartość przedmiotu zaskrzenia zawarła również wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do skargi załączono wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF). W uzasadnieniu tegoż wniosku Skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Podał, że aktualnie jest jedynym żywicielem rodziny, bowiem żona przebywa na urlopie wychowawczym i nie uzyskuje żadnych dochodów. Małżonkowie posiadają dwoje dzieci.
Skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.500 zł brutto, z którego pokrywane są wydatki na wyżywienie całej rodziny i opłaty. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, dochodach i majątku, wynika ponadto, że we wspólnym gospodarstwie pozostają żona i dwoje dzieci, a Skarżący posiada dom w A. w Gminie O., o powierzchni 200m2 oraz spłaca kredyt zaciągnięty na zakup ww. nieruchomości, przy czym nie wskazał wysokości raty. Z wniosku wynika również, że Skarżący nie posiada przedmiotów wartościowych, papierów wartościowych ani oszczędności.
Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 5 sierpnia 2009 r. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez udokumentowanie wysokości wynagrodzenia, które ujawnił we wniosku, nadesłanie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości swoich oraz żony dochodów za lata 2007 i 2008 ze wskazaniem źródeł osiągnięcia przychodów bądź odpisów zeznań podatkowych, wyciągów z posiadanych przez małżonków kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące, nadesłanie zaświadczenia o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, oraz udokumentowanie miesięcznych kosztów eksploatacyjnych, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.
W odpowiedzi Podatnik przedstawił zaświadczenie, z którego wynika, że jest zatrudniony w Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością na stanowisku Prezesa Zarządu, a jego średnie wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy wynosi 1.120 zł netto, oraz informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT-11 za okres od 1 października do 31 grudnia 2008 r., wystawiony przez obecnego pracodawcę, z którego wynika, że za ten okres osiągnął dochód w wysokości 2.780 zł. Nadto nadesłał zaświadczenie Prezydenta Miasta L. o wykreśleniu z ewidencji z dniem 28 czerwca 2007 r. prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą "F." oraz zawartą w formie aktu notarialnego umowę ustanawiającą z dniem 23 kwietnia 2004 r. ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej, a także kopię wyroku z dnia 27 września 2007 r. zobowiązującego wnioskodawcę do łożenia alimentów na poczet swojej żony oraz córki w wysokości 1.000 zł miesięcznie.
Ponadto oświadczył, że jest w stanie faktycznej separacji z żoną i dlatego nie jest w stanie przedłożyć zaświadczeń dotyczących wielkości jej dochodów względnie jej zeznań podatkowych za ubiegłe lata ani dokumentów potwierdzających wysokość wydatków eksploatacyjnych, czy też wyciągów z jej rachunków bankowych. Sam nie posiada rachunków bankowych. Oświadczył także, że w roku 2007 nie osiągał żadnych dochodów, zaś w roku 2008 osiągnął jedynie dochód w spółce "W.".
Postanowieniem z dnia 16 września 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem, motywując rozstrzygnięcie niemożnością przeprowadzenia całościowej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego w celu ustalenia, czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych.
Na powyższe postanowienie skarżący złożył sprzeciw.
Po rozpoznaniu sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny, wskazanym wyżej postanowieniem z dnia 28 października 2009 r., odmówił Stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie sąd I instancji wskazał na szereg okoliczności, które w ocenie Sądu składają się na to, że Skarżący nie wykazał spełnia przesłanki uzasadniającej udzielenie prawa pomocy, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny (art. 246 § 1 P.p.s.a.). W ocenie Sądu wskazane przez Skarżącego we wniosku okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji majątkowej budzą liczne zastrzeżenia co do ich wiarygodności, przede wszystkim z uwagi na rozbieżności nie tylko pomiędzy oświadczeniami samego wnioskodawcy, zawartymi w pierwotnym wniosku, jego uzupełnieniu i sprzeciwie, ale i złożonymi przez niego dokumentami, mającymi potwierdzać te okoliczności. Rozbieżności te dotyczą przede wszystkim miejsca zamieszkania Skarżącego i związanego z tym kręgu osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika wszak, że skarżący posiada dom o powierzchni 200m2 w Gminie O., która jednocześnie, według oświadczenia, stanowi jedyną nieruchomość będącą własnością wnioskodawcy. Jednocześnie jako miejsce zamieszkania skarżący wskazuje adres L, ul. J., pomijając jednocześnie tytuł prawny do tego lokalu. Skarżący oświadczył też, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci oraz jest jedynym żywicielem rodziny, a jednocześnie stwierdza, że pozostaje w faktycznej separacji z żoną i nie uczestniczy w dochodach swojej żony.
Skarżący podnosi też, że jego żona nie osiąga dochodów, a w kolejnym piśmie stwierdza, że z uwagi na separację nie jest w stanie wykazać jej dochodów. Te rozbieżne oświadczenia Skarżący składa, co istotne, w roku 2009, podczas gdy umowa o rozdzielności majątkowej i wyrok zasądzający alimenty są datowane odpowiednio na 2004 i 2007r. W ocenie Sądu nie sposób wyobrazić sobie, by Skarżący o tych okolicznościach zapomniał. Zwrócić należy uwagę także na fakt, że Skarżący przemilczał kwestię pełnych wydatków na utrzymanie. Jedynym wydatkiem jaki Skarżący udokumentował, zresztą dopiero na wezwanie referendarza, są alimenty zasądzone wyrokiem sądu. Nie wyjawił natomiast, kwestii wydatków na utrzymanie domu w A. Gmina O. i mieszkania w L. oraz jaka jest wysokość tych wydatków. Przemilczał także kwotę wysokości rat kredytu zaciągniętego na budowę domu w A. Wątpliwości Sądu budzi także wysokość wykazanych przez skarżącego dochodów.
Nie sposób dać wiary, że jedynym źródłem utrzymania skarżącego i jego rodziny jest wynagrodzenie w wysokości 1.120 zł netto. Ale nawet zakładając, że skarżący osiąga dochody w tej wysokości i jednocześnie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego i płaci miesięcznie 1.000 zł, to nie sposób przyjąć, by z pozostałej części wynagrodzenia wynoszącej 120 zł miesięcznie był w stanie pokryć wydatki na własne utrzymanie i mieszkanie, a tym bardziej na spłatę kredytu zaciągniętego na zakup domu. Okoliczności te czynią prawdopodobnym przypuszczenie, że dochody Skarżącego nie ograniczają się wyłącznie do wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji prezesa zarządu Spółki, a Skarżący najprawdopodobniej posiada też oszczędności, których nie ujawnił we wniosku.
Pismem z dnia 9 listopada 2009 r. Strona wniosła zażalenie na powyższe postanowienie sądu I instancji, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - P.p.s.a.), poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie uiścić wpis sądowy w wysokości 11.037 zł bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.
Uzasadniając zażalenie Strona wskazała, iż fakt, że pierwotnie podała, iż żona Skarżącego nie ma dochodów z uwagi na pozostawanie na urlopie wychowawczym nie pozostaje w sprzeczności z informacją co do braku uczestniczenia w dochodach żony. Co do kwestii zamieszkania, Strona poinformowała, że z uwagi na separację faktyczną z żoną Skarżący nie przebywa w A., gmina O., ale w lokalu mieszkalnym, który nie stanowi jego własności, za zgodą brata. Strona oświadczyła, że nie ponosi kosztów utrzymania tego lokalu, a wskazane dochody stanowią jedyne źródło utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy uznać, że strona nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy nie tylko wówczas, gdy nie przedłożyła dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, ale także wówczas, gdy przedłożone dokumenty i oświadczenia Strony są niewiarygodne.
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie Skarżący przedstawił dokumenty i oświadczenia, które są niewiarygodne. O ich niewiarygodności świadczy ich niespójność oraz niedostateczne wyjaśnienie przez Stronę istotnych okoliczności.
Pomimo wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów, a także szansy wypowiedzenia się co do pewnych okoliczności zarówno w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, jak i w zażaleniu na postanowienie sądu I instancji, Skarżący nie wyjaśnił w żaden sposób jak jest możliwe, że z jednej strony pozostaje w faktycznej separacji z żoną, a z drugiej Strony pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Ta ostatnia okoliczność, wskazana we wniosku o przyznanie prawa pomocy, pozostaje z kolei w sprzeczności z oświadczeniem Strony, iż zamieszkuje ona w innym mieszkaniu niż żona.
Strona nie wyjaśniła również w żaden sposób skąd ma środki na zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika, w jaki sposób udaje jej się - przy dochodach 1.120 zł netto - wyasygnować kwotę 1.000 zł alimentów na dzieci, a za pozostałą kwotę utrzymać siebie. W żaden sposób nie zostały również rozwiane wątpliwości co do środków na spłatę kredytu zaciągniętego na zakup domu.
W świetle powyższego należy uznać, że Strona nie spełniła przesłanek przyznania jej prawa pomocy. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.