Uzasadnienie
Postanowieniem z 29 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1892/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił W. sp. z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Sąd podał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K., w kwocie 9.622 zł, strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu strona wskazała, że osiągnięte przez nią w 2009 r. wyniki finansowe były wyjątkowo niekorzystne – strata finansowa wyniosła ponad 5,5 miliona złotych. Spółka posiada też wiele przeterminowanych zobowiązań i nie posiada środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu. Dalej wskazano, że w stosunku do spółki wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne w związku z zaległościami z zapłatą składek do ZUS.
Ponadto wszystkie środki finansowe, które wpłyną na konta bankowe skarżącej w X. S.A., poza kontami walutowymi, stanowią w większości automatycznie spłatę odsetek od kredytów (z reguły przeterminowanych). Ze środków na pozostałych kontach bankowych skarżąca stara się przede wszystkim kupować surowce i materiały niezbędne do produkcji, jak również wypłaca wynagrodzenia pracownikom i reguluje zobowiązania publicznoprawne. Spółka posiada wprawdzie znaczne wierzytelności u swoich kontrahentów, jednakże jej zobowiązania są prawie dwukrotnie wyższe od wartości tych wierzytelności. Kapitał zakładowy spółki wynosi 2.000.000 zł, z kolei wartość środków trwałych zamyka się w kwocie 14.794.456,58 zł. Postanowieniem z 22 października 2010 r. referendarz sądowy WSA w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego oddalił wniosek i uznał, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd w szczególności zwrócił uwagę na stwierdzenie pełnomocnika skarżącej zawarte w sprzeciwie, iż strona ta "osiąga niewielkie przychody, które z pewnością wystarczyłyby na dokonanie zapłaty wymaganego wpisu". Sąd uznał, że powyższe wyklucza przyznanie skarżącej prawa pomocy w związku z jednoznacznym brzemieniem art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.").
Ponadto Sąd pierwszej instancji zauważył, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga stałe przychody. Co więcej, z dołączonych do sprzeciwu dokumentów nie wynika drastyczne pogorszenie jej sytuacji ekonomicznej w stosunku do stanu na 31 lipca 2010 r., końcowej daty objętej bilansem załączonym do wniosku. Sąd zauważył, że stan należności krótkoterminowych na 31 lipca 2010 r. wynosił 8.157.735,04 zł, na dzień 30 września 2010 r. natomiast 6.138.968,30 zł, a zatem w okresie dwóch miesięcy spółce udało się odzyskać około 2.000.000 zł, co stawia pod znakiem zapytania tezę o niemożliwości ściągnięcia należności od dłużników.
Dodatkowo Sąd wskazał, że skarżąca, poza swoim stwierdzeniem zawartym w sprzeciwie, nie wykazała aby rachunki bankowe, z których nie przekazano wyciągów, mimo wezwania referendarza sądowego, były rachunkami "martwymi".
Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny prawa pomocy w żądanym zakresie, ewentualnie o uchylenie skarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Argumentując powyższe strona wyjaśniała, że zmniejszenie należności krótkoterminowych było efektem zapisów księgowych. Spółka tłumaczyła, że w lipcu 2010 r. dokonała sprzedaży towarów za kwotę ponad 1,7 mln zł pod warunkiem, że zapłata nastąpi w terminie miesiąca. Kupujący nie uiścił jednak tej kwoty w terminie i następnie odsprzedał skarżącej towary, przy czym strony skompensowały należności z tytułu tych transakcji. Odnośnie wyciągów z rachunków, których m.in. dotyczyło wezwanie referendarza sądowego, skarżąca wskazała, że wyciąg co do zasady obrazuje dokonane na rachunkach transakcje, a więc w przypadku, gdy takich transakcji na poszczególnych rachunkach skarżącej nie dokonywano w okresie ostatnich trzech miesięcy, o wyciągach nie może być mowy, co najwyżej o zaświadczeniu z banku o braku operacji na tych rachunkach.
Ponadto spółka wskazała na jej trudną sytuację finansową, lecz jednocześnie stwierdziła, że osiąga pewne przychody, które z pewnością wystarczyłyby na pokrycie kwoty wpisu sądowego. W ocenie spółki jednak niedopuszczalne jest wymaganie aby z przychodów tych miała w pierwszej kolejności uiścić koszty sądowe, zaprzestając płacenia innych wymagalnych zobowiązań, które warunkują jej dalsze funkcjonowanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie – wobec braku uzasadnionych podstaw – podlega oddaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy sąd może przyznać takiej jednostce prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jej dostępu do sądu.
Przechodząc do analizy zarzutów zażalenia pod kątem powyższych uwag Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że argumentacja strony jest bezzasadna i nie dostarcza podstaw do uchylenia skarżonego postanowienia.
Zgodzić się bowiem należy z Sądem pierwszej instancji w zakresie oceny sytuacji majątkowej spółki. Z dokumentacji przedłożonej w sprawie jednoznacznie wynika, że spółka pomimo licznych zobowiązań nadal prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje z tego tytułu pewien przychód i jest w stanie regulować bieżące wydatki, jak również zobowiązania natury publicznoprawnej. Nie może przy tym skarżąca twierdzić, że wszelkie koszty działalności gospodarczej są priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego, gdyż takie rozumowanie prowadziłoby do wniosku, że jakiekolwiek problemy finansowe przedsiębiorcy powinny każdorazowo skutkować przyznaniem temu przedsiębiorcy prawa pomocy i obciążeniem Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez niego postępowania sądowego. Tymczasem regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 P.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 omawianej ustawy, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Na dezaprobatę zasługuje również argumentacja skarżącej w zakresie przyczyn nienadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych. Celem zarządzenia referendarza sądowego w zakresie uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy było uzyskanie wiedzy na temat rzeczywistej sytuacji finansowej spółki, stąd konieczne było ustalenie stanu prowadzonych dla tej spółki rachunków bankowych oraz prześledzenie ewentualnych transakcji dokonywanych na tychże rachunkach z uwzględnieniem wysokości środków, jakimi spółka mogła dysponować. Należy przy tym wyjaśnić, że wyciąg z rachunku bankowego ma odzwierciedlać transakcje dokonane w ramach tego rachunku w danym przedziale czasowym, bądź też dokumentować brak takich transakcji. Zawsze jednak na podstawie wyciągu można uzyskać informacje na temat zgromadzonych na danym rachunku środków, a tego rodzaju dane są istotne w kontekście przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zaniechanie skarżącej w omawianym zakresie skutkowało zatem ograniczeniem możliwości ustalenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej.
Bezzasadne są przy tym twierdzenia skarżącej jakoby wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wyciągów z rachunków bankowych było wadliwie sformułowane. W wezwaniu tym podkreślono bowiem, że chodzi o wyciągi ze "(...) wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą spółkę" i dodano "obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy (...)". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można przyjąć, że tak sformułowane wezwanie było niezrozumiałe i mogło wprowadzić w błąd pełnomocnika spółki – radcę prawnego, który zawodowo świadczy usługi szeroko rozumianej pomocy prawnej i powinien zdawać sobie sprawę z celowości takiego wezwania wystosowanego w ramach postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym skarżąca nie wykazała, iż zasługuje na dofinansowanie ze strony Skarbu Państwa, a taki charakter ma w istocie instytucja prawa pomocy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o treść art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.