Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił J. N. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi kasacyjnej J. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 czerwca 2011 r. oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 19 lipca 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od października 2007 r. do kwietnia 2008r.
W ocenie Sądu przedstawione przez stronę we wniosku oraz kolejnych pismach informacje o sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz wyrażona argumentacja są niewiarygodne i nie pozwalają właściwie ocenić możliwości finansowych wnioskodawcy. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że jedynym źródłem dochodu skarżącego jest prowadzona działalność gospodarcza w zakresie sprzedaży paliw. Skarżący podał przy tym, że za ostatnie siedem miesięcy 2011r. działalność ta przyniosła stratę.
Z kolei w odpowiedzi na wezwanie Referendarza o przedstawienie wyciągów i wykazów rachunków bankowych skarżący przedstawił jedynie wyciąg z prowadzonego na jego nazwisko w PKO BP konta bankowego za okres od 1 lipca 2011r. do 20 września 2011r. Operacje uwidocznione w wyciągu dotyczą wyłącznie obciążeń z tytułu spłat kredytu i opłat bankowych i dwie wpłaty: w wysokości 14.000 zł (opisana jako "wpłata własna") i 15.000 zł (opisana jako "wpłata"). Wnioskodawca nie podał źródeł tych wpłat.
Dla oceny sytuacji materialnej strony nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że jest on posiadaczem domu o powierzchni 87 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 5 ha oraz działek budowlanych. Ponadto z decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. wynika, że wraz z żoną jest posiadaczem domu o powierzchni 706 m2. Strona wykazała tę nieruchomość we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 16 sierpnia 2010r. W kontekście powyższego bez znaczenia pozostaje fakt, że małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej.
W ocenie Sądu istotne znaczenie dla oceny sytuacji skarżącego jest to, że strona nie podała czy w chwili obecnej jako przedsiębiorca jest w posiadaniu jakichkolwiek nieruchomości czy też innych środków trwałych związanych z prowadzoną działalnością. Sąd wskazał, że zgodnie z przedstawionym przez stronę w dniu 28 września 2010r. bilansem firmy skarżącego na dzień 31 lipca 2010r. wartość rzeczowych aktywów trwałych wynosiła 5.970.916,11 zł, w tym środków trwałych - 4.261.613,70 zł, środków trwałych w budowie 1.709.302,41 zł, zaś nieruchomości 1.421.213,07 zł. Powyższe świadczy o niekompletności i w dalszej kolejności niewiarygodności przedstawionych przez stronę informacji dotyczących jej kondycji finansowej, w szczególności w kontekście pozyskiwania z działalności gospodarczej znacznych środków służących pokryciu bieżących wydatków i kredytów.
Sąd podkreślił, że sam fakt spłacania przez skarżącego kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Zdaniem Sądu koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania.
Zażalenie od powyższego postanowienia złożył pełnomocnik skarżącego zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o uchylenie orzeczenia w całości.
Zaskarżonemu postanowieniu strona zarzuciła obrazę art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że skarżący może ponieść koszt wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny, podczas gdy sytuacja finansowa na to nie pozwala.
Sąd I instancji podkreślił, że nieruchomości skarżącego obciążone są kredytami, które muszą być na bieżąco spłacane. Brak spłaty chociażby jednej raty spowoduje postawienie kredytu w stan wymagalności, co doprowadzi firmę skarżącego do upadku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Słusznie Sąd I instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżący nie spełnił warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wykazują, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Jak słusznie podkreślił Sąd I instancji skarżący z jednej strony przedstawia, że z tytułu prowadzonej działalności ponosi stratę, a z drugiej, że jest ona jedynym źródłem jego dochodu, z której pokrywane są wydatki na utrzymanie domu w wysokości 18.000 zł oraz spłat rat kredytu hipotecznego w kwocie 15.000 zł miesięcznie. W związku z tym zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższych danych strony nie można uznać za wiarygodne.
Nie bez znaczenia jest również, że na przedłożonym wyciągu z rachunku bankowego skarżącego obejmującego okres od 1 lipca 2011r. do 20 września 2011r. widnieją jedynie operacje związane ze spłatą kredytów oraz dwoma wpłatami własnymi na łączną kwotę 29.200 zł. Brak natomiast operacji związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, więc nie można ocenić jakie są rzeczywiste przepływy finansowe w firmie skarżącego.
Ponadto zgodzić się należy z Sądem I instancji, że sam fakt spłacania przez skarżącego kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Aby strona bowiem mogła uzyskać, a następnie spłacać kredyt musiała wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Do tego konieczne jest zaś wykazanie m.in. rentowności prowadzonej działalności gospodarczej zabezpieczającej zobowiązania kredytowe w określonej wysokości. Ponadto z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie wynika fakt zalegania ze spłatą rat. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania niemniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym.
Skarżący ponadto jest w posiadaniu nieruchomości, tj. domu o powierzchni 87 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 5 ha, działek budowlanych oraz wraz z żoną posiada dom o powierzchni 706 m2. Strona wszakże w zażaleniu powołuje się na fakt, że nieruchomości są obciążone kredytami, ale na tę okoliczność nie przedstawia stosownych dokumentów. Ponadto skarżący, jak sam wskazał, jedną z nieruchomości wynajmuje i uzyskuje z tego tytułu dochód w wysokości 1.000 zł miesięcznie.
Reasumując w rozstrzyganej sprawie rozmiar prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz posiadany majątek miały decydujący wpływ na dokonaną ocenę wniosku o prawo pomocy. Oceny tej skarżący nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu I instancji. W tym miejscu wskazać jeszcze należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich" prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł. Skarżący nie należy do tego kręgu podmiotów.
W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżący wykazał, że spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a zatem że obiektywnie nie ma możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji