Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Po 102/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił C. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że w toku niniejszego postępowania, C. L. (dalej jako "skarżący") złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku podał, że nie ma możliwości finansowych na uiszczenie wpisu tytułem skargi, gdyż utrzymuje się jedynie z prac dorywczych i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości 1.000 zł. Podał, że w 2012 r. nie osiągnął dochodu, który podlegałby opodatkowaniu. Oświadczył, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 marca 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, wobec czego ww. postanowienie upadło i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2013r. oddalił powyższy wniosek. Na to postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 czerwca 2013r., sygn. akt I FZ 242/13 oddalił zażalenie, stwierdzając, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie o wysokości osiąganych dochodów nie jest wiarygodne. Aby pokrywać swoje zobowiązania dotyczące chociażby świadczeń alimentacyjnych skarżący musi posiadać dodatkowe dochody, których nie ujawnił.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 września 2013 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 28.276 zł.
Skarżący w odpowiedzi złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 24 września 2013 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 października 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Na to postanowienie skarżący wniósł sprzeciw, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od ponoszenia kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi z dnia 9 stycznia 2013 r. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 5 grudnia 2012 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie.
Sąd podkreslił, że skarżący w niniejszej sprawie złożył już wniosek o przyznanie prawa pomocy, który został negatywnie rozpoznany postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 kwietnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 242/13 oddalił zażalenie od tego postanowienia. Z uzasadnień tych orzeczeń wynika, że powodem odmowy przyznania prawa pomocy było to, iż w oparciu o złożone przez stronę oświadczenia nie można było rzetelnie ocenić jego sytuacji majątkowej.
Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa i osobista nie uległa istotnej zmianie w porównaniu do stanu wcześniejszego. Skarżący bowiem, jak oświadczył, dalej utrzymuje się z prac dorywczych. Otrzymuje dochód w wysokości ok. 1.200 zł miesięcznie. Jednocześnie wskazał, że ze środków tych płaci alimenty na dzieci (ok. 5.000 zł miesięcznie).
Skarżący nie odniósł się jednak do kwestii, które wpłynęły w istotny sposób na wydane rozstrzygnięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2013 r. oraz Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 242/13.
Sąd zauważył, że skarżący dalej nie wyjaśnił w jaki sposób pokrywa ze swoich zarobków kwoty z tytułu alimentów i jednocześnie ponosi koszty utrzymania. Wprawdzie wskazał, że uzyskuje pomoc od rodziny, jednak nie podał w jakiej wysokości. Nie złożył też odpisów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Przedłożył tylko kopię wyciągu z rachunku bankowego za dzień 21 lipca 2011 r.
Ponadto Sąd miał na względzie fakt, że skarżący w dniu 21 kwietnia 2011 r. sprzedał nieruchomość za kwotę 15.121.509,30 zł. Z uwagi na wysoką wartość transakcji skarżący został zobowiązany do wyjaśnienia, czy posiada środki pieniężne otrzymane ze sprzedaży nieruchomości, jeżeli tak - to w jakiej wysokości, jeżeli zaś nie - to dlaczego i na co je spożytkował. Wnioskodawca wprawdzie podał, że pozyskane środki przeznaczył na spłatę kredytów m.in. w Neo Banku oraz innych zobowiązań, jednak nie wyjaśnił jaką kwotę i kiedy przeznaczył na spłatę kredytów oraz w jakiej wysokości, kiedy i z jakiego tytułu dokonał spłaty innych zobowiązań.
Sąd zwrócił także uwagę na fakt, że skarżący nadal nie wyjaśnił, jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego małżonki. Nie wyjaśnił w szczególności, czy małżonkowie pozostają w separacji faktycznej, czy też prawnej; nie wiadomo również, czy istnieje pomiędzy nimi wspólność majątkowa małżeńska, czy też rozdzielność majątkowa.
Ponadto sąd zwrócił uwagę na fakt, że skarżący w piśmie z dnia 26 lutego 2013 r. wskazał, że w 2011 r., jak i w 2012 r. nie uzyskał dochodów podlegających opodatkowaniu i wobec tego nie złożył zeznań rocznych podatkowych za te okresy. Natomiast do pisma z dnia 24 września 2013 r. skarżący dołączył deklaracje PIT 37 za wskazane okresy. Nie wyjaśnił jednak, dlaczego złożył je tak późno, tj. 29 maja 2013 r.
Sąd stwierdził też, że skarżący posiada 4.000 udziałów w spółce "D. " w W. o łącznej wysokości 200.000 zł, a także 99 udziałów w
"C." w P. o łącznej wysokości 4.950 zł, w której - jak wynika z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego - pełni funkcję prezesa zarządu.
Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł skarżący, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegającego na uznaniu, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe tytułem wpisu od skargi.
Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o zmianę postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od ponoszenia kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi z dnia 9 stycznia 2013 r. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 5 grudnia 2012 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód.
Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Ocena istnienia przesłanek do zwolnienia czy to całkowitego, czy częściowego z kosztów sądowych rozumiana jako prawo pomocy nakłada na Sąd obowiązek rzetelnej analizy nie tylko wniosku złożonego w sprawie udzielenia pomocy, ale także tych dokumentów, które uzna za konieczne do rozstrzygnięcia wniosku. Nieuczynienie zadość żądaniu Sądu w tym przedmiocie, uprawnia do przyjęcia stanowiska, że strona nie wykazała istnienia przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Ujmując rzecz inaczej, brak zaspokojenia żądania Sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten Sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do niewykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1523/13).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd i instancji słusznie uznał, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
W tym miejscu przypomnieć należy, że pismem z dnia 14 lutego 2013 r. skarżący wezwany został przez Referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:
- 1) złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2011 i 2012 r. złożonych przez skarżącego,
- 2) złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego,
- 3) podanie jakie prace byłe wykonywane przez skarżącego w ramach prac dorywczych, kiedy i za jakim wynagrodzeniem,
- 4) podanie czy skarżący, poza wymienionym we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodem, uzyskuje jakieś inne dochody,
- 5) podanie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej,
- 6) podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki, w tym koszty eksploatacyjne i raty kredytów,
- 7) podanie czy skarżący posiada zarejestrowane pojazdy mechaniczne,
- 8) podanie czy skarżący posiada nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro,
- 9) podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach z o.o.,
- 10) podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, czy jest osobą rozwiedzioną,
- 11) podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych,
- 12) podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wnioskodawca najmuje mieszkanie należy podać koszty najmu,
- 13) podanie czy skarżący posiada środki pieniężne otrzymane ze sprzedaży nieruchomości w kwietniu 2011 r..
Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, skarżący w dalszym ciągu nie wyjaśnił w jaki sposób pokrywa ze swoich zarobków kwoty z tytułu alimentów i jednocześnie ponosi koszty utrzymania. Wprawdzie wskazał, że uzyskuje pomoc od rodziny, jednak nie podał w jakiej wysokości. Skarżący nie złożył też odpisów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, przedkładając jedynie kopię wyciągu bankowego za dzień 21 lipca 2011 r.
Nie bez znaczenia pozostaje również, że skarżący w dniu 21 kwietnia 2011 r. sprzedał nieruchomość za kwotę 15.121.509,30 zł. Pomimo zobowiązania przez Sąd do wyjaśnienia, czy posiada środki pieniężne otrzymane ze sprzedaży nieruchomości, jeżeli tak - to w jakiej wysokości, jeżeli zaś nie - to dlaczego i na co je spożytkował. Wnioskodawca wprawdzie podał, że pozyskane środki przeznaczył na spłatę kredytów m.in. w N. B. oraz innych zobowiązań, jednak nie wyjaśnił jaką kwotę i kiedy przeznaczył na spłatę kredytów oraz w jakiej wysokości, kiedy i z jakiego tytułu dokonał spłaty innych zobowiązań.
Skarżący nie wyjaśnił także, jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego małżonki. Nie wyjaśnił w szczególności, czy małżonkowie pozostają w separacji faktycznej, czy też prawnej; nie wiadomo również, czy istnieje pomiędzy nimi wspólność majątkowa małżeńska, czy też rozdzielność majątkowa.
Nie bez znaczenia pozostaje również, że skarżący posiada 4.000 udziałów w spółce "D " w W. o łącznej wysokości 200.000 zł, a także 99 udziałów w "C." w P. o łącznej wysokości 4.950 zł, w której - jak wynika z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego - pełni funkcję prezesa zarządu.
Należy stwierdzić, że skarżący nie przedkładając stosownych dokumentów i oświadczeń wykazał się brakiem staranności, której należałoby wymagać od osoby dbającej o własne interesy. Powyższe okoliczności bowiem decydują o tym, że skarżący pomimo ciążącego na nim obowiązku wykazania, że nie jest w stanie ponosić w pełni kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, obowiązkowi temu uchybił. Sąd bowiem na podstawie przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń nie ma możliwość pełnej weryfikacji jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, co w konsekwencji prowadzi do oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłowe uznał rozstrzygnięcie Sądu I instancji, zaś zażalenie skarżącego jako bezpodstawne podlega oddaleniu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.