Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 września 2007 r., sygn. III SA/Wa 1170/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. U. sp. z o.o. z/s w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, iż strona złożyła na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie z uiszczenia wpisu sądowego od skargi, argumentując, iż w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej nie posiada środków na sfinansowanie kosztów sądowych. Spółka na podstawie art. 255 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływana jako "P.p.s.a.", została wezwana do uzupełnienia dokumentacji potwierdzającej jej sytuację majątkową. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik skarżącej oświadczył, iż nie ma możliwości przedłożenia żądanych dokumentów, ponieważ z uwagi na brak jakichkolwiek środków finansowych spółka nie prowadzi dokumentacji księgowej i nie sporządza deklaracji podatkowych.
Dodatkowo podniesiono, iż organy prowadzące postępowanie egzekucyjne wobec majątku spółki powinny udzielić wszelkich informacji dotyczących tego majątku, gdyż sama spółka nie posiada dostatecznej wiedzy w tej kwestii.
Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji stwierdzając, iż oświadczenia strony nie stanowią wystarczającej podstawy do dokonania rzetelnej oceny jej sytuacji majątkowej pod kątem przesłanek z art. 246 § 2 P.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Skarżąca zakwestionowała powyższe rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji i w zażaleniu wniosła o jego uchylenie.
Argumentując swoje stanowisko pełnomocnik skarżącej stwierdził, iż sytuacja finansowa spółki została w sposób wyczerpujący wyjaśniona we wcześniejszych etapach postępowania. Podkreślił ponownie, iż w sprawie nie przedłożono stosownej dokumentacji, gdyż faktycznie dokumentacja ta nie istnieje, wobec braku po stronie skarżącej funduszy na jej sporządzenie. W ocenie pełnomocnika ta okoliczność sama w sobie przemawia za koniecznością przyznania spółce prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zauważyć, iż regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Prawo pomocy może zostać stronie przyznane na jej wniosek. Ustawodawca obarczył przy tym wnioskodawcę obowiązkiem wykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zaniechanie strony w ww. zakresie ma ten skutek, iż wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego sąd rozstrzyga na jej niekorzyść. W interesie tejże strony leży zatem przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jej wniosku. (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. I FZ 63/05 – niepubl.; postanowienie WSA w Warszawie z 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05 – niepubl.).
Podkreślić również należy, iż rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu.
W ocenie tutejszego Sądu za trafne należy uznać stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż skarżąca spółka nie wykazała, że zasługuje na dofinansowanie jej z budżetu państwa (a prawo pomocy jest w istocie taką formą dotowania) w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Strona przywołała wprawdzie szereg okoliczności, które miały uzasadniać przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, jednakże Sąd pierwszej instancji ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania tych twierdzeń jedynie w oparciu o dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę i w oparciu jedynie o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. faktycznie zaistniały. Jak wyżej wskazano, to wnioskodawcę ustawa obliguje do wykazania owych przesłanek, a zatem Sąd rozpoznający taki wniosek nie ma obowiązku podejmowania czynności zmierzających do wyjaśnienia sytuacji finansowej wnioskodawcy i w tym zakresie może opierać się jedynie o dokumentację złożoną przez tegoż wnioskodawcę do akt sprawy.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny za trafną uznaje ocenę Sądu pierwszej instancji dokonaną w zakresie obowiązku prowadzenia przez skarżącą stosownej dokumentacji księgowej i rachunkowej, wynikającego ze stosownych przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. Nr 76, poz. 694 ze zm.) oraz ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. Nr 54, poz. 654 ze zm.). Podkreślenia wymaga, iż na konieczność wywiązania się z ww. obowiązku nie ma żadnego wpływu to, czy spółka osiągnęła w danym okresie sprawozdawczym, czy roku podatkowym jakiekolwiek dochody.
Wobec powyższego stwierdzić należy, iż skutki zaniechania prowadzenia odpowiedniej dokumentacji finansowej z uwagi na brak wystarczających środków finansowych obciążają skarżącą (por. postanowienie WSA w Warszawie z 26 września 2005 r., sygn. III SA/Wa 1611/04 – niepubl.). Ponadto w świetle przywołanego przez Sąd pierwszej instancji orzeczenia Sądu Najwyższego z 13 września 1937 r. spółka ma możliwość podjęcia działań zmierzających do poprawy jej sytuacji finansowej lub rozważenia ogłoszenia upadłości.
W oparciu o powyższe uwagi Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a argumentacja przedstawiona w zażaleniu nie zasługuje na uwzględnienie, wobec czego – na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – należało orzec jak w sentencji.