Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 października 2007 r., sygn. akt I SA/Lu 528/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych spółce z o.o. C.w B. W uzasadnieniu Sąd przedstawił informacje dotyczące sytuacji finansowej spółki, wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych do niego dokumentów. Wskazano, że skarżąca spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą na budowie i sprzedaży apartamentów mieszkalnych. Obecnie cały majątek spółki (nieruchomości w K.) podlega zajęciu komorniczemu, spółka zarządza nim jednak na zasadach dozorcy. Z tytułu wynajmu części nieruchomości będących własnością spółki osiąga ona dochody w wysokości 800 zł netto, które przeznaczone są na pokrycie wydatków związanych z ochroną i bieżącymi remontami (zaznaczono, że jeden z najemców nie płaci czynszu najmu od maja 2007 r..) Ustalono ponadto, że spółka nie zatrudnia pracowników, nie posiada rachunków bankowych, a brakujące kwoty na pokrycie wydatków wpłacane są przez udziałowców spółki. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 417.000,00 zł, wartość środków trwałych spółki - 14.560.026,02 zł, zaś za ostatni rok spółka według bilansu poniosła stratę w wysokości 13.084,03 zł.
Sąd po przeanalizowaniu powyższych informacji doszedł do przekonania, że nie zachodzą przesłanki wskazane w przepisach stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy, tj. art. 243 § 1, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: u.p.p.s.a.. Po pierwsze Sąd wskazał, że spółka w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem winna uwzględnić konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego.
Ponadto Sąd uznał, że posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów oraz że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. Sąd podkreślił, że nieruchomości będące własnością strony skarżącej pozostawione są w zarządzie spółki i są wynajmowane. Spółka ma zatem możliwość ich gospodarczego wykorzystania, a skoro osiąga przychody, to nie można przyjąć, że koszty związane z tą działalnością mają pierwszeństwo w stosunku do kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowoadministracyjnym.
Na powyższe postanowienie strona wniosła zażalenie. Wskazano w nim, że Sąd dokonując oceny sytuacji finansowej spółki pominął fakt, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest wobec całego majątku spółki od 2003 roku i w tym czasie działalność spółki pozostaje w stanie zupełnego paraliżu, a planowanie wydatków i zabezpieczenie środków na prowadzenie procesów sądowych jest niewykonalne. Autor zażalenia zauważył ponadto, że z art. 246 § 2 u.p.p.s.a. nie wynika, aby prawa pomocy pozbawione były nawet te podmioty, które są całkowicie winne swojej złej sytuacji finansowej. W zażaleniu wskazano również, że w samym 2007 roku spółka dwunastokrotnie wnosiła opłaty i wpisu sądowe w łącznej kwocie 956 zł, co świadczy o tym, że strona nie uchyla się od ponoszenia kosztów związanych z realizacją swoich praw przed sądem.
Odnośnie posiadanych nieruchomości strona skarżąca podniosła, że z samego faktu bycia właścicielem nieruchomości o wartości kilkunastu milionów złotych nie wynika, że może nimi dysponować. Zgodnie bowiem z przepisami kodeksu cywilnego będąc dłużnikiem - zarządcą nieruchomości z dochodów z nieruchomości pokrywane są wyłącznie wydatki ściśle określone w art. 940 kpc, a wymieniony tam katalog nie przewiduje możliwości finansowania kosztów innych postępowań sądowych. A zatem ponoszenie kosztów związanych z wynajmem nieruchomości nie wynika z przyznania przez spółkę pierwszeństwa tych wydatków nad kosztami sądowymi, lecz wynika z obowiązku prowadzenia właściwej gospodarki majątkiem pozostawionym skarżącej w dozorem nałożonym przez art. 931 § 1 oraz 935 kpc.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem ocena dokonana przez Sąd pierwszej instancji nie została w sposób skuteczny podważona.
Ocena sytuacji majątkowej dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest prawidłowa. Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, dla których sytuacja materialna stanowi barierę dla dochodzenia swych praw przed sądem, np. osobom bezrobotnym, nie posiadającym stałego dochodu, dla których wygospodarowanie środków pieniężnych dla opłacenia wymaganych ustawą kosztów sądowych stanowi nieusuwalną przeszkodę. Prawo przewiduje również możliwość ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, gdy wykazane zostaną okoliczności wskazane w art. 246 § 2 u.p.p.s.a..
W ocenie tutejszego Sądu okoliczności powyższe nie zostały wykazane. Skarżąca spółka prowadzi działalność, z której osiąga dochody, a majątek spółki stanowi mienie znacznej wartości w porównaniu z wysokością wpisu wymaganego w omawianej sprawie (933 zł). Ponadto, strona skarżąca w zażaleniu sama przyznaje, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest wobec całego majątku spółki od 2003 r., ale jednocześnie stwierdza, że tylko w 2007 r. dwunastokrotnie uiszczała opłaty i wpisy sądowe w innych sprawach. Przyjąć zatem należy, że spółka była w stanie wygospodarować środki na pokrycie wymaganych prawem kosztów sądowych. Pamiętać należy, że prawo pomocy stanowi pewnego rodzaju formę dotowania przez Skarb Państwa, która może mieć miejsce w sytuacjach naprawdę wyjątkowych.
Wobec podniesionych powyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił zażalenie