Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2330/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu – D. P. - przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji przedstawił treść oświadczeń strony skarżącej dotyczących sytuacji finansowo-rodzinnej. Z oświadczeń tych wynikało, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji obuwia. Zatrudnia 11 pracowników, którzy z racji na stan finansów przebywają na trzymiesięcznym urlopie bezpłatnym. Rachunek bankowy wnioskodawcy zajęty jest na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych przez ZUS na kwotę 9.841,80 zł. Dalsze zadłużenie wobec ZUS wynosi 1355,25 zł. Zadłużenie wobec urzędu skarbowego wynosi 63.634,46 zł. Skarżący spłaca również dwa kredyty na kwotę 31.250 zł miesięcznie oraz raty leasingowe na samochody dostawcze na łączną kwotę 4.176,74 zł. Wnioskodawca podnosi, że z uwagi na stratę osiąganą z tytułu działalności gospodarczej, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie.
Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Dwójka dzieci wnioskodawcy przebywa wraz z żoną. Wnioskodawca nie ma wiedzy co do dochodów żony. Dobrowolnie łoży na utrzymanie dzieci 1.500 zł miesięcznie. Wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 2.134,41 zł brutto (1.313,66 zł netto). Jest właścicielem nieruchomości o pow. 300 m² oraz działki o pow. 900 m². Nie posiada innych składników majątku. Do wniosku skarżący załączył kopie umów leasingowych, umów kredytowych, tytułów wykonawczych i upomnień. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego wnioskodawca wskazał, iż ponosi miesięczne koszty utrzymania w wysokości: 407,36 zł energia, 1.691,55 zł rachunki telefoniczne, 400 zł środki czystości, 200 zł odzież, wyżywienie jednej osoby 600 zł, dobrowolne świadczenie na rzecz dzieci 1.500 zł (łącznie 4.798,91 zł).
Analizując powyższe dane, Sąd doszedł do wniosku, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynoszących 11.741 zł, nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd zaznaczył, że dane wynikające z oświadczeń złożonych przez skarżącego nie do końca korelują z nadesłanym przez niego dokumentami. Przy miesięcznych dochodach w wysokości 1.313,66 zł wnioskodawca ponosi miesięczne wydatki w wysokości 4.798,91 zł. Sąd jednocześnie wskazał na bardzo wysoki przychód jaki firma skarżącego osiągnęła w 2007 r. Sąd I instancji podkreślił również, że skoro wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki w wysokości ponad 30 tys. zł miesięcznie na spłatę kredytów oraz ponad 4 tys. zł miesięcznie na raty leasingowe, to powinien również wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż mimo toczących się postępowań egzekucyjnych skarżący w dalszym ciągu uzyskuje znaczące przychody z tytułu prowadzonej działalności.
Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W jego uzasadnieniu wskazał, że w chwili obecnej prowadzona przez niego działalność nie osiąga obrotów z roku 2007. Pogarszająca się sytuacja finansowa na rynku powoduje, że zadłużenie wobec wierzycieli wzrasta. Skarżący nie reguluje również bieżących płatności. Jego rachunki bankowe są zajęte na poczet prowadzonej egzekucji, zaś posiadana nieruchomość obciążona jest hipoteką skarbową. Skarżący podkreślił ponownie, że sytuacja w której się obecnie znajduje uniemożliwia wygospodarowanie środków pieniężnych na poczet kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Do sądu rozpatrującego wniosek w przedmiocie prawa pomocy, należy zaś ocena czy okoliczności takie zachodzą. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów:
- 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania,
- 2) aktualnej kondycji finansowej strony.
Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie i być przyznawana osobom które rzeczywiście jej potrzebują.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął, że dane wynikające z oświadczeń złożonych przez skarżącego nie do końca korelują z nadesłanym przez niego dokumentami. Co najmniej zastanawiające jest, jak skarżący przy miesięcznych dochodach w wysokości 1.313,66 zł jest w stanie ponosić miesięczne wydatki w wysokości 4.798,91 zł. Do okoliczności tej, podniesionej zresztą przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, nie odniósł się skarżący w swoim zażaleniu. Powyższe powoduje, że trudno uznać oświadczenia skarżącego w zakresie uzyskiwanych przez niego dochodów za wiarygodne.
Należy zgodzić się również z Sądem I instancji, że skoro wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki w wysokości ponad 30 tys. zł miesięcznie na spłatę kredytów oraz ponad 4 tys. zł miesięcznie na raty leasingowe, to powinien również wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, zwłaszcza, że koszty te należy traktować na równi z innymi kosztami ponoszonymi przez skarżącego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.