Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 września 2006 r., I SA/Bd 246/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na wniosek Dyrektora Izby Celnej w T. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W motywach rozstrzygnięcia Sąd przytoczył informacje przedstawione przez stronę we wniosku, z którego wynikało, że jest ona organem władzy publicznej, którego działalność nie pozwala na swobodne dysponowanie posiadanym majątkiem. Uzyskiwane dochody z poboru ceł i podatków nie mogą być wykorzystywane na bieżącą działalność statutową, w tym zapłatę wpisów sądowych. Wpis do którego została wezwana nie jest znaczący, to jednak ilość spraw nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku dla bieżącego funkcjonowania Izby Celnej i konieczności naruszenia ustalonego planu wydatków. Wygospodarowanie takich środków wymaga zmiany ustaleń w planie finansowym jednostki i odpowiadających im zapisów w ustawie budżetowej.
Do przedmiotowego wniosku Dyrektor Izby Celnej w T. załączył plan dochodów i wydatków, wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenie REGON oraz bilans.
W oparciu o powyższe okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że strona nie spełnia przesłanki do uwzględnienia jej wniosku, tj. zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd w pierwszej kolejności zacytował treść art. 246 par. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./. Następnie wskazał, iż przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych ma charakter wyjątkowy i jest odstępstwem od zasady ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie przez skarżących /art. 199 w związku z art. 205 par. 1 i par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.
W dalszej części uzasadnienia Sąd podniósł, że mimo dostrzeżenia faktu, iż Dyrektor Izby Celnej w T. został wezwany do uiszczenia wpisów w 21 sprawach, to okoliczność ta nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż nie jest to kwota /łącznie 2.100 zł/ przekraczająca możliwości finansowe wnioskodawcy. Skoro bowiem ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził, wzorem procedury cywilnej, zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych /których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej/, to oznacza, że podmioty te powinny uwzględnić w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia sądowego postępowania administracyjnego, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości pełnej realizacji prawa strony w takim postępowaniu.
Jednocześnie nie mogą one wymagać, by instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nie uwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych.
W zażaleniu, skierowanym do Naczelnego Sądu Administracyjnego Dyrektor Izby Celnej w T. domagał się zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy poprzez "zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości lub części", bądź też uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Uzasadniając swoje żądanie wskazał, iż postanowienie w przedmiocie prawa pomocy powinno być wydane po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji finansowej strony. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpatrywany w dwóch aspektach z uwzględnieniem z jednej strony wysokości kosztów sądowych, a z drugiej strony jej możliwości finansowych. W odniesieniu do drugiego aspektu istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. Następnie podkreślił, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po utrwalonej wcześniej linii orzecznictwa opartej na zawieszaniu postępowań po skierowaniu pytania prejudycjalnego do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, zaprzestał zawieszać te postępowania po ustaleniu planu wydatków skarżącego na rok bieżący.
W konkluzji uzasadnienia podniósł, iż organy administracji rządowej nie mogą czerpać w sposób nieograniczony środków z budżetu państwa. "Jeżeli zatem ustawodawca przyznał prawo ubiegania się o przyznanie pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych wszystkim zainteresowanym podmiotom, to odmowa przyznania tej pomocy organom państwowym zbudowana na teoretycznej możliwości uzyskania każdych środków z budżetu państwa prowadzić będzie do tego, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie martwą w stosunku do jednostek budżetowych".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Stosownie do art. 246 par. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane:
- - w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;
- - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 par. 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą.
Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Powinno mieć miejsce jedynie w tych sytuacjach, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.
Oceniając zasadność wniosku Sąd musi wziąć pod uwagę z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu, a z drugiej szeroko rozumiane możliwości finansowe strony skarżącej.
W tym miejscu warto również przywołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte między innymi w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 /nie publ./, zgodnie z którym opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
W tym stanie prawnym stwierdzić należy, iż argumentacja zażalenia nie podważa skutecznie oceny dokonanej w rozstrzygnięciu Sądu I instancji.
Odnosząc się do argumentów zażalenia należy wskazać, iż chcąc dochodzić praw przed sądem należy przede wszystkim zadbać o środki na pokrycie kosztów sądowych i jak trafnie wykazał to Sąd pierwszej instancji instytucje państwowe /których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej/ powinny uwzględnić w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia sądowego postępowania administracyjnego, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości pełnej realizacji prawa strony w takim postępowaniu. Zatem argument strony skarżącej, iż w planach finansowych nie przewidziała wszystkich wydatków na zapłatę wpisów sądowych nie może być okolicznością uzasadniającą uzyskanie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, wobec nie naruszenia prawa przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, a tym samym braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym należało zażalenie oddalić.