Uzasadnienie
Postanowieniem z 9 grudnia 2016 r., I SA/Kr 1333/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę I. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (dalej: DIS) z 12 września 2016 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, sierpień, wrzesień i październik 2011 r.
Sąd pierwszej instancji przypomniał, że ww. decyzja DIS została skarżącej doręczona 14 września 2016 r. i zawierała pouczenie o sposobie zaskarżenia, w tym o terminie i sposobie wniesienia skargi do Sądu za pośrednictwem DIS.
Pismem z 17 października 2016 r. skarżąca wniosła za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przypomniał, że w przypadku wniesienia skargi po upływie terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.), jeśli skarżący nie korzysta z instytucji określonej w art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do odrzucenia skargi, stosownie do art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji, w rozpatrywanej sprawie, zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej 14 września 2016 r., a więc trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upływał 14 października 2016 r. W sytuacji wniesienia skargi przez skarżącą 17 października 2016 r., skarga ta wniesiona została po upływie terminu ustawowego i w konsekwencji ulegała odrzuceniu.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła jego wydanie z naruszeniem art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 i § 2 oraz art. 245 k.p.c. poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodu – zwrotki przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję DIS; art. 43 k.p.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie w sprawie; art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w sprawie oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez brak wskazania podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia, uzasadniającą skuteczność doręczenia skarżącej przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję 14 września 2016 r.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o przeprowadzenie dowodu z dokumentu – na potwierdzenie nieobecności skarżącej w miejscu doręczenia 14 września 2016 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do przesądzenia prawidłowości doręczenia skarżącej zaskarżonej decyzji w dniu 14 września 2016 r. Prawidłowe określenie daty doręczenia zaskarżonej decyzji determinuje bowiem ocenę, czy skarga do Sądu pierwszej instancji została wniesienia przez skarżącą z zachowaniem terminu ustawowego określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji prawidłowość uznania przez Sąd pierwszej instancji, że w rozpatrywanej sprawie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że skarżąca błędnie utożsamia zarzucany brak skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji z naruszeniem wskazanych w zażaleniu przepisów ustawy z 14 września 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 23; dalej: k.p.a.) oraz ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, dalej: k.p.c.). Zgodnie z art. 3 § 1 k.p.a. przepisów k.p.a. nie stosuje się do spraw uregulowanych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, ze zm.; dalej: O.p.), z określonymi w tym przepisie wyłączeniami, które nie dotyczą jednak procedury doręczenia pism. Dla rozpatrzenia istoty sporu w rozpatrywanej sprawie konieczne jest więc zbadanie prawidłowości doręczenia zaskarżonej decyzji podatkowej w kontekście zasad doręczenia pism określonych w O.p.
Zarzuty podnoszone przez skarżącego w zażaleniu koncentrują się na dwóch podstawowych kwestiach: po pierwsze na kwestionowaniu prawidłowości ustalenia przez Sąd pierwszej instancji daty skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji oraz po drugie: braku odpowiedniego uzasadnienia przez Sąd pierwszej instancji podstawy prawnej podjętego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że doręczenia pism zaliczane są do czynności materialno-technicznych postępowania podatkowego, z dokonaniem jednak których prawo wiąże niekiedy określone i ważkie skutki prawne (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 marca 1998 r., w sprawie I SA/Lu 159/97, publ. LEX nr 33527).
W szczególności, co ma istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie, data doręczenia decyzji warunkuje określenie terminu na wniesienie skargi do Sądu administracyjnego pierwszej instancji (art. 53 § 1 p.p.s.a.). Prawidłowe ustalenie terminu doręczenia pisma w postępowaniu podatkowym ma więc istotne znaczenie dla zapewnienia poszanowania możliwości skorzystania z przyznanych w ustawie-p.p.s.a. uprawnień do kwestionowania prawidłowości rozstrzygnięć administracji publicznej przed sądami administracyjnymi. Należy również przypomnieć, że uchybienie terminowi określonemu w art. 53 § 1 p.p.s.a. powoduje szczególnie dotkliwe dla strony skutki w postaci odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że przy podejmowaniu rozstrzygnięć w przedmiocie odrzucenia środka zaskarżenia Sąd powinien zbadać prawidłowość doręczenia zaskarżonego aktu bowiem warunkuje to ocenę, czy skarga do Sądu administracyjnego została wniesiona przy zachowaniu ustawowego terminu na dokonanie takiej czynności.
W aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru zaskarżonej decyzji DIS, z którego wynika, iż decyzja została doręczona pod właściwy adres pełnoletniemu domownikowi w dniu 14 września 2010 r. (k. 46 akt administracyjnych). Na zwrotnym poświadczeniu odbioru znajduje się również nieczytelny podpis osoby, która odebrała przesyłkę kierowaną do skarżącej.
W zażaleniu skarżąca podnosi istotne wątpliwości co do niemożności ustalenia osoby, której podpis widnieje na zwrotnym potwierdzeniu odbioru z 14 września 2016 r., jednocześnie wskazując, że żaden z pełnoletnich domowników, ani też sama skarżąca, nie odebrała wskazanej przesyłki w tym dniu.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji ograniczył się do wskazania, że "zaskarżona decyzja (...) została doręczona skarżącej w dniu 14 września 2016 r." Trafnie w tym zakresie podnosi skarżąca w zażaleniu, że Sąd pierwszej instancji nie wskazał, czy uznał, że doręczenie to zostało dokonane bezpośrednio skarżącej lub też, w przypadku uznania że doręczenie zostało dokonane w trybie zastępczym, czy zweryfikowano tożsamość osoby, która odebrała przesyłkę w imieniu skarżącej i czy w konsekwencji prawidłowo zastosowano fikcję doręczenia zastępczego.
Wskazane braki uniemożliwiają dokonanie oceny prawidłowości uznania przez Sąd pierwszej instancji za datę właściwego doręczenia zaskarżonej decyzji dzień 14 września 2016 r., a w konsekwencji ocenę legalności zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi oraz odniesienie się do przedstawionych przez skarżącą wniosków dowodowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle zarzutów podniesionych w zażaleniu konieczne jest wyjaśnienie pojawiających się wątpliwości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przy wykorzystaniu dostępnych temu Sądowi środków dowodowych (w szczególności przeprowadzenia procedury reklamacyjnej) w celu ustalenia, czy doręczenie miało miejsce do rąk dorosłego domownika w rozumieniu art. 149 O.p. W związku z tym, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że doręczenia dokonano w trybie zastępczym przez doręczenie pisma dorosłemu domownikowi konieczne jest wyjaśnienie wątpliwości związanych z nieprawidłowym opisem zwrotnego potwierdzenia odbioru.
W szczególności należy zwrócić uwagę, że doręczający nie wskazał, który konkretnie dorosły domownik odebrał doręczaną przesyłkę, a podpis osoby odbierającej pismo na zwrotnym potwierdzeniu odbioru jest nieczytelny. W związku z tym na obecnym etapie nie jest możliwe jednoznaczne przesądzenie, że osoba, która podjęła się doręczenia przesyłki adresatowi była dorosłym domownikiem w rozumieniu art. 149 O.p.
Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym dokonując wykładni pojęcia "domownika" adresata pisma należy wskazać, że status taki mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe (zob. wyrok NSA z 21 kwietnia 2015 r., II FSK 810/13, CBOSA i powołane tam orzecznictwo).
Zatem uznanie za skuteczne doręczenia pisma za pośrednictwem dorosłego domownika wymaga przede wszystkim bezspornego określenia tożsamości osoby, która odebrała w imieniu adresata przesyłkę i której podpis widnieje na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Brak takiego ustalenia przez Sąd pierwszej instancji uniemożliwia kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia oraz odniesienie się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w zażaleniu.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.