Uzasadnienie
Postanowieniem z 1 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Po 150/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zwolnił S. sp. z o.o. w P. z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi powyżej 1.000 zł, oddalając wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie.
Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że postanowieniem z 15 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie z wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zwolnił tę spółkę od wpisu od skargi powyżej 1.000 zł i w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 30 sierpnia 2011 r. oddalił zażalenie spółki na wyżej opisane postanowienie Sądu pierwszej instancji. W związku z wezwaniem spółki do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.000 zł strona ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się przy tym na zmianę okoliczności faktycznych w sprawie. We wniosku skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z wniesieniem skargi w niniejszej sprawie.
Prowadzona przez spółkę działalność gospodarcza uległa zawieszeniu z uwagi na prowadzone wobec niej liczne postępowania kontrolne, w wyniku których, w szczególności zaś w wyniku dokonanego w toku postępowań zajęcia dokumentacji księgowej i projektowej związanej z prowadzoną działalnością, podjęcie i wykonywanie działalności gospodarczej jest niemożliwe. Podkreśliła, że jej rachunki bankowe, przysługujące wierzytelności a także wszelkie rzeczy ruchome, w tym towary, posiadane pojazdy i urządzenia, zostały zajęte na poczet zabezpieczenia i egzekucji zobowiązań spółki wobec Skarbu Państwa. Spółka nie ma zatem możliwości dokonania wypłat z rachunków bankowych, nie posiada również majątku, z którego mogłaby uzyskać środki niezbędne dla uiszczenia kosztów postępowania. Jako nową okoliczność uzasadniającą ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka wskazała fakt poniesienia przez nią opłaty w wysokości 1.000 zł od skargi na decyzję w sprawie o sygn. akt I SA/Po 160/11.
Wyjaśniła, że wniesienie opłaty w ww. sprawie spowodowało, iż nie posiada już żadnych możliwości uiszczenia wpisu od niniejszej skargi. Skarżąca oświadczyła ponadto, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 300.000,- zł. Podała, że nie sporządziła bilansu za ostatni rok, ponieważ dokumentacja księgowa została zajęta przez organ kontroli skarbowej. Z tego względu spółka nie podała również wartości środków trwałych oraz wysokości zysku/straty za ostatni rok obrotowy. Spółka posiada trzy rachunki bankowe, których stan wynosi 0 zł; rachunki te zostały zajęte. Dodała, że prawa majątkowe spółki zostały zajęte i nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada w chwili obecnej środków trwałych. Uzupełniając wniosek strona podała, że w 2010 r. odnotowała stratę w wysokości 147.458,13 zł. Wskazała też, że ponosi miesięczne koszty w wysokości ok. 8.000 zł z tytułu czynszu i opłat za media. Zatrudnia 1 pracownika, którego wynagrodzenie wynosi ok. 2.500 zł miesięcznie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Sąd przede wszystkim zwrócił uwagę na fakt, że spółka uchyliła się od wypełnienia wezwania wystosowanego do niej w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", przedstawiając jedynie część spośród żądanej dokumentacji mającej obrazować jej sytuację majątkową. W szczególności spółka nie wyjaśniła skąd – wobec tak trudnych warunków finansowych – czerpie środki na bieżące opłaty oraz wynagrodzenie dla pracownika, w ramach których to środków wygospodarowała kwotę na pokrycie kosztów sądowych w innej sprawie.
Jednocześnie Sąd – odnosząc się do przedstawionej przez spółkę jej sytuacji majątkowej – podniósł, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata – zdaniem Sądu – nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez nią skargą. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć opłaty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników.
Natomiast z przedłożonych przez skarżącą informacji nie wynika, aby w związku z obowiązkiem uiszczenia opłaty sądowej zwróciła się z takim żądaniem. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji przyjął, że spółka nie wykazała, iż spełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniające całkowite zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w tej sprawie.
Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji zawarte w pkt 2 sentencji, wnosząc o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sądowi pierwszej instancji strona zarzuciła naruszenie art. 246 p.p.s.a., przez błędne określenie jej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu skarżąca ponownie wskazała na jej problemy finansowe i podkreśliła, że Sąd pierwszej instancji zbyt dużą rolę przy ocenie tej sytuacji majątkowej przypisał okoliczności, że spółka jest w stanie regulować bieżące koszty utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny, nawiązując do wniosku sformułowanego w zażaleniu (tj. o zmianę skarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym), wskazuje, że rozpoznawał środek zaskarżenia od postanowienia wydanego w sprawie wniosku o całkowite zwolnienie spółki z kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy tej spółce w zakresie częściowym, a zatem ocenia prawidłowość tego postanowienia pod kątem przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zażalenie jest bezzasadne.
Na wstępie należy zwrócić uwagę, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy, sąd może przyznać takiej jednostce prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jej dostępu do sądu.
Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że Sąd pierwszej instancji rozstrzygając w zakresie wniosku spółki, mógł orzec bazując jedynie na tych danych, które wynikały z wniosku oraz tych dokumentach, które spółka przedłożyła, i na podstawie całokształtu okoliczności ocenić, czy zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Z tych zaś oświadczeń spółki oraz dokumentacji złożonej w sprawie wynika wprawdzie, że spółka ta znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jednakże jest ona w stanie ponieść co miesiąc bieżące wydatki w wysokości ok. 10.000 zł. Warto przy tym zauważyć, że Sąd pierwszej instancji, rozpoznając zarówno pierwszy wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy, jak i kolejny wniosek, którego dotyczy niniejsze postępowanie, zwracał uwagę na fakt, iż spółka konsekwentnie uchylała się od wyjaśnienia, skąd czerpie środki na pokrycie wspomnianych wcześniej bieżących wydatków na czynsz i media oraz wynagrodzenie pracownika, a także kwoty wpisu od skargi w sprawie I SA/Po 160/11.
Spółka obrazując zatem swoją sytuację finansową kładła nacisk przede wszystkim na ciążące na niej zobowiązania, świadomie pomijając kwestie dotyczące sposobów finansowania jej wydatków. Podobnie w zażaleniu od postanowienia z 1 grudnia 2011 r. skarżąca nie wyjaśniła skąd pochodzą środki pieniężne na ww. opłaty. Jest to jednak – wbrew twierdzeniom skarżącej – kwestia zasadnicza. Nie można bowiem uznać, że dla rzetelnego określenia sytuacji majątkowej danego podmiotu pod kątem przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wystarczające są jedynie informacje dotyczące jego zobowiązań. Dopiero bowiem zestawienie tych obciążeń z wysokością dochodów mogłoby dać rzeczywisty obraz sytuacji finansowej tego podmiotu.
Wobec powyższego, należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Co więcej, z wniosku wynika, że spółka, mimo tak trudnej sytuacji finansowej, zdołała uiści koszty innego postępowania sądowego, przy czym nie jest wiadome w jaki sposób uzyskała środki pieniężne na ten cel. Tym samym należy przyjąć, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż spółka zasługuje na dofinansowanie ze strony Skarbu Państwa, a taki charakter ma de facto instytucja prawa pomocy.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.