Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 października 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 1443/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił D. Sp. z o.o. w T. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Sąd I instancji podniósł, że strona skarżąca wykazała w zeznaniu podatkowym CIT-8 za 2014 r. dochód w kwocie 294.109,51 zł., przy czym sam przychód Spółce wyniósł 2.217.912,82 zł, a koszt uzyskania, wyniosły 1.923.803,31 zł. Wynik finansowy Spółki za pierwsze pięć miesięcy 2015 r. zamknął się stratą w kwocie 219.415,26 zł, a aktywa trwałe z kwoty 607.977,71 zł na koniec 2014 r. zmniejszyły się do 119.103,83 zł, jako że wartość urządzeń technicznych i maszyn z kwoty 45.709,90 zł spadła do 18.563,24 zł.
Natomiast aktywa obrotowe Spółki w porównaniu do roku 2014 zwiększyły się z kwoty 1.064.093,14 zł do 1.309.419,47 zł. Powyższe spowodowane było m.in. wzrostem należności krótkoterminowych jak również inwestycji krótkoterminowych, które z kwoty 410.661,67 zł osiągnęły wartość 490.579,38 zł, podczas gdy blokada konta w Alior Banku dotyczy kwoty 271.015,41 zł. Z przedłożonego wykazu wynika, że Spółka nie odprowadza na bieżąco zaliczek na rzecz ZUS, PIT-4, CIT-2, VAT-7 i należności na rzecz Urzędu Miasta w T. Ponadto na dzień 26 czerwca 2015 r. posiadała nierozliczone zobowiązania z kontrahentami w kwocie 83.786,54 zł i jednocześnie nierozliczone należności o wartości 334.378,06 zł. Natomiast łączne obciążenia objęte tytułami wykonawczymi kształtowały się na poziomie 862.226,10 zł zgodnie z zawiadomieniem z dnia 15 czerwca 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.
Nadto w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, saldo końcowe Spółki na posiadanych rachunkach bankowych wynosiło 0,00 zł, niemniej jednak jak ustalono z dołączonego bilansu we wcześniejszym okresie jej środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym wynosiły 410.661,67 zł. Kwota ta na koniec maja 2015 r. wzrosła do 490.579,38 zł, podczas gdy blokada konta w Alior Banku dotyczy 271.015,41 zł. Nie jest ona zatem tożsama z niemożliwością korzystania z rachunku bankowego, co potwierdza choćby fakt, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, lecz prowadzi ją na znaczną skalę o czym świadczą jej przychody za 2014 r.
W ocenie Sądu, Spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Pełnomocnik Spółki zarzucił postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdzie Spółka w sposób prawidłowy uzasadniła oraz udowodniła, że nie była jak i dalszym ciągu nie posiadała możliwości opłacenia kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wskazano, że Sąd I instancji odnosząc się do posiadanych przez Spółkę środków trwałych, nie uwzględnił faktu, że środki te zostały zajęte przez organy egzekucyjne, więc Spółka nie posiada prawnej i realnej możliwości rozporządzania nimi. Ponadto Sąd Rejonowy zarządził sprzedaż udziałów wspólników, przez co kapitał podstawowy nie może stanowić źródła, z którego można byłoby wygospodarować wymaganą kwotę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W przedmiotowej sprawie Spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, że w okolicznościach sprawy spełnienie wskazanego wymogu nie zostało wykazane. Sąd I instancji zasadnie odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Prawidłowa jest ocena WSA, że wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę, gdyż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych.
Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w zażaleniu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że mimo argumentacji Spółki o jej trudnej sytuacji finansowej z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca zawiesiła swoją działalność lub złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości.
Zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). Koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. postanowienia NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Oznacza to również, że inne wydatki (bieżące zobowiązania) takiego przedsiębiorcy, jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze, nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi.
Co więcej, oczekuje się, że mając na względzie wspomniane wyżej ryzyko podmiot taki będzie dysponował stosownymi rezerwami na partycypowanie w kosztach sądowych, a gdyby takowych rezerw nie posiadał – wykazania, że nie mógł ich zgromadzić (por. np. post. NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA).
Reasumując, należy stwierdzić, że Sąd I instancji w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji Spółki i uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Oceny tej nie podważyła powołana w zażaleniu argumentacja. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.
Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu I instancji.