Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu wniosku G. K. (dalej: "skarżąca", "wnioskodawca") o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 lutego 2012 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
2. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia sąd I instancji podniósł, iż stosowanie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: "P.p.s.a.") stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Sąd I instancji zaznaczył, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie wykazała, tego, aby spełniała warunki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wynika bowiem z załączonych dokumentów skarżąca dysponuje trzema rachunkami bankowymi – [...] Bank, [...] S.A. i Banku [...] S.A. Jednakże załączyła zaledwie jeden wyciąg z pierwszego z wskazanych banków. Wynika z niego wprawdzie brak jakichkolwiek aktywów na wskazanym koncie. Zarazem jednak skarżąca przedłożyła odpisy dokumentów potwierdzających zajęcie pozostałych rachunków bankowych celem egzekucji zobowiązań prowadzonej przez nią spółki. Ponieważ jednak nie okazała sądowi I instancji wyciągów z tychże rachunków sąd nie dysponując informacjami na temat całego jej stanu majątkowego nie był w stanie przyjąć, by skarżąca zasługiwała na choćby częściową pomoc ze strony państwa.
Skarżąca wykazała co prawda, że wierzytelności z tychże rachunków – do pewnych kwot – były zajęte w 2010 i 2011 r. na potrzeby egzekucji komorniczej, jednak nie wyklucza to, iż w tej chwili wnioskodawczyni może dysponować stosownymi środkami na pokrycie wysokości wpisu w przedmiotowej sprawie.
Niezależnie od powyższego sąd I instancji zwrócił uwagę, że jakkolwiek w skali całego roku 2011 działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawczynię przyniosła stratę, jednak jej bieżące przychody pozwalają na pokrycie wpisu w toczącym się obecnie postępowaniu przed tutejszym Sądem. Świadczy o tym analiza księgi przychodów i rozchodów strony skarżącej. Jakkolwiek zarówno w lipcu jak i w sierpniu 2012 r. skarżąca poniosła straty (odpowiednio 92.416,63 zł przy zerowym przychodzie za lipiec i 4.084,31 zł przy przychodzie 1.400 zł za sierpień), we wrześniu uzyskała przychód w kwocie 144.725,95 zł przy wydatkach na analogicznym poziomie jak w sierpniu. Oznacza to, że na koniec września skarżąca dysponowała aktywami w kwocie ponad 140.000 zł, podczas gdy wpis w sprawie wynosi 4.137 zł, zatem jego uiszczenie mieści się w aktualnych możliwościach płatniczych skarżącej.
Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
3. Skarżąca złożyła zażalenie na przedmiotowe postanowienie, zaskarżając je w całości oraz wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w toczącym się postępowaniu.
W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżąc jeszcze raz podniosła, że nie zgadza się z zapadłym w sprawie rozstrzygnięciem, gdyż wbrew ustaleniom sądu I instancji nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i swojej rodziny. Skarżąca jeszcze raz wskazała, że w złożonym oświadczeniu popartym stosowaną dokumentacją przedstawiła swoją trudną sytuację majątkową oraz fakt, że posiada 100% udziałów w spółce, która obecnie znajduje się w upadłości, a zatem nie posiada żadnego majątku, czy też środków pieniężnych, które pozwoliłby na poniesienie kosztów sądowych bez koniecznego uszczerbku w utrzymaniu.
Wyjaśniła, że wyniku przeprowadzonych postępowań komorniczych, doszło to zajęcia rachunków bankowych, na których znajdujące się środki nie przekroczyły kwot zajęcia. Wobec zakazu wypłat środków, zajęte kwoty nie mogą zatem zostać przeznaczone na opłatę wpisu w sprawie.
Jednocześnie strona podniosła, że wbrew ustaleniom poczynionym przez sąd I instancji uzyskany we wrześniu przychód w kwocie 144 725,95 zł został przeznaczony na spłatę ciążących na skarżącej zobowiązań, na pokrycie strat za 2011 r. oraz strat wynikających z bieżącej działalności oraz na pokrycie strat z lipca na kwotę 92 416,63. Równocześnie zaznaczyła, że obecnie uzyskiwane dochody z działalności pozwalają jedynie na pokrycie bieżących kosztów utrzymania.
Mając na uwadze przedstawiona sytuację finansową przedstawioną we wniosku i popartą stosowną dokumentacją, strona wniosła o udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje
- 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
- 5. Tytułem wstępu stwierdzić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, które ze względu na nadzwyczajne okoliczności, tj. nadzwyczaj trudną sytuację majątkową i rodzinną, nie są w stanie ponieść kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Innymi słowy, jeżeli poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym pociągnęłoby za sobą uszczerbek w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny, skarżący ma prawo domagać się stosownej pomocy od Skarbu Państwa, a po wykazaniu, że powyższe okoliczności rzeczywiście zachodzą, pomoc taka będzie mu przyznana.
W okolicznościach niniejszej sprawy słusznie sąd I instancji przyjął, że sytuacja majątkowa, w jakiej znajduje się skarżąca, nie uzasadnia dofinansowania jej przez Skarb Państwa we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji w sposób rzetelny zbadał sytuację majątkową i rodzinną skarżącej. Wyciągnął trafne wnioski uznając, iż sytuacja materialna strony nie uzasadnia zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych.
Zgodzić się należy też ze stanowiskiem sądu I instancji, że nie w pełni została zobrazowana sytuacja majątkowa strony, co uniemożliwiało podjęcie pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnione były wątpliwości, co do wskazanych przez stronę danych o jej sytuacji finansowej, zwłaszcza w kwestii powołanych miesięcznych kwot wydatków i osiąganych dochodów. Jednocześnie sąd I instancji prawidłowo wskazał, iż skarżąca dysponuje trzema rachunkami bankowymi, jednakże załączyła zaledwie jeden wyciąg z pierwszego z wskazanych banków.
Wobec tego sąd I instancji nie posiadając wyciągów z pozostałych rachunków prawidłowo uznał, że nie dysponując informacjami na temat całego jej stanu majątkowego nie był w stanie przyjąć, by skarżąca zasługiwała na częściową pomoc ze strony państwa w postaci zwolnienia jej od ponoszenia kosztów sądowych. Skarżąca wykazała, co prawda, że wierzytelności z tychże rachunków – do pewnych kwot – były zajęte w 2010 i 2011 r. na potrzeby egzekucji komorniczej, jednak nie wyklucza to – na co prawidłowo wskazał sąd I instancji, iż w tej chwili wnioskodawczyni może dysponować stosownymi środkami na pokrycie wysokości wpisu w przedmiotowej sprawie. W tym miejscu warto zaznaczyć, że w swoim zażaleniu skarżąca nie odnosi się do tych braków jakie wytknął jej sąd I instancji, jako tych, które nie pozwoliły na dokonanie obiektywnej oceny sytuacji finansowej i skutkowały odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
- 6. Zatem zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż dane przedstawiane w związku z tym przez stronę, dotyczące jej stanu majątkowego i rodzinnego powinny być nie tylko dokładne (art. 252 P.p.s.a.), ale i realne oddające rzeczywistą sytuację wnioskodawcy. Dane i dokumenty przedłożone w przedmiotowym postępowaniu nie obrazują w sposób pełny i wyczerpujący położenia finansowego i rodzinnego strony, gdyż niewyjaśniona na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym pozostała kwestia sytuacji finansowej strony skarżącej oraz rozbieżności pomiędzy deklarowanymi dochodami i wydatkami oraz brakiem wyciągów bankowych jak i wskazujących na fakt, że strona z uzyskanego przychodu spłaciła swoje zobowiązania wobec wierzycieli. Jak słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, że jakkolwiek w skali całego 2011 r. działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawczynię przyniosła stratę, jednak jej bieżące przychody pozwalają na pokrycie wpisu w toczącym się obecnie postępowaniu. W ocenie Sądu odwoławczego, sąd I instancji prawidłowo uznał, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania istnienia przesłanek koniecznych do przyznania prawa pomocy. Stąd też wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony, przemawiają przeciwko przyznaniu wnioskodawczyni prawa pomocy.
- 7. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.