Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 750/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił wstrzymania wykonania, zaskarżonej przez A. B., decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 14 maja 2012 r., wydanej w przedmiocie podatku od towarów i usług za wrzesień i listopad 2006 r. oraz za miesiące od marca do września 2007 r.
Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że strona, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika w skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego, zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania tej decyzji. Wyjaśniła, że wykonanie tego rozstrzygnięcia zagraża wystąpieniem niepowetowanej szkody polegającej na likwidacji działalności gospodarczej oraz może doprowadzić do nieodwracalnych skutków w postaci utraty środków utrzymania. Przy czym podatnik podał, że informacje dotyczące jego sytuacji materialnej znajdują się w aktach. Jego zdaniem za uwzględnieniem wniosku przemawiają także nieprawidłowości w przebiegu postępowań egzekucyjnych.
Dokonując merytorycznej oceny wniosku Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że strona skarżąca nie wykazała, że zaistniały okoliczności świadczące o dopuszczalności wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Za takie nie mogą być bowiem uznane, według Sądu, ogólnikowe, lakoniczne stwierdzenia o możliwości utraty środków utrzymania, czy konieczności zaprzestania prowadzenia działalności. Do oceny zasadności wniosku konieczne jest dysponowanie aktualnymi danymi o stanie majątkowym wnioskodawcy. Zweryfikowanie przez Sąd tego, czy wykonanie decyzji odbędzie się z uszczerbkiem dla majątku wnioskodawcy, prowadząc do powstania znacznej szkody, bądź powodując trudne do odwrócenia skutki musi się odbywać z uwzględnieniem szczegółowych informacji o jego sytuacji majątkowej, rodzinnej, wysokości uzyskiwanych dochodów, posiadanych oszczędnościach, czy ponoszonych wydatkach.
Sąd stwierdził jednocześnie, że wbrew twierdzeniom wniosku, brak jest w aktach sprawy danych wskazujących na aktualną sytuację majątkową podatnika, co tym samym uniemożliwiło Sądowi ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku.
W zażaleniu powyższemu rozstrzygnięciu skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
- - naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej również jako P.p.s.a.), przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przepis ten nie daje możliwości orzekania o wstrzymaniu wykonania decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy w ocenie strony skarżącej jest to dopuszczalne, bowiem decyzja organu pierwszej instancji została wydana w granicach tej samej sprawy co decyzja ostateczna;
- - naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 14 maja 2012 r., nr [...];
- - naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na zaniechaniu przez Sąd pierwszej instancji dokonania pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy i wniosku o wstrzymanie wykonania;
- - naruszenie art. 163 § 1 - § 2 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na sporządzeniu przez Sąd pierwszej instancji nieprawidłowego uzasadnienia skarżonego postanowienia.
Mając na uwadze powyższe w zażaleniu wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy, Sądowi pierwszej instancji do ponownego jej rozpoznania, oraz o zasądzenie od organu, na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przed oceną zaskarżonego postanowienia, jak i argumentów podniesionych w rozpoznawanym środku zaskarżenia należy przypomnieć, że zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Zasadą jest zatem wykonalność decyzji ostatecznej. Sąd jednak może, choć nie musi, stosownie do treści art. 61 § 3 P.p.s.a. na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. Zgodnie z treścią art. 61 § 3 P.p.s.a., przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, warunkiem jednak wydania takiego postanowienia jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W analizowanym przepisie chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia, albo przez przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy.
Natomiast trudne do odwrócenia skutki mogą być zarówno prawne, jak i faktyczne. Rodzaj i zakres wystąpienia tych skutków musi być oceniony na podstawie obowiązującego prawa oraz sytuacji faktycznej, w jakiej znalazła się strona obciążona obowiązkami określonymi w decyzji (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2008 r., II GZ 139/08, LEX nr 493849).
Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności winno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymywanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione (B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 206). Ponadto wniosek poparty zostać powinien stosownymi dokumentami potwierdzającymi okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Przy czym sąd administracyjny w razie braku takich dokumentów, czy to w aktach sprawy, czy też z powodu niedołączenia ich do wniosku nie jest uprawniony, przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie do wzywania strony o ich przedstawienie. W przypadku bowiem wniosku o wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje – jak choćby w ramach instytucji prawa pomocy – możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego.
W świetle powyższych uwag za prawidłową należy uznać, dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę wniosku skarżącego o wstrzymanie wykonania decyzji. Jak prawidłowo podał WSA w Gdańsku w aktach sprawy – wbrew twierdzeniom strony brak jest danych wskazujących na aktualną sytuację majątkową podatnika. Stan ten w połączeniu z niedołączeniem takich dokumentów do wniosku spowodował brak, po stronie Sądu możliwości zweryfikowania, czy wykonanie decyzji odbędzie się z uszczerbkiem dla majątku wnioskodawcy, prowadząc do powstania znacznej szkody, bądź powodując trudne do odwrócenia skutki. Wstrzymanie, bowiem wykonania decyzji uzasadniać mogą konkretne okoliczności będące wynikiem wpływu wykonania zaskarżonej decyzji na aktualną sytuację majątkową strony, powodujące znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki. Innymi słowy strona musi wykazać, że w powiązaniu z jej sytuacją majątkową, wykonanie decyzji spowoduje znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki z powodu wystąpienia tych konkretnych okoliczności.
W konsekwencji nieprzedstawienie przez stronę swojej sytuacji majątkowej uniemożliwia w ogóle, tak jak w niniejszej sprawie, ocenę wpływu wykonania decyzji na sytuację majątkową strony. Tym samym za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 61 § 3 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 14 maja 2012 r., nr [...].
Powyższej oceny Sądu pierwszej instancji nie podważają również pozostałe podniesione w zażaleniu zarzuty, jak też argumentacja powołana na ich poparcie.
Przede wszystkim za bezprzedmiotowy należało uznać zarzut naruszenia przez WSA w Gdańsku art. 61 § 3 P.p.s.a., przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przepis ten nie daje możliwości orzekania o wstrzymaniu wykonania decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy w ocenie strony skarżącej jest to dopuszczalne, bowiem decyzja organu pierwszej instancji została wydana w granicach tej samej sprawy co decyzja ostateczna. W sytuacji bowiem, gdy wniosek strony nie dostarczał argumentów pozwalających na wstrzymanie wykonania decyzji zaskarżonej, zbędnym było po stronie Sądu pierwszej instancji rozważanie kwestii dopuszczalności wstrzymania decyzji organu pierwszej instancji. Nawet, gdyby bowiem dopuścić taką możliwość to wstrzymanie tej ostatniej decyzji opierało by się na tych samych przesłankach co wstrzymanie decyzji ostatecznej.
Skutku w postaci uchylenia zaskarżonego postanowienia nie mógł również spowodować zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na zaniechaniu przez Sąd pierwszej instancji dokonania pełnej i prawidłowej oceny akt sprawy i wniosku o wstrzymanie wykonania. Zbieżność oceny wniosku dokonanej przez Sąd pierwszej instancji z tezami niniejszego orzeczenia przesądza o jego prawidłowości. Poza tym jak wyżej wskazano, a wbrew temu co podnosi w uzasadnieniu rozpoznawanego zarzutu skarżący, zbędnym było w sprawie rozpatrywanie wniosku w zakresie dotyczącym decyzji organu pierwszej instancji.
Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 163 § 1 - § 2 w zw. z art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na sporządzeniu przez Sąd pierwszej instancji nieprawidłowego uzasadnienia skarżonego postanowienia. W jego ramach strona podnosi, że z treści zaskarżonego postanowienia nie wynikają konkretne przyczyny nieuwzględnienia wniosku o wstrzymanie wykonania.
Z tym twierdzeniem nie można się zgodzić, gdyż Sąd pierwszej instancji jasno wskazał, iż brak danych wskazujących na aktualną sytuację majątkową strony nie pozwolił na ocenę czy wykonanie tej decyzji odbędzie się z uszczerbkiem dla majątku wnioskodawcy, prowadząc do powstania znacznej szkody, bądź powodując trudne do odwrócenia skutki.
Wreszcie w ocenie Sądu kasacyjnego, wykonanie zaskarżonej decyzji, nie mogło również zostać wstrzymane, ze względu na podnoszone przez autora zażalenia przedawnienie zobowiązania podatkowego strony, wydanie decyzji na podstawie przepisów prawa niezgodnych z Konstytucją RP, czy też ze względu na nieprawidłowości w przebiegu postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec skarżącego. Celem bowiem instytucji wstrzymania wykonania decyzji jest ukształtowanie stosunków do czasu rozpoznania skargi w zakresie zapobieżenia znacznej szkodzie lub trudnym do odwrócenia skutkom (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt II OZ 741/08, LEX nr 493666).
Natomiast ustawodawca nie wiąże, choćby w najmniejszym stopniu wystąpienia podstaw udzielenia ochrony tymczasowej z prawdopodobieństwem uwzględnienia skargi na decyzję. Tak, więc sąd administracyjny rozpoznający wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie może badać, choćby wstępnie, czy zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą uzasadniającą jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GPS 1/07, ONSAiWSA 2007 r. Nr 4, poz. 77).
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.