Uzasadnienie
Postanowieniem z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt I SA/Sz 530/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej zwanej P.p.s.a.) wydanym w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2016 r. i styczeń 2017 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w wyroku z 21 grudnia 2022 r. wydanym po przeprowadzeniu rozprawy, w której udział wziął pełnomocnik skarżącej adw. M. D. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniesioną skargę. W piśmie z 30 grudnia 2022 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku sądowego. Okolicznością, która miała świadczyć o braku winy pełnomocnika była choroba, tj. zapalenie zatok wywołująca niezdolność do pracy, która jak wynika ze zwolnienia lekarskiego trwała od 27 grudnia 2022 r. do 3 stycznia 2023 r. Pełnomocnik podniósł także, że pełnomocnictwo dla drugiego pełnomocnika, tj. adwokat J.S. zostało wypowiedziane – na dowód czego załączyła wypowiedzenie pełnomocnictwa z 20 grudnia 2022 r. Dalej we wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik wskazał, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i nie zatrudnia pracowników. Niezależnie jednak od powyższego, z uwagi na chorobę, nie był w stanie polecić wykonania powierzonej czynności komukolwiek innemu, przed upływem terminu ani informować o swojej niedyspozycji.
Pismem z 30 grudnia 2022 r. Prezes zarządu Spółki również złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Zdaniem Sądu argumentacja przedstawiona we wniosku jest nieprzekonywująca i należało ocenić ją jako nieuprawodpodobniającą braku zawinienia w uchybieniu terminu. WSA nie kwestionował, że z powodu ciężkiego przebiegu choroby pełnomocnik, nie była w stanie starannie wykonywać swoich obowiązków zawodowych, okoliczność ta była udokumentowana za pomocą stosownego zaświadczenia lekarskiego, potwierdzającego niezdolność do pracy. Sąd zwrócił jednak uwagę, że w niniejszej sprawie Spółkę reprezentowało dwóch pełnomocników, tj. adwokat M. D. i adwokat J. S. co wprost wynikało z załączonego do akt sprawy dokumentu pełnomocnictwa (karta 31 akt sądowych).
Co więcej, obie pełnomocniczki w toku postępowania sądowego dokonywały czynności procesowych. Wprawdzie 20 grudnia 2022 r. pełnomocnictwo dla drugiego pełnomocnika, tj. J. S. zostało wypowiedziane przez Prezesa Zarządu Spółki, to jednak z uwagi na art. 42 § 1 P.p.s.a. wypowiedzenie było skuteczne dopiero od 4 stycznia 2023 r., tj. od dnia wypływu tego pisma do sądu.
Ponadto Sąd wskazał, że profesjonalny pełnomocnik ma możliwość udzielenia dalszego pełnomocnictwa innemu adwokatowi bądź radcy prawnemu, który w czasie jego nieobecności mógłby skutecznie dokonywać czynności procesowych w imieniu strony. Taką możliwość przewidziano także w udzielonym w niniejszej sprawie pełnomocnictwie, w którym postanowiono, że obejmuje ono swoim zakresem umocowanie do (m.in.) udziału w postępowaniach administracyjnych i podatkowych (z prawem do udzielenia substytucji, w tym aplikantom radcowskim i adwokackim). W ocenie Sądu, przedstawione przez pełnomocnika okoliczności nie wskazują, aby zaistniały takie przeszkody, które uniemożliwiły adw. M. D. i drugiemu pełnomocnikowi złożenie wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w terminie. Pełnomocnik Skarżącej nie uprawdopodobnił więc, że do uchybienia terminowi doszło bez jego winy. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik Spółki, zaskarżając je w całości wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie sprawy na nowo ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku lub uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Postanowieniu zarzucono naruszenie:
- - art. 86 ust. 1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA z 21 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 530/22;
- - art. 106 § 4 P.p.s.a. poprzez przyjęcie z urzędu założenia, że adw. J. S. oraz adw. M. D. pracują w jednej kancelarii, co wynika ze "strony internetowej", przy jednoczesnym zaniechaniu zbadania urzędowych jawnych i powszechnych rejestrów CEDIG, które zawierają aktualne i wiarygodne informacje o działalności gospodarczej podmiotów, w przeciwieństwie do nieokreślonej "strony internetowej"
- - art. 17 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, poprzez jego niezastosowania i nieuwzględnienie, że w okresie zwolnienia lekarskiego nie można podejmować czynności związanych z pracą lub wykorzystywać zwolnienia niezgodnego z jego przeznaczeniem;
- - art. 30, art. 68 Konstytucji poprzez niezastosowanie zasad wynikających z przepisów w postaci godności człowieka i praw do ochrony zdrowia poprzez uznanie, iż profesjonalny pełnomocnik w okresie choroby, która miała dynamiczny przebieg powinien był ustanowić pełnomocnika substytucyjnego;
Z uwagi na powyższe pełnomocnik wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wydruków CEIDG, wydruku z PUE-ZUS, zdjęcia tablicy informacyjnej kancelarii radców prawnych i adwokatów na okoliczność uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu.
W odpowiedzi na zażalenie organ wniósł o jego oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniesione zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Terminy materialne i procesowe – ujęte w P.p.s.a. – stanowią wyraz realizacji zasady formalizmu, obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnej. Zapewnia ona poszanowanie praworządności, przyspiesza postępowanie i gwarantuje jego równość dla wszystkich stron, a zatem urzeczywistnienia wartości ujęte w art. 2 i 32 Konstytucji RP. Wyjątek od tej zasady, jaki stanowi instytucja przywrócenia terminu, musi być zatem postrzegany ściśle.
Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). We wniosku o przywrócenie terminu należy przy tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.).
Podkreślić należy, że przesłankę braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne.
Zakres należytej staranności ulega podwyższeniu gdy w sprawie stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik. Z racji wykonywanego zawodu należy od niego wymagać szczególnej staranności w prowadzeniu spraw mocodawcy aby nie narazić go na szkody.
Mając na uwadze zaprezentowaną powyżej wykładnię przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odnoszącą się do instytucji przywrócenia terminu, stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie trafnie ocenił, iż pełnomocnik strony nie zdołał uprawdopodobnić, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Nie była kwestionowana okoliczność, że pełnomocnik skarżącego w okresie, w którym upływał termin do złożenia przedmiotowego wniosku przebywał na zwolnieniu lekarskim, tj. od 27 grudnia 2022 r. do 3 stycznia 2023 r.
Wbrew jednak stanowisku wyrażonemu w zażaleniu stwierdzić należy, że pełnomocnik skarżącego nie zdołał wykazać, aby podjął jakikolwiek wysiłek w celu terminowego złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tym bardziej, że – co słusznie również zauważył Sąd pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie był ustanowiony drugi pełnomocnik w osobie adw. J. S., który wcześniej dokonywał czynności procesowych w imieniu skarżącej przed Sądem pierwszej instancji a zatem miał możliwość sporządzenia wniosku o uzasadnienia wyroku.
Odnosząc się natomiast do okoliczności wypowiedzenia pełnomocnictwa z 20 grudnia 2022 r. dla adw. J. S. należy wskazać, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że zgodnie z art. 42 § 1 P.p.s.a. wypowiedzenie pełnomocnictwa przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu od dnia zawiadomienia go o tym, w stosunku zaś do strony przeciwnej i innych uczestników - od dnia doręczenia im tego zawiadomienia przez sąd. W niniejszej sprawie miał zastosowaniowe ww. przepis i ustanowiony pełnomocnik mimo wypowiedzenia pełnomocnictwa głównego miał obowiązek działania w imieniu skarżącego. Podnieść należy, że dopóki informacja o tym fakcie nie dotrze do podmiotów zewnętrznych – sądu, a także strony przeciwnej i innych uczestników, wypowiedzenie jest skuteczne od momentu jego dokonania jedynie między mocodawcą a pełnomocnikiem. Przy ustalaniu dnia zawiadomienia sądu istotna jest data, w której sąd faktycznie dowiedział się o wypowiedzeniu, tj. dzień doręczenia stosownego pisma lub złożenia go w biurze podawczym sądu, a nie dzień nadania takiego pisma w urzędzie pocztowym, co w niniejszej sprawie miało to miejsce 4 stycznia 2023 r. (k-123 akt sądowych).
W świetle tych okoliczności twierdzenia zawarte we wniosku, że z uwagi na wypowiedzenie pełnomocnictwa dla adw. J. S. nie mogła ona dokonać czynności procesowej polegającej na złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, należy uznać za niezasadne. Nie ulega bowiem wątpliwości, że istniała możliwość kontynuowania współpracy z drugim pełnomocnikiem w zakresie przedmiotowej sprawy, tj. obejmującym sporządzenie przedmiotowego wniosku. Szczególnie, że uchybienie dotyczy wniosku o sporządzenie uzasadnienia, którego sporządzenie nie wymaga żadnych szczególnych umiejętności poza podaniem sygnatury. Prośbę o jego sporządzenie można przekazać nawet telefonicznie. Niewątpliwym jest również, że od profesjonalnego pełnomocnika zobowiązanego do szczególnej staranności w podejmowaniu czynności procesowych w imieniu swojego mandanta można wymagać, aby tak zorganizował pracę swojej kancelarii, by zabezpieczyć interesy swoich klientów również na wypadek choroby, urlopu czy innej okoliczności powodującej nieobecność w kancelarii.
Chodzi tu zwłaszcza o czuwanie nad terminowym dokonywaniem czynności procesowych. Jeżeli o braku winy w świetle art. 87 § 2 P.p.s.a. można mówić jedynie, gdy strona bądź jej pełnomocnik nie mogli usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, to w niniejszej sprawie brak winy nie został uprawdopodobniony. Nie kwestionując indywidualnych okoliczności dotyczących choroby pełnomocnika, podzielić należy pogląd, zgodnie z którym, tylko choroba, która uniemożliwia osobiste dokonanie czynności procesowej, przy braku możliwości skorzystania z pomocy lub zastępstwa innych osób, usprawiedliwia niedochowanie terminu do dokonania tej czynności. Kwestię tę wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 16 kwietnia 2014 r. o sygn. akt I OSK 110/14. Trudno bowiem uznać na tle przedstawionych okoliczności, aby pełnomocnik wykazał się jakimkolwiek wzmożonym wysiłkiem w dochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia.
Z uwagi na powyższe należy zauważyć, że pełnomocnik skarżącego, reprezentując interesy mocodawcy, miał obowiązek szczególnego dbania o jego interesy, w tym zapewnienia, że poszczególne czynności procesowe będą wolne od wad i braków oraz zostaną podjęte terminowo. W przypadku braku możliwości osobistego podejmowania czynności procesowych z uwagi na kolizję terminów, wyjazdy czy chorobę profesjonalny pełnomocnik miał obowiązek zapewnienia prawidłowej reprezentacji mocodawcy również w przypadku, gdy jednoosobowo prowadzi działalność zawodową. Tym samym o ile pełnomocnik nie mógł samodzielnie podejmować czynności procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, miał obowiązek udzielenia substytucji procesowej innemu radcy prawnemu bądź adwokatowi. Zauważyć bowiem należy, że udzielone mu pełnomocnictwo znajdujące się w aktach sprawy nie wyłączało możliwości udzielenia dalszych pełnomocnictw.
W konsekwencji powyższego należy uznać, że argumenty i dowody przedstawione w toku postępowania przez pełnomocnika skarżącego nie wykazały, że uchybienie terminowi do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło bez winy osoby zobowiązanej do ich usunięcia. Tym samym w rozpoznawanej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak było podstaw do zmiany bądź uchylenia prawidłowego postanowienia Sądu pierwszej instancji.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.