Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygnaturze akt III SA/Wa 2334/15, działając na podstawie art. 165, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.,) dalej p.p.s.a., odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 2334/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 czerwca 2015 r., w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca 2013 r. Ze stanu sprawy wynika, że Skarżący – A.K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 25 czerwca 2015 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do czerwca 2013 r. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Postanowieniem z 21 września 2015 r. o sygn. akt III SA/Wa 2334/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od ww. postanowienia Skarżący wniósł sprzeciw. Postanowieniem z 27 października Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Orzeczenie to nie zostało zaskarżone w ustawowym terminie. Następnie, Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 listopada 2015 r., na podstawie art. 220 § 1 i § 3 p.p.s.a., wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi na wyżej wymienioną decyzję w kwocie 44.837,00 zł. W następstwie tego Skarżący pismem z 1 grudnia 2015 r. wniósł zażalenie na ww. zarządzenie oraz zwrócił się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając zażalenie podał, że z uwagi na zakaz zbywania i obciążania posiadanych nieruchomości oraz zablokowanie kont bankowych musiał zwolnić pracowników oraz wypowiedzieć umowy najmu.
Zaznaczył, że od stycznia 2015 r., nie przeprowadził żadnej transakcji. Podkreślił, że ani on sam ani żona, z którą od kilkunastu miesięcy pozostaje w separacji, nie ma żadnych oszczędności i źródeł dochodu, a potwierdzające to dokumenty przedłożył przy wcześniejszej korespondencji. Zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2015 r., Przewodniczący Wydziału wskazane powyżej zażalenie zarejestrował jako wniosek Skarżącego o zmianę w trybie art. 165 p.p.s.a., postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2015 r., oraz wezwał Skarżącego do wykazania i udokumentowania, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, czy i w jakim zakresie zmieniła się sytuacja majątkowa strony skarżącej od czasu wydania postanowienia WSA w Warszawie z dnia 27 października 2015 r., III SA/Wa 2334/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżący, w piśmie z dnia 15 grudnia 2015 r. wskazał, że jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu.
Ponadto oświadczył, że cały dochód za 2014 r. został przeznaczony na opłacenie kaucji i kosztów związanych z "praktyczną likwidacją firmy", w tym na odprawy dla zwalnianych pracowników. Przedłożył kopię zawiadomień: o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, zajęciu udziałów i zysków w spółce z marca 2015 r., oraz kopię Rachunku Zysków i Strat za 2014 rok, kopię Informacji Dodatkowej do sprawozdania finansowego za rok 2014, kopię zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, kopię zajęcia udziałów w spółce. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym postanowieniu z dnia 19 stycznia 2016 r., odmawiając Skarżącemu zmiany postanowienia z dnia 27 października 2015 r., wskazał, że Skarżący w żaden sposób nie wykazał zmiany okoliczności sprawy, na podstawie których żądał zmiany przedmiotowego postanowienia i to pomimo umożliwienia mu takiej możliwości przez Sąd, który wzywał Skarżącego do wykazania zmiany okoliczności sprawy.
Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie zaskarżył je w całości oraz wniósł o zwolnienie od opłat sądowych, względnie o uchylenie zarządzenia z dnia 20 listopada 2015 roku wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. Podniósł, że w okresie od 25 października 2015 r., nastąpiły zmiany okoliczności faktycznych sprawy istotne z punktu widzenia spełnienia przesłanek przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W szczególności wskazał na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 20 stycznia 2016 r., o zabezpieczeniu na majątku Skarżącego i ustanowieniu tymczasowego nadzorcy sądowego.
Skarżący wskazał ponadto na obowiązujący go zakaz zbywania i obciążania wszystkich posiadanych nieruchomości oraz blokadę posiadanych rachunków bankowych, co podnosił we wcześniejszych pismach kierowanych do Sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy, a zatem należało je uchylić, a sprawę przekazać Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy oraz jego możliwości płatniczych.
W rozpoznawanej sprawie Skarżący, w piśmie z dnia 15 grudnia 2015 r. na wezwanie Sądu wskazał, że po wydaniu postanowienia z dnia 21 września 2015 r., odmawiającego mu przyznania prawa pomocy jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu. Oświadczył, że cały dochód za 2014 r., został przeznaczony na opłacenie kaucji i kosztów związanych z "praktyczną likwidacją firmy", w tym na odprawy dla zwalnianych pracowników. Przedłożył kopię zawiadomień: o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, zajęciu udziałów i zysków w spółce z marca 2015 r., oraz kopię Rachunku Zysków i Strat za 2014 rok, kopię Informacji Dodatkowej do sprawozdania finansowego za rok 2014, kopię zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości, kopię zajęcia udziałów w spółce. Analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku skarżącego z dnia 1 grudnia 2015 r., uzupełnionego na wezwanie Sądu, we właściwy oraz rzetelny sposób.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd nie uwzględnił bowiem ani treści pisma Skarżącego z dnia 1 grudnia 2015 roku oraz podnoszonych tam argumentów, ani okoliczności wskazanych w piśmie z dnia 15 grudnia 2015 r., o których mowa powyżej. Sąd pominął również fakt, że Skarżącego obowiązuje zakaz zbywania i obciążania wszystkich posiadanych nieruchomości oraz blokada posiadanych rachunków bankowych. Powyższe wskazuje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wydając objęte zażaleniem postanowienie naruszył art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, uzasadnienie zażalenia powinno zawierać między innymi zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W sytuacji, gdy Sąd nie odnosi się do przedstawionych przez Stronę okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a takimi były niewątpliwie okoliczności wskazane w piśmie z dnia 1 grudnia oraz 15 grudnia 2015 roku, uniemożliwia to sądowi kasacyjnemu przeprowadzenie kontroli instancyjnej w zakresie prawidłowości wydanego w rozpoznawanej sprawie zażalenia.
Stanowi to wadę objętego zażaleniem postanowienia skutkującą uchyleniem tego orzeczenia oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznawania przez Sąd I instancji z zaleceniem dokładnego i wyczerpującego rozważenia przedstawionych przez Skarżącego okoliczności w opisanych powyżej pismach. Odnosząc się z kolei do przedstawionych przez Skarżącego dopiero w zażaleniu okoliczności, które w jego ocenie uzasadniać miały przyznanie mu prawa pomocy podnieść należy, że pozostały one poza oceną Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przytoczenie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy dopiero w postępowaniu zażaleniowym, nie może stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Twierdzenie przeciwne mogłoby się spotkać z uzasadnionym zarzutem naruszenia konstytucyjnej zasady dwuinstancyjnego postępowania sądowadministracyjnego oraz w istocie doprowadzić do niedopuszczalnej sytuacji, w której zażalenie ze środka zaskarżenia stałoby się pismem uzupełniającym wniosek o przyznanie prawo pomocy.
Tymczasem postępowanie zażaleniowe ma na celu zweryfikowanie legalności działania sądu pierwszej instancji przy wydawaniu objętego zażaleniem postanowienia, co wynika z art. 194 § 1 p.p.s.a., a nie ponowne rozpoznanie w tym wypadku wniosku przyznanie prawa pomocy. Z tej przyczyny okoliczności wskazane przez Skarżącego w zażaleniu również powinny zostać poddane szczegółowej analizie Sądu pierwszej instancji w kontekście zbadania spełnienia przez Stronę przesłanek przyznania prawa pomocy wymienionych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Wskazując na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.