Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 4 grudnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 754/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K.S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. wydanej w przedmiocie podatku od towarów i usług.
Sąd stwierdził, że skarżący uchylał się od przedstawienia wszystkich żądanych przez Sąd informacji i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej, co wykluczało przyznanie mu jakiejkolwiek pomocy od Skarbu Państwa.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") w związku z art. 255 tej ustawy, polegające na bezzasadnym uznaniu, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające udzielenie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, gdy z oświadczenia wynika, że jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia udzielnie takiej pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Trudno uznać, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro nie przedstawił dokumentów potwierdzających rzeczywistą sytuację majątkową. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony i przekazane przez nią częściowe informacje.
W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić. Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy.
Wybiórcze informacje wskazane przez stronę nie dały Sądowi pierwszej instancji podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę przyznania prawa pomocy czy nie.
W przedmiotowej sprawie stan majątkowy przedstawiony przez skarżącego budził istotne wątpliwości, albowiem nie potwierdzał jednoznacznie, że strona nie może ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Słuszne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, że wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, w wyniku których utracił majątek zgromadzony w trakcie wykonywania działalności gospodarczej o znacznych rozmiarach, na co wskazuje choćby wartość przedmiotu sporu (2.346.299 zł). Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu - zajmował się obrotem złomem i kruszywem, a także usługową o charakterze transportowym i remontowo – budowlanym. Pozostaje na utrzymaniu rodziców, których sytuacji majątkowej nie ujawnia, gdyż nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Nie ujawnił także swoich rachunków bankowych. Nie ujawnił źródła swoich dochodów z tzw. "prac dorywczych". Wskazane okoliczności budzą w ocenie Sądu wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i jego zdolności finansowych. Wątpliwości tych skarżący nie rozwiał, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Tym samym uznać należało, że skarżący nie wykazał stosownymi dowodami, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego zainicjowanego jego skargą.
Należy zwrócić uwagę na fakt, że w zażaleniu podane zostały sprzeczne informacje co do rachunków bankowych skarżącego. Z jednej bowiem strony pełnomocnik skarżącego twierdzi, że skarżący nie posiada rachunków bankowych, aby za chwilę stwierdzić, że rachunki bankowe, które posiadał K.S. prowadząc działalność gospodarczą (rok 2013) zostały zajęte przez organy skarbowe. Tak więc status rachunków bankowych nie został w sposób dostateczny wyjaśniony, a ponadto nie przedstawiono w tym zakresie żadnych dowodów np. zaświadczenia o zajęciu rachunku czy dokumentu poświadczającego zamknięcie rachunku bankowego.
Rację miał także Sąd pierwszej instancji wskazując, że samo oświadczenie wnioskodawcy o braku dochodów czy prowadzeniu działalności gospodarczej bez jakiegokolwiek wskazania wysokości wypracowanych z tego tytułu przychodów czyni złożony wniosek niewiarygodnym.
W tych okolicznościach dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji skarżącej należało uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.