Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 września 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 199/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej Spółce - Z P C "A." Spółka z o.o. w W. przyznania prawa pomocy w całości.
Na wstępie swoich rozważań, Sąd I instancji przedstawił treść oświadczeń skarżącej Spółki dotyczących jej stanu majątkowego. Z oświadczeń tych wynikało, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 50.000 zł. Skarżąca nie wskazała wartości środków trwałych, wartości zysku lub straty za ostatni rok obrotowy, ani stanu konta na posiadanych dwóch rachunkach bankowych w ING Banku Śląskim. Na wezwanie Sądu do przedłożenia dodatkowych dokumentów, strona - po wyznaczeniu dodatkowego terminu do przedłożenia żądanych dokumentów - przedstawiła niewypełniony formularz CIT-8 z pieczęcią firmy, zeznanie podatkowe za 2007 r. podpisane parafą bez pieczęci wykazujące brak jakichkolwiek przychodów i dochodów. Przedłożone zostały także wyciągi z rachunków bankowych w banku CITI Handlowym, w PKO BP i w ING Banku Śląskim, pozew o zapłatę w postępowaniu nakazowym z dnia 12 lipca 2007 r. wraz z dowodami, wezwania do zapłaty skierowane do kontrahentów Spółki datowane na 2006 r. Ponadto podała, że z przyczyn od niej niezależnych sporządzenie bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2007 r. okazało się niemożliwe.
Sytuacja ta wynikła z działania biura rachunkowego, które - mimo licznych ponagleń - nie wypełniło swoich obowiązków w latach poprzednich, a po zakończeniu współpracy przekazało niekompletną i nieuporządkowaną dokumentację finansowo-księgową Spółki. W związku z tym podatnik nie może sporządzić bilansu ani samodzielnie, ani przez podmiot zewnętrzny z uwagi na odpowiedzialność karną za zawarcie nierzetelnych danych w sprawozdaniu finansowym, wynikającą z przepisów ustawy o rachunkowości. Strona wniosła o przedłużenie terminu do złożenia wymaganych dokumentów do 30 września 2008 r., i złożyła dodatkowo pisma do Komisariatu Policji, do Dyrektora Izby Skarbowej w W. i do biura rachunkowego, datowane na sierpień 2007 r., dotyczące niekompletnej dokumentacji finansowo-księgowej. Spółka wskazała, że członkowie Zarządu Spółki od 2006 r. sprawują swoje funkcje społecznie i nie pobierają z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, gdyż między innymi w wyniku wydania decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia, rachunki bankowe spółki zostały zajęte, w wyniku czego Spółka utraciła płynność finansową i została zmuszona do zaprzestania jakiejkolwiek aktywności gospodarczej.
Nadto wyjaśniła, że prowadząc proces produkcyjny do końca I półrocza 2007 r., zadania gospodarcze realizowała w wyniku umowy o współpracy i umowy przetwarzania, gdzie jako zleceniodawca powierzała realizację usługi w oparciu o środki produkcyjne i bazę produkcyjną Zleceniobiorcy, korzystając w tym czasie jedynie z pomieszczeń biurowych i socjalnych - w ramach kosztów przewidzianych w usłudze, a jedynie z tytułu korzystania z mediów skarżąca Spółka ponosiła ryczałtowe koszty miesięczne około 500 zł. W związku z wygaśnięciem stosunków gospodarczych wynikających z umów o współpracy i przetwarzania Spółka nie ponosiła żadnych kosztów związanych z najmem pomieszczeń na terenie bazy produkcyjnej w Marcinkowicach. Jedyną umową wiążącą skarżącą Spółkę z tytułu najmu lokalu jest umowa zawarta z firmą "S." LTD. Spółka. z o. o. na czas oznaczony od 1.01.2008 do 31.12.2009 r. z terminem płatności 14 dni od dnia doręczenia faktury przez Wynajmującego.
Odnosząc się do wątpliwości Sądu co do faktu złożenia przez skarżącą spółkę zeznania podatkowego za rok 2007 do urzędu skarbowego stwierdzono, że o zaistnieniu tej czynności świadczy niezbicie załączone do kserokopii zeznania podatkowego potwierdzenie nadania go drogą pocztowa. Polemizując natomiast z zarzutem złożenia pustego formularza CIT-8, który miał stanowić zeznanie podatkowe za 2006 r., skarżąca wskazała, że wiele razy informowała, że formularz CIT-8 przedłożono w formie, w jakiej załączono go do akt przedmiotowej sprawy. Wyjaśniono, że wynikało to z faktu, że Zarząd skarżącej Spółki wobec braku możliwości pozyskania kompletnej dokumentacji z biura rachunkowego, zmuszony byłby przedstawić dane, niezgodne ze stanem rzeczywistym, co naruszałoby przepisy ustawy o rachunkowości, w związku z czym Zarząd Spółki nie mógł wyrazić na to zgody i złożył formularz CIT-8 opisanej wyżej formie.
Wyjaśniono, że rozbieżność co do rachunków bankowych wynikła z faktu posiadanej przez Zarząd Spółki wiedzy, że jest to jedyny rachunek bankowy Spółki, na prowadzenie którego umowa nie została przez Bank wypowiedziana. Wyciągi pochodzące z innych banków potwierdzają niezbicie brak jakichkolwiek oszczędności na rachunkach bankowych od dłuższego już czasu, co w ocenie skarżącej Spółki, nie było jednoznaczne ze stwierdzeniem, że te rachunki bankowe są w dalszym ciągu aktywne. Nadto skarżąca Spółka podniosła, że stosowała się do wezwań tutejszego Sądu, co do wskazania żądanych przez Sąd dowodów i okoliczności jako mogących mieć wpływ na ocenę kondycji finansowej skarżącej Spółki, co zarazem Zarząd Spółki uznał za jedynie niezbędne informacje, które jest zobowiązany przedstawić Sądowi w celu uznania zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd I instancji, analizując powyższe dane, uznał, że skarżąca Spółka nie uwiarygodniła braku możliwości opłacenia kosztów sądowych. W ocenie Sądu uzasadnione wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń co do stanu majątkowego, wzbudzają kwestie przedstawionych dokumentów w kontekście prowadzenia działalności gospodarczej, również przy uwzględnieniu wyjaśnień złożonych w sprzeciwie, które nie wykazują, by Spółka nie ponosiła żadnych kosztów i nie uzyskiwała przychodów w 2007 r. Dotyczy to również wyjaśnień złożonych co do posiadanych rachunków bankowych, gdyż nie są one wiarygodne.
Odnosząc się natomiast do zarzutów sprzeciwu w zakresie braku dokumentacji finansowej i możliwości sporządzenia sprawozdania finansowego, Sąd zwrócił uwagę na treść wyroku NSA w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2004 r., (sygn. akt. III SA 1822/02, publ. Monitor Podatkowy 2005/9/43), w którym wskazano, że bez znaczenia jest okoliczność powierzenia, przygotowania i składania deklaracji podatnika w spornym okresie przez biuro rachunkowe. Skutki ewentualnych uchybień w zakresie wywiązywania się z obowiązku składania deklaracji VAT-7 obciążają bowiem podatnika.
Skarżąca Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. W jego uzasadnieniu potwierdziła, że wszelkie złożone dotychczas w postępowaniu sądowym oświadczenia i dokumenty odpowiadają prawdzie. Ponownie wskazała na trudną sytuację finansową i brak jakichkolwiek środków, z których można by było uiścić wpis od skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym może być przyznane - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ratio legis tego przepisu polega na wyłączeniu strony z ogólnej zasady partycypowania w kosztach procesu określonej w art. 199 p.p.s.a., pod warunkiem, że wykaże ona, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z uwagi na to, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy, rola Sądu ogranicza się do wydania rozstrzygnięcia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.
Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie i być przyznawana osobom które rzeczywiście jej potrzebują.
Należy mieć na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości.
Należy zauważyć, że z możliwości tej Sąd I instancji skorzystał, wzywając stronę do nadesłania dokumentów mogących pomóc w zobrazowaniu sytuacji materialnej strony skarżącej i potwierdzających jednocześnie prawdziwość złożonych przez nią oświadczeń. W odpowiedzi strona skarżąca nadesłała niewypełnioną deklarację CIT za 2006 r., zaś z deklaracji CIT za 2007 r. wynikało, że w 2007 r. strona nie uzyskała żadnego przychodu, jak również nie poniosła żadnych kosztów w celu jego osiągnięcia. Powyższe oświadczenia strony zawarte w nadesłanych deklaracjach należy uznać nie tylko za niepełne, ale również za niewiarogodne, zwłaszcza, że strona sama przyznaje, że proces produkcyjny w Spółce trwał do końca I półrocza 2007 r.
Wątpliwości nasuwają się również po analizie nadesłanych przez stronę wydruków z rachunków bankowych. Sąd wezwał stronę w kwietniu 2008 r. do nadesłania wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Strona nadesłała tymczasem wyciąg z okres od 11 września 2007 r. do 8 października 2007 r. z rachunku prowadzonego w Citi Handlowym, niepełny wyciąg z operacji dokonanych w dniu 28 lutego 2006 r. na rachunku w ING Bank Śląski oraz za okres od 23 do 29 oraz za 30 czerwiec 2006 r. z rachunku w PKO BP. Przedstawione przez stronę w sposób wybiórczy dane dotyczące stanu faktycznego mającego miejsce przede wszystkim w 2006 r., podczas gdy strona utrzymuje, że wciąż otwarty ma rachunek w ING Bank Śląski, nie mogą stanowić miarodajnej podstawy do oceny aktualnej sytuacji finansowej, w której znajduje się strona skarżąca.
Skoro zaś strona nie przedstawiła wskazanej przez Sąd I instancji dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania oświadczeń strony za prawdziwe, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. To samo tyczy się również wszelkich innych twierdzeń strony nie popartych dokumentami. Bez przedstawienia odpowiedniej dokumentacji twierdzenia strony w tym zakresie pozostają bowiem gołosłowne.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.