Uzasadnienie
Postanowieniem z 24 listopada 2021 r., I SA/Wr 810/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę J. P. (dalej: strona, skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 9 czerwca 2021 r. w przedmiocie opłaty paliwowej za październik 2016 r.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 28 września 2021 r., skarżącego wezwano do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 775 zł w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłkę zawierającą ww. wezwanie, wydano skarżącemu w placówce pocztowej w dniu 29 października 2021 r. Następnie, pismem nadanym w dniu 5 listopada 2021 r., skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych w sprawie.
Sąd powołał się na treść art. 230 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 tj.; dalej zwanej: P.p.s.a.) i art. 220 § 1 i 3 P.p.s.a.
Sąd zauważył, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest skuteczny od momentu jego wniesienia i nie obejmuje zwolnienia od kosztów, do których uiszczenia strona obowiązana jest przed jego złożeniem. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że przesyłkę zawierającą odpis ww. zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 28 września 2021 r., wydano skarżącemu w placówce pocztowej w dniu 29 października 2021 r.
Dalej sąd powołał art. 73 § 1, 2, 3 i 4 P.p.s.a. i doszedł do wniosku, że pierwsze zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej nastąpiło w dniu 14 października 2021 r., zaś samą przesyłkę (tj. zawierającą odpis ww. zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi) wydano stronie skarżącej w placówce pocztowej w dniu 29 października 2021 r., a zatem po upływie 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia (awizo). Nieodebranie przez stronę skarżącą przesyłki w terminie 14 dni od dnia pierwszego awizo skutkowało zatem, na mocy art. 73 § 4 P.p.s.a., przyjęciem fikcji doręczenia w ostatnim dniu tego terminu, tj. 28 października 2021 r. Od tego dnia rozpoczął bieg termin na wykonanie wezwania sądu w przedmiocie wpisu sądowego od skargi, który upłynął w dniu 4 listopada 2021 r.
W zakreślonym terminie skarga nie została jednak przez skarżącego opłacona, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony dopiero w dniu 5 listopada 2021 r., tj. jeden dzień po upływie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Od powyższego postanowienia skarżący wniósł zażalenie, którym zaskarżył je w całości, wnosząc o zmianę postanowienia poprzez przyjęcie skargi z uwagi na przyznanie w postępowaniu administracyjnym pomocy – zwolnienia od konieczności uiszczania w postępowaniu jakichkolwiek kosztów sądowych i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Postanowieniu WSA zarzucono naruszenie art. 44 K.p.a. poprzez błędne zastosowanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych przyczyn niż w nim wskazane. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest jednak związany granicami zażalenia (por. postanowienie NSA z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II FZ 474/10, teza I, orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dalej: CBOSA).
Kontrolowane uzasadnienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zawiera wskazania podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia. Sąd przywołał jedynie przepisy art. 230 § 1 i 2, art. 220 § 1 i 3 i art. 73 P.p.s.a., natomiast nie powołał podstawy prawnej rozstrzygnięcia, którą (w takim przypadku), powinien być art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
Oznacza to, że zaskarżone orzeczenie nie czyni zadość wymogom określonym w art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. Z naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. mamy do czynienia wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia. W opinii NSA taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie – sąd powinien był jasno wskazać, na podstawie jakiego przepisu skargę odrzucił.
Na marginesie NSA zauważa, że Sąd ten rozstrzygał już w przypadkach, kiedy to stronie doręczono przesyłkę zawierającą wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu – w trybie doręczenia zastępczego z art. 73 P.p.s.a., w sytuacji kiedy następnego dnia (a więc już po upływie 14 dni od daty pierwszego awizowania) strona odebrała również osobiście wezwanie z placówki pocztowej (jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie) – vide postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2020 r., sygn. akt II FZ 466/20, CBOSA. Sąd podkreślał m.in., że dochowanie określonej art. 73 P.p.s.a. procedury doręczenia pisma spoczywa na doręczycielu. Ponieważ tylko i wyłącznie dochowanie tej procedury pozwala na przyjęcie fikcji prawnej doręczenia, ustanowionej mocą art. 73 § 4 P.p.s.a., wszelkie czynności doręczyciela powinny być ściśle udokumentowane po to, aby można było wiernie odtworzyć sposób doręczenia. Takim dowodem jest naniesiona na zwróconej przesyłce adnotacja doręczyciela o pozostawionych zawiadomieniach, o których mowa w art. 73 P.p.s.a.
Ze względu na doniosłe skutki procesowe, jakie ustawa wiąże z doręczeniem przesyłek sądowych, jak również z uwagi na okoliczność, iż ustanowiony w art. 73 P.p.s.a. zastępczy tryb doręczenia jest wyjątkiem od zasady doręczenia pisma do rąk adresata, przepis ten powinien być interpretowany ściśle, co oznacza, iż nie mogą istnieć jakiekolwiek wątpliwości co do spełnienia określonych w nim wymogów warunkujących możliwość uznania, iż przesyłka została w sposób prawidłowy, a co za tym idzie skutecznie doręczona.
Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym postanowieniu podsumował: "(...) w świetle postanowień art. 73 P.p.s.a. brak dowodu zaświadczającego w sposób nie budzący wątpliwości o pozostawieniu powtórnego awiza we właściwym miejscu wyklucza możliwość przyjęcia fikcji prawnej doręczenia przesyłki".
Warto w tym kontekście zauważyć, że w aktach rozpatrywanej obecnie sprawy znajduje się jedynie zwrotne potwierdzenie odbioru (k. 20), z datą pierwszej awizacji (14 października 2021 r.) oraz datą odbioru (29 października 2021 r.). Nie ma natomiast danych, aby ustalić prawidłowość powtórnej awizacji, pomimo nieodebrania przesyłki przez adresata w terminie 7 dni na skutek pozostawienia pierwszego awiza.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Natomiast wniosek skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania nie znajdował, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienia prawnego. Przepisy powołanej ustawy nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów bezpośrednio w postępowaniu zażaleniowym (zob. uchwała NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07).