Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 173/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi "M." sp. jawna w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia 30 listopada 2007 r. w przedmiocie określenia podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług. Sąd I instancji wskazał, iż w swym wniosku strona podniosła, że wykonanie decyzji skutkowałoby trudnymi do odwrócenia konsekwencjami w postaci pozbawienia strony płynności finansowej niezbędnej do bieżącego regulowania należności. Od początku roku skarżąca generuje straty (w chwili obecnej strata utrzymuje się na poziomie 41.000 zł). Ewentualna egzekucja nałożonej kary pieniężnej może spowodować likwidację prowadzonej działalności i skutkować całkowitym załamaniem sytuacji finansowej, brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny i w konsekwencji wyrządzeniem skarżącej znacznej szkody.
Podniesiono, że w związku z bardzo wysokimi kosztami działalności strona nie osiąga dochodu i żyje na granicy opłacalności. Wskazano, że skarżąca nie ma zdolności kredytowej i nie dysponuje środkami trwałymi, które mogłaby spieniężyć. Wykonanie obowiązku zapłaty kary w łącznej wysokości ok. 80.000 zł spowoduje pozbawienie strony wszelkiego towaru, który ma do sprzedaży, a wobec braku zdolności kredytowej nie będzie możliwości uruchomienia wolnych środków pieniężnych na zakup nowego towaru. Skutki wykonania zaskarżonej decyzji będą w zasadzie nieodwracalne, gdyż spowodują likwidację jedynego źródła utrzymania skarżącego i jego rodziny. Z dołączonych do wniosku dokumentów wynikało, że E. M. jest inwalidą I grupy, a otrzymywane wraz z żoną świadczenia rentowe w wysokości 1.511,32 zł przeznaczają na leczenie, rehabilitację i płaty. Drugi ze wspólników, Z. M., od marca 2008 r. był zatrudniony na ½ etatu, a w dniu 31 lipca 2008 r. została z nim rozwiązana umowa o pracę (na dowód czego dołączono świadectwo pracy). Ma on na utrzymaniu siedmioletnią córkę, a większość dochodów przeznacza na rehabilitację i leczenie ojca oraz zaspokaja nie zobowiązań wynikających z nagłego zakończenia działalności.
Sąd I instancji, oddalając wniosek, wskazał, że wnioskodawca nie udokumentował swojej aktualnej sytuacji finansowej przez przedłożenie np. wyciągów z rachunków bankowych spółki, wspólników oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, czy też bieżącego zestawienia przychodów i wydatków spółki. Przeważająca część dokumentów dołączonych do wniosku związana jest ze stanem zdrowia E. M., a sytuacji finansowej spółki dotyczy jedynie zbiorcze zestawienie wartości miesięcznych i narastających za sierpień 2008 r. i wyciąg z rachunku bankowego spółki obrazujący operacje finansowe dokonane w dniach od 15 do 17 września 2008 r. (zapłata podatku od nieruchomości, opłat za media i telefon).
Sąd I instancji zwrócił też uwagę na pewne nieścisłości występujące w oświadczeniach wspólników – z jednej strony wnioskodawca podkreśla, że Z. M. pozostaje obecnie bez pracy, a spółka nie uzyskuje żadnych dochodów, z drugiej wskazuje, że Z. M. "większość swoich dochodów przeznacza na leczenie i rehabilitację ojca i zaspakajanie zobowiązań wynikających z nagłego zakończenia działalności". Sąd I instancji podkreślił, że nie wiadomo o zakończenie jakiej działalności chodzi, bowiem ze złożonego do akt odpisu KRS, wystawionego na dzień 18 marca 2008 r., wynika, że spółka nie ograniczyła swojej działalności i nie zmierza do jej zakończenia. Nie wyjaśniono również źródeł i dochodów Z. M., a z uwagi na wskazywaną sytuację finansową spółki, istotna była również ocena sytuacji materialnej wspólników spółki. Podkreślono też, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, dołączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika m.in., że na rachunku bankowym spółka na dzień 31 grudnia 2007 r. posiadała środki w wysokości 43.009,81 zł, a przychody wspólników spółki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wynosiły w 2007 r. 159.782,10 zł (w tym dochody stanowiły kwotę 51.748,30 zł).
Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawca, wskazując na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, jednocześnie nie udokumentował należycie tego ryzyka, a zatem wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił też uwagę, że przedmiotem sporu są świadczenia pieniężne, z istoty swej odwracalne. Podkreślono, że w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji wnioskodawca nie poniesie szkody, albowiem nastąpi wówczas zwrot należności.
W zażaleniu na powyższe postanowienie strona zarzuciła mu naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wskazując, że strona składając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji poparła go dokumentami i oświadczeniami wskazującymi na jej trudną sytuację majątkową. Strona jest osobową spółką prawa handlowego i jej działalność głównie opiera się na pracy i majątku wspólników. Kondycja zdrowotna jednego ze wspólników nie zezwala mu na aktywną i efektywną pracę w pełnym wymiarze. Strona wskazała, że sytuacja ekonomiczna w kraju jeszcze bardziej obniżyła rentowność i dochodowość prowadzonej przez skarżącą działalności. Natychmiastowa jednorazowa spłata powstałego zobowiązania związana jest z koniecznością zaciągnięcia kredytu, co w chwili obecnej byłoby działaniem bardzo niekorzystnym i ryzykownym dla bytu skarżącej.
Ponad wszelką wątpliwość skarżąca wykazała, że uiszczenie, a przede wszystkim zebranie środków na powyższe należności spowoduje dla niej szkodę. Nawet zwrot w przyszłości należności nie zrekompensuje w pełni kosztow związanych z zapłatą zaległości w chwili obecnej (np. kosztów odsetek kredytowych, prowizji itp.). Strona stwierdziła też, że wniosek winien być rozpatrywany w szerszym aspekcie, w szczególności szkody jakiej dozna w związku z wykonaniem decyzji rodzina wspólników. Strona zwróciła także uwagę na postępującą recesję gospodarczą oraz realne zagrożenie całkowitej upadłości firmy w związku z niewstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub powodowania trudnych do odwrócenia skutków.
W świetle powołanego przepisu należy zgodzić się z Sądem I instancji, że to skarżąca spółka była zobowiązana wykazać, że zachodzi jedna z przesłanek w tym przepisie wskazanych, a uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji. Do wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest przy tym wystarczający sam wniosek strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno się odnosić do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Jego twierdzenia powinny być natomiast poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej (tak: J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 188, również postanowienie NSA z 30 listopada 2004 r., GZ 120/04, niepubl.).
Sąd I instancji ocenił, że strona nie wywiązała się z obowiązku udokumentowania całokształtu sytuacji finansowej oraz wykazania, że zachodzą przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. W szczególności należy mieć na uwadze, że nie przedstawiono np. wyciągów z rachunków bankowych spółki i wspólników czy też bieżącego zestawienia przychodów i wydatków spółki.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena wyrażona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z którą w świetle powyższych okoliczności nie udokumentowano ryzyka uzasadniającego wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu, jest prawidłowa. Ocena dokonana przez Sąd I instancji jest tym bardziej zasadna, że, jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu, w oświadczeniach wspólników i w dokumentach przedstawianych przez spółkę występują pewne nieścisłości i niekonsekwencje. Podkreślić należy, że również do zażalenia nie dołączono dokumentów, których brak został wytknięty przez Sąd I instancji. Nie wyjaśniono także niekonsekwencji zawartych w twierdzeniach strony, na które uwagę zwrócił WSA.
Strona ograniczyła się natomiast w zażaleniu do powtórzenia wcześniej podnoszonych argumentów oraz wskazania na sytuację ekonomiczną kraju jako przyczynę obniżenia rentowności i dochodowości prowadzonej działalności. Nawet jednak to ostatnie twierdzenie nie zostało poparte żadnymi konkretnymi danymi czy wyliczeniami. Należy również zauważyć, że argumentacja strony uległa zmianie w zakresie ewentualnego wzięcia kredytu w związku z wykonaniem decyzji – o ile na poprzednich etapach postępowania wskazywano na brak zdolności kredytowej, o tyle w zażaleniu podniesiono nieopłacalność wzięcia kredytu.
W związku z tym nie sposób nie zauważyć, że twierdzenia strony są niekonsekwentne – z jednej strony spółka wskazuje pośrednio na istnienie możliwości wzięcia kredytu (co sugeruje poprawę sytuacji spółki), z drugiej powołuje się na spadającą rentowność i dochodowość, co nie zostało, jak już wyżej zaznaczono, w żaden sposób udokumentowane. Podnieść też należy, iż w zażaleniu strona argumentuje, że niezależnie od wyniku postępowania zebranie środków na uiszczenie zobowiązania spowoduje szkodę dla spółki i dla rodziny wspólników. Tymczasem przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji to "niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków".
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnoszony przez stronę argument o konieczności ewentualnej spłaty kosztów odsetek kredytowych, prowizji i tym podobnych wydatków nie wskazuje na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody (podkr. NSA), zwłaszcza iż w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi strony uiszczone już, a nienależne zobowiązanie będzie podlegać zwrotowi wraz z odsetkami, stanowiącymi swoistą formę odszkodowania.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.