Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1481/09, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a.") odmówił B.J. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd I instancji na wstępie swoich wywodów przedstawił treść oświadczeń strony dotyczącej sytuacji finansowej, w której się obecnie znajduje. Z oświadczeń tych wynika, że źródłem utrzymania rodziny skarżącej jest dochód osiągany z działalności gospodarczej. Pomimo, że z przedłożonego przez nią zeznania o wysokości osiągniętego w 2008 r. dochodu wynika, że poniosła stratę, to jednakże z wysokości uzyskanych przychodów dowodzi, że działalność ta – w ogólnym rozrachunku – jest działalnością przynosząca zysk. Potwierdza to też okoliczność, że mimo wykazanej za 2008 r. straty Skarżąca ma możliwość ponoszenia miesięcznych wydatków w wysokości 4.000 zł, których źródła finansowania nie wskazała.
Ponadto Sąd podniósł, że na powyższą ocenę wpłynęło także nienależyte udokumentowanie przez Skarżącą – pomimo wezwania Sądu – swojej sytuacji finansowej. Strona nie przedstawiła bowiem szczegółowych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W zamian natomiast dołączyła jedynie wydruki potwierdzeń przypadkowo wybranych transakcji dokonanych na rachunku związanym z prowadzoną działalnością, które jednak nie obrazowały całości przepływów środków na koncie w danym miesiącu. Przy czym z tych potwierdzeń wynikało, że z rachunku związanego z działalnością gospodarczą na rachunek osobisty Skarżącej, przelewano znaczne kwoty (1.000 – 8.000 zł), co do którego, jak wcześniej wskazano, wyciągów nie dołączyła. Strona pomimo oświadczenia, że z byłym mężem wspólnie dzieli się wydatkami na dzieci, nie wyjaśniła jakie kwoty od niego uzyskiwała. Poza tym, z oświadczeń zawartych w przedłożonych dokumentach wynikały sprzeczności.
W zażaleniu na powyższe postanowienie, strona wskazała, że przedstawiła żądane przez Sąd dokumenty. Wyciągi bankowe, które dołączyła były bardziej szczegółowe niż wydruki bankowe. Twierdziła przy tym, że jest klientką banku internetowego, który nie posiada oddziałów, w których można uzyskać wydruki z rachunku bankowego. Podnosiła również, że jej dochód miesięczny z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w ujęciu miesięcznym to 2.710,65 zł. Ponadto korzysta z pomocy rodziny oraz otrzymuje alimenty na dwoje dzieci. Pomoc tę oszacowała na kwotę 300 zł. Natomiast alimenty otrzymuje w wysokości 800 zł. Swoje wydatki określiła na kwotę 1.600 zł miesięcznie. Na co składa się czynsz (obejmujący opłaty) za najem mieszkania 1.600 zł, rata kredytu to około 1.089,36 zł (w zależności od aktualnego kursy franka) oraz spłata karty kredytowej efektywnie 300 zł. W rezultacie Strona stwierdziła, że dysponując kwotą 821,29 zł miesięcznie na utrzymanie rodziny, nie jest w stanie bez uszczerbku dla utrzymania ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że urząd skarbowy zablokował rachunek firmowy, przez co od lutego 2010 r. strona pozostała bez jakichkolwiek środków do życia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy przytoczyć regulacje prawne odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że przez użycie sformułowania "wykaże" ustawodawca przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Do Sądu zaś, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą.
Wymaga również podkreślenia, że sąd orzeka o przyznaniu prawa pomocy stronie w oparciu o przedstawione przez nią we wniosku okoliczności oraz o złożone na ich poparcie dokumenty. W razie, gdyby okazały się to niewystarczające dla oceny jej sytuacji materialnej Sąd powinien na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać do uzupełniania wniosku.
W kontekście podniesionych uwag należy zaaprobować nie tylko ocenę Sądu I instancji, że skarżąca nie wykazała, iż w jej przypadku spełniona jest przesłanka przyznania prawa pomocy, której wymaga wspomniany art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ale także powody leżące u jej podstaw. Przede wszystkim znaczenie miał brak współpracy skarżącej w dokumentowaniu swojej sytuacji materialnej, przez co wyłączona została możliwość pełnego zbadania jej rzeczywistych możliwości finansowych. Był to czynnik determinujący ocenę wniosku strony, gdyż godzi się wskazać, że uchylenie się przez stronę, na której ciążył obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powoduje, że powinna się ona liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Brak tej współpracy przejawił się w tym, że skarżąca nienależycie wypełniła wezwanie sądu do przedstawienia wyciągów bankowych z posiadanych rachunków. Zamiast bowiem przedłożenia wyciągów z rachunków firmowego i osobistego, dołączyła wydruki wybranych potwierdzeń transakcji na rachunku firmowym. Poza tym, na podstawie dołączonych przez skarżącą potwierdzeń nie dało się nawet zweryfikować, czy dokumentują one wszystkie transakcje przeprowadzone na rachunku. Jeśli natomiast, jak wynikało z twierdzeń strony, choć Sąd I instancji słusznie zwrócił uwagę na ich niekonsekwencję, że korzysta ona z rachunku osobistego córki, wymagane było przedstawienie przez nią wyciągów właśnie tego rachunku, czego strona jednak nie uczyniła. Ma to także znaczenie, jeśli wziąć pod uwagę, że na ten rachunek osobisty przelewano z rachunku firmowego regularnie kwoty rzędu kilku tysięcy złotych.
Na ocenę wniosku wpłynęły również wątpliwości stwierdzone w oświadczeniach strony dotyczących rzeczywistej wysokości ponoszonych przez nią wydatków na utrzymanie. Dotyczyły one kwestii, czy spłata kredytu obciąża wydatki domowe, w sytuacji gdy kredyt jest zaciągnięty w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej i istnieje możliwość zaliczenia go do kosztów podatkowych oraz potwierdzenia wysokości otrzymywanego wsparcia od męża i od rodziny. Poza tym, wbrew twierdzeniom strony, z kredytu z karty kredytowej zaspakajano jej prywatne potrzeby. Ta okoliczność również znacząco wpływa na ocenę jej zdolności finansowej. Wreszcie strona wiarygodnie, w kontekście tego co zostało już stwierdzone, nie wskazała źródła pokrycia tych wydatków.
Stwierdzić zatem należy, że obraz sytuacji materialnej skarżącej, jaki wynikał z oświadczeń skarżącej i przedstawionych dokumentów, był niepełny i wywoływał istotne wątpliwości. Z wniosków poczynionych w oparciu o dokumenty i twierdzenia strony wynika możność poniesienia przez stronę kosztów postępowania. Ta bowiem prowadzi działalność gospodarczą charakteryzującą się wysokimi obrotami, która w ogólnym rozrachunku przynosiła w 2009 r. zysk. Należy więc uznać, że strona była w stanie wygospodarować ze środków uzyskanych z tej działalności kwotę na poczet kosztów sądowych. Tym bardziej, że wątpliwości budziła nie tylko wysokość ponoszonych wydatków, ale także źródło ich pokrycia.
Przedstawionej oceny, z zasygnalizowanych już względów nie zmieniły również twierdzenia zażalenia.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji.