Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Po 7/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek A. Sp. z o.o. w P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd I instancji na wstępie swoich wywodów przedstawił treść oświadczeń o sytuacji finansowej Spółki, przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z oświadczeń tych wynikało, że Spółka prowadziła działalność reklamową w zakresie kampanii reklamowych w mediach, doradztwa reklamowego, projektów graficznych i pośrednictwa w druku. W chwili składania skargi nie posiadała środków finansowych wystarczających na pokrycie kosztów postępowania. Rachunek bankowy Spółki został bowiem zajęty przez Urząd Skarbowy. Pomimo że podstawa zajęcia została uchylona wyrokiem WSA w Poznaniu i Spółka złożyła wniosek o zwrot zajętych pieniędzy, do dnia dzisiejszego nie zwrócono zajętych środków. Jednocześnie wskazano, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, gdyż jej majątek nie wystarczał na zaspokojenie nawet kosztów postępowania.
Sąd I instancji następnie zaznaczył, że pismem z dnia 25 stycznia 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą Spółkę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku poprzez złożenie odpowiednich dokumentów oraz oświadczeń, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
W dniu 16 lutego 2010 r. wniosek A. Sp. z o.o. w P. pozostawiono bez rozpoznania. W uzasadnieniu zarządzenia referendarz sądowy stwierdził, iż strona mimo upływu wyznaczonego terminu nie uzupełniła wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W sprzeciwie strona załączyła odpisy dokumentów, których treść miała, w jej ocenie, dowodzić zasadności złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd I instancji, analizując powyższe okoliczności, doszedł do przekonania, że Spółka nie wykazała, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Zaznaczył, że mimo podnoszonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy braku środków finansowych po stronie Spółki, kontynuuje ona działalność, na co wskazuje również treść deklaracji VAT-7 za: październik, listopad i grudzień 2009 r., w których Spółka wykazała powstanie podatku naliczonego z tytułu nabycia towarów i usług. Ponadto strona nie przedstawiła dokumentów pozwalających na obiektywną ocenę jej aktualnej sytuacji finansowej, w tym m. in. nie poparła dowodami swych twierdzeń w zakresie braku zwrotu środków zajętych przez Urząd Skarbowy. Zważywszy na te okoliczności Sąd uznał, iż skarżąca jest w stanie ponieść ciężar kosztów sądowych w pełnej wysokości, a więc na obecnym etapie postępowania kwotę 500 zł.
Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. W jego uzasadnieniu podniesiono, że Sąd I instancji powziąwszy wątpliwości co do oświadczeń strony odnośnie zajęcia przez organy podatkowe rachunku bankowego Spółki winien wezwać ją do przedstawienia stosownych dokumentów potwierdzających ich prawdziwość. Spółka jednak nie została wezwana do ich złożenia, przez co błędnie przyjęto, że jest w stanie ponieść należne koszty sądowe. Zarzucono również, że błędnie ustalono, że Spółka kontynuuje prowadzoną działalność. Z oświadczeń prezesa zarządu Spółki, przedstawionych na etapie wnoszenia sprzeciwu, wynikało bowiem, że spółka jest obciążana comiesięcznie z tytułu kosztów usług księgowych oraz kosztami najmu, których to kosztów nie realizuje z uwagi na zajęcie rachunku bankowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przypomnieć, że stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a., wbrew sugestiom autora zażalenia, skorzystano w toku niniejszego postępowania, wzywając skarżącą Spółkę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. W piśmie sądowym z dnia 25 stycznia 2010 r. zobowiązano pełnomocnika skarżącej Spółki do nadesłania m.in. "odpisów wyciągów z rachunków bakowych i kont bankowych należących do spółki za ostatnie trzy miesiące". Skarżąca co prawda częściowo wezwanie to wypełniła przedstawiając szereg dokumentów obrazujących trudną sytuację finansową, w której się znajduje, jednakże na żadnym etapie postępowania nie przedstawiła ani wymaganych wyciągów ani innych dowodów mogących potwierdzić, że na posiadanym przez nią rachunku bankowym organ dokonał zajęcia środków finansowych. Nie uczyniono tego bowiem zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy, na etapie sprzeciwu, czy też na etapie postępowania zażaleniowego. Brak wymaganych dokumentów w tym zakresie uniemożliwia obiektywne i rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych.
Skoro strona uchyliła się od przedstawienia całej żądanej na podstawie art. 255 p.p.s.a. dokumentacji, to winna liczyć się z przyjęciem przez Sąd I instancji, że brak jest wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Trzeba bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
Brak ww. dokumentów rzutował również na ocenę, czy Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą. Oświadczenia prezesa zarządu Spółki w tym zakresie, wobec braku informacji o stanie rachunku bankowego przy jednoczesnym obciążaniu Spółki kosztami najmu czy usług księgowych, pozostawały bowiem gołosłowne.
Tym samym należało zgodzić się z zaskarżonym rozstrzygnięciem Sądu I instancji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.