Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 54/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił T. K. zmiany prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 3 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 54/14, odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji ocenił, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, bowiem nie przedstawił on nowych istotnych okoliczności, które mogłyby skutkować odmienną oceną jego sytuacji materialnej i rodzinnej w kontekście istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana również jako "P.p.s.a.").
W zażaleniu – wnosząc o zmianę, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia – zastępujący skarżącego adwokat zarzucił naruszenie w nim art. 246 § 1 P.p.s.a., poprzez odmowę udzielenia pomocy prawnej, w sytuacji gdy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ewentualnie że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Pomimo bowiem błędnego sformułowania zawartego w sentencji zaskarżonego orzeczenia "odmówić zmiany prawomocnego postanowienia (...)" zamiast "odmówić przyznania prawa pomocy", należy uznać, że brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia odmownego postanowienia w zakresie przyznania prawa pomocy.
Na wstępie przypomnieć trzeba, że w niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 3 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 54/14, WSA w Lublinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podejmując rzeczone rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji miał na uwadze, m.in. że: (1) wykazana przez skarżącego strata w działalności gospodarczej w 2012 r. i nie pokryta w 2013 r., jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych; (2) skarżący w 2013 r. osiągał wysokie obroty w prowadzonej działalności gospodarczej; (3) rachunki bankowe skarżącego zostały zajęte z końcem grudnia 2013 r. a do tego czasu skarżący miał swobodę dysponowania środkami i możliwość zabezpieczenia ich na poczet ewentualnych kosztów sądowych zważywszy, że zaskarżona decyzja została doręczona stronie w dniu 9 grudnia 2013 r.
Przepis art. 165 P.p.s.a., możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W ramach dokonywania weryfikacji stanu faktycznego tyczącego się sytuacji finansowej skarżącego sąd bez zmiany okoliczności sprawy nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna.
Wynika z tego, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Jego zadanie sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2012 r., sygn. akt II FZ 768/12 i powołane tam orzecznictwo, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z treścią art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243 – art. 263 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jej celem jest umożliwienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP. W związku z tym, że przyznanie prawa pomocy pokrywane jest ze środków budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją majątkową skarżącego. Chodzi bowiem o taką sytuację, gdy wnioskodawca z przyczyn losowych rzeczywiście nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W pierwszej kolejności wnioskodawca winien sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z Sądem pierwszej instancji, który dokonując analizy porównawczej treści wniosków o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że jakkolwiek skarżący w złożonym powtórnie wniosku powołał się na nowe okoliczności faktyczne, to jednakże ich ocena wskazuje, że nie mogą one mieć wpływu na odstąpienie od wyrażonego dotychczas przez Sąd w prawomocnym postanowieniu poglądu o braku podstaw do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych.
Mianowicie jak wynikało z dołączonych do sprawy dokumentów skarżący w 2014 r. osiągnął przychód w kwocie 187.718,77 zł, natomiast jego małżonka w kwocie 712.889,50 zł (PIT-28 i PIT-36). Łącznie zatem małżonkowie w 2014 roku uzyskali przychód w kwocie 900.608,50 zł. W rezultacie trudno było dać wiarę, że wnioskodawca przy tak wysokich przychodach nie poczynił stosownych oszczędności i, że obecnie nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym przezeń sporem sądowym, nawet przy uwzględnieniu okoliczności, iż suma należnych obecnie wpisów od wniesionych w trzech postępowaniach (I SA/Lu 52-54/14) skarg kasacyjnych wynosi 10.722 zł. Ponadto jak wynika z akt sprawy posiadanie tak znacznych przychodów pozwoliło skarżącemu nie tylko wygospodarować środki na opłacenie wpisów od wniesionych skarg sądowych w tych sprawach w łącznej kwocie 21.443 zł lecz również na pokrycie należności zawodowego pełnomocnika.
Również analiza wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki nie potwierdza twierdzeń skarżącego o braku odpowiednich środków pieniężnych. Dla przykładu można wskazać, że w dniu 3 sierpnia 2015 r. stan środków na koncie małżonki skarżącego wynosił 33.060,16 zł. Również z rachunku bankowego skarżącego wynika, że mimo deklarowanego bezrobocia i braku środków otrzymywał wielokrotnie znaczne sumy środków pieniężnych od kontrahentów oraz małżonki.
W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.