Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 8 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 1031/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 28 czerwca 2012 r. nr... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego i nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za sierpień 2005 r.
W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że rozpatrywany wniosek był już kolejnym wnioskiem skarżącego w przedmiocie prawa pomocy, bowiem poprzednio prawomocnie odmówiono mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a jego nieruchomości nie mogą być zbyte z uwagi na zajęcie tego majątku przez organy podatkowe. Żona skarżącego pobierała zasiłek rodzinny i wynajmowała mieszkanie, ale w związku z pogarszającą się sytuacją finansową (utrata tych źródeł dochodu) żona i syn skarżącego wyprowadzili się do rodziny żony, przez co skarżący utracił pomoc finansową teściów.
Skarżący pracuje dorywczo na czarno. Wpłaty na jego rachunku pochodzą od jego rodziców i w części stanowią pomoc finansową, a w części zaś służą do dokonywania opłat za rodziców, którzy jako osoby starsze nie radzą sobie z operacjami bankowymi. WSA wskazał, że w sprawie nie zaszły takie zmiany okoliczności, które umożliwiałyby zmianę uprzednio wydanego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Sąd ten wskazał, że informacje podane przez skarżącego, podobnie jak poprzednio, są niekompletne i nasuwają wątpliwości co do ich wiarygodności. Ponadto wskazywane przez skarżącego zmiany stanu faktycznego nie świadczą o pogorszeniu jego sytuacji materialnej i finansowej.
W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie, bowiem jego zdaniem ocena jego sytuacji dokonana przez WSA była błędna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), że brak jest możliwości zmiany uprzednio wydanego prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. Zgodnie z treścią tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle tej regulacji zmiana postanowienia wydanego w kwestii incydentalnej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy tak istotne, że tę zmianę uzasadniające. W art. 165 p.p.s.a. nie chodzi więc o jakąkolwiek zmianę okoliczności sprawy, a o taką zmianę, która w porównaniu ze stanem poprzednim, dawałaby sądowi możliwość zmiany czy uchylenia poprzedniego orzeczenia.
Argumentując a contrario, z art. 165 p.p.s.a. wynika, że nie mogą być uchylane i zmieniane postanowienia niekończące postępowania, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne, jeśli brak jest zmiany okoliczności sprawy. Z przedstawionego wniosku nie wynika zaś, że w sprawie zaszły takie właśnie zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W nowym wniosku strona powołuje bowiem podobne okoliczności co poprzednio, a te które są odmienne – albo nie świadczą o pogorszeniu sytuacji skarżącego – np. obniżenie kwoty raty spłacanego kredytu, albo nie zostały udokumentowane. Nie wiadomo, dlaczego skarżący jako osoba bezrobotna stracił status bezrobotnego z powodu niestawiennictwa w urzędzie pracy, skoro przynajmniej z uwagi na ubezpieczenie zdrowotne powinno mu na tym zależeć, podobnie jak na samym poszukiwaniu zatrudnienia.
Skarżący nie przedstawił też wyciągów z rachunków bankowych, twierdząc, że ich nie otrzymuje. Tymczasem art. 728 § 2 Kodeksu cywilnego zobowiązuje bank do bezpłatnego przesyłania posiadaczowi rachunku co najmniej raz w miesiącu wyciągu z rachunku z informacją o zmianach jego stanu i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemnie zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. Twierdzenie o tym, że żona i syn skarżącego wyprowadzili się, nie zostało w żaden sposób udokumentowane, a przy tym ocena takiego zdarzenia może być, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, niekorzystna dla skarżącego. Można by bowiem uznać, że w takiej sytuacji ma on na utrzymaniu tylko siebie.
Skarżący wskazuje jednak na wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Nie ma więc powodu wykluczać dochodów żony z oceny sytuacji strony postępowania pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Skarżący wskazał, że do końca września 2013 r. jego żona uzyskiwała dochody z tytułu najmu mieszkania, ale nie wyjaśnił, czy od października 2013 r. udało się zawrzeć kolejną umowę najmu czy też lokal został sprzedany czy zamieszkany przez właścicieli. Niewyjaśniona w sposób wiarygodny pozostaje też kwestia wpływów własnych na rachunek skarżącego, która poruszana była przy poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak jest zaś możliwości zweryfikowania stanu bieżącego z uwagi na nieprzedłożenie wyciągów z rachunku bankowego skarżącego.
W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Skoro w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, to brak wykazania konkretnych okoliczności wiąże się z ryzykiem strony, że prawo pomocy nie będzie jej przyznane i to strona decydowała, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę czy nie. Składając kolejny wniosek strona ponownie wybiórczo zastosowała się do wezwania o stosowne wyjaśnienia i dokumentację, co uniemożliwia ocenę jej obecnej sytuacji majątkowej i finansowej w relacji do poprzednio złożonego wniosku.
Również w zażaleniu skarżący nie wskazał na żadne nowe okoliczności istotnie zmieniające jego sytuację, mimo że na podstawie uprzedniego prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, jak i zaskarżonego tu postanowienia WSA, miał świadomość, że jego bierność w udokumentowaniu jego sytuacji uniemożliwia pozytywne rozpoznanie wniosku. Wiedział wszak, jakie informacje pozwoliłyby na wiarygodną weryfikację jego twierdzeń i przyznanie prawa pomocy. Jak więc trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, nie było podstaw do zmiany prawomocnego orzeczenia w świetle art. 165 p.p.s.a. z uwagi na niewykazanie przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a.
Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.