Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 124/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedstawione przez skarżącego we wniosku okoliczności nie przemawiają za przyznaniem mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem opłacenie kosztów profesjonalnego pełnomocnika może być dokonane bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla zainteresowanego i jego rodziny. Na taką ocenę sytuacji materialnej skarżącego wpłynęło przede wszystkim to, że rodzina ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, żona skarżącego uzyskuje stały dochód a skarżący nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą. Dodatkowo o odmowie przyznania pełnomocnika z urzędu przemawia zdaniem Sądu fakt, iż terminowo spłacane są raty kredytu, co przesądza o dobrej sytuacji materialnej gospodarstwa domowego oraz o traktowaniu priorytetowo swoich zobowiązań prywatnoprawnych ponad publicznoprawnymi.
Na powyższe postanowienie skarżący wywiódł zażalenie, w którym zarzucił naruszenie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), a w szczególności art. 246 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Uzasadniając swoje zażalenie skarżący podniósł, że stan jego majątku po przeprowadzeniu egzekucji komorniczej – zajęcie na rachunkach bankowych ok. 8000 zł oraz po wpłacie wpisu sądowego w wysokości 2000 zł pomimo uzyskiwanych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie jest na tyle wysoki, aby mógł bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny ponieść wysokie koszty zatrudnienia pełnomocnika.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.
Przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 P.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach.
Mając powyższe na względzie Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego prowadzi bowiem do wniosku, że posiada on stabilną sytuację finansową (żona posiada majątek nieruchomy, osiąga też dochód z tytułu wykonywania pracy, a skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, przynoszącą stałe miesięczne dochody). Wprawdzie zgodnie z oświadczeniem skarżącego w 2009 r. jego działalność przyniosła straty jednakże zauważyć w tym miejscu należy, że ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy dokonywana jest w oparciu o okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny z dnia złożenia wniosku (tj. 4 kwietnia 2011 r.). Tym samym dla oceny znaczenia niniejszego wniosku nie mają znaczenia okoliczności, które miały miejsce w 2009 r. Ponadto należy również zauważyć, że z zeznania podatkowego PIT–36 (k.
55) M. S. za 2010 r. wynika, iż osiągnął on przychód w wysokości 10 243 765,79 zł. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym o zdolności finansowej podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą decyduje nie dochód lub osiągana strata, lecz przychód, z którego pokrywane są koszty prowadzonej działalności. Ważne jest również to, że strona nawet nie będąc jeszcze w posiadaniu zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2011 r. nie wykazała do tej pory, aby w tym właśnie roku zaszły jakieś nadzwyczajne okoliczności, które zmuszałyby ją np. do ograniczenia prowadzonej działalności.
Mając zatem zna uwadze powyższe okoliczności należy uznać, że skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki na niezbędne koszty utrzymania swojego i rodziny, jak również ma możliwość poczynić pewne oszczędności, pozwalające na ustanowienie zawodowego pełnomocnika w niniejszej sprawie i tym samym partycypowanie w kosztach postępowania.
W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.