Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Gl 1256/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił G. K. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Na wstępie swoich rozważań Sąd I instancji przedstawił treść oświadczenia wnioskodawcy (wynikającego ze złożonego formularza PPF) dotyczącego jego sytuacji majątkowo-rodzinnej. Z oświadczenia tego wynikało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, z którą mieszka w mieszkaniu spółdzielczym o powierzchni 30 m². Mieszkanie to stanowi wyłączną własność jego żony. Źródłem utrzymania małżonków są dwa wynagrodzenia: skarżącego - w kwocie 2.300 zł oraz jego żony - w kwocie 2.000 zł. Ponadto skarżący posiada pakiet akcji Spółki "B." o nominalnej wartości 5.000 zł.
Sąd I instancji wskazał następnie, że wezwano skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów obrazujących jego stan majątkowy, celem uzupełnienia wniosku o prawo pomocy. Skarżący jednak nie nadesłał żadnych dokumentów. Również w sprzeciwie skarżący nie umotywował swojego stanowiska ani nie przedstawił jakichkolwiek nowych dowodów lub materiałów obrazujących jego rzeczywisty stan majątkowy.
Sąd I instancji, podając motywy swojego rozstrzygnięcia, wskazał, że wnioskodawca poprzestał jedynie na wypełnieniu formularza wniosku o prawo pomocy, nie dokumentując w żaden inny sposób, aby jego stan majątkowy nie pozwalał na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W ocenie Sądu I instancji, opieranie się jedynie na danych przedstawionych przez stronę skarżącą we wniosku o prawo pomocy jest jednak niewystarczające. Skarżący nie wypełnił wezwania Sądu i nie nadesłał dokumentów źródłowych, które zostały wyszczególnione w wezwaniu sporządzonym przez referendarza sądowego. Ponadto nie załączył żadnych dokumentów do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. W ocenie Sądu I instancji, uniemożliwiało to rzetelne i merytoryczne rozpoznanie wniosku o prawo pomocy.
Skarżący – G. K. – wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W jego uzasadnieniu wskazał, że Sąd I instancji nie uwzględnił, że poniesienie kosztów wpisu sądowego spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu chciałby podkreślić, że do wyłącznej oceny sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Ponadto skarżący zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy, sprzeciwie jak i zażaleniu poprzestał jedynie na oświadczeniu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W tym kontekście należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo ocenił, że strona nie wykazała okoliczności uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.