Uzasadnienie
Postanowieniem z 13 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 352/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. B. O. T. J. A. & Z. U. spółka jawna w W. (dalej: "skarżąca" lub "spółka") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 grudnia 2012 r. w przedmiocie rozliczenia w podatku od towarów i usług za październik 2007 r.
Po raz pierwszy Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania spółce prawa pomocy w zakresie całkowitym postanowieniem z dnia 23 września 2013 r. W związku z uprawomocnieniem się powyższego rozstrzygnięcia spółka została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi. Wezwanie doręczono spółce 11 grudnia 2013 r. W dniu 17 grudnia 2013 r. spółka złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w którym powtórzyła dane wskazane w oświadczeniu z 15 maja 2013 r. Podała, że posiada zaległości w podatku VAT i wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (według oświadczenia z dnia 15 maja 2013 r. odpowiednio 600 000 zł i 100 000 zł) oraz brak środków trwałych, poza nieruchomościami zakupionymi w celach inwestycyjnych: (1) nieruchomością położoną w W. o powierzchni 18 000 m² i wartości około 1 000 000 zł, na której hipotecznie zabezpieczono kredyt bankowy i należności podatkowe oraz (2) nieruchomość położną w J. o wartości 600 000 zł, obciążonej hipotecznie na kwotę około 800 000 zł w związku z zabezpieczeniem należności podatkowych.
Wskazała również, że w dalszym ciągu prowadzona jest egzekucja sądowa kwoty 120 000 zł na rzecz jednego z banków oraz, że od lutego 2013 r. zawiesiła działalność. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała wartość jej środków trwałych (według bilansu) za ostatni rok − 1 600 000 zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy (według bilansu) – około 50 000 zł oraz oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych. Uzupełniająco spółka podała, że w 2013 r. poszukiwała bezskutecznie kontrahentów, a trwający przestój wpłynął negatywnie na jej kondycję finansową.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił spółce przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zdaniem sądu pierwszej instancji, w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności, które przemawiały za zmianą postanowienia z dnia 23 września 2013 r. Sąd wskazał, że odmowa przyznania prawa pomocy była spowodowana tym, że spółka dysponowała zarówno kwotą przychodów jak i majątkiem pozwalającym na zgromadzenie bez negatywnego wpływu na jej sytuację wymaganej kwoty wpisu w niniejszej sprawie. W nowym wniosku spółka nie wskazała na zmianę okoliczności. Wobec braku nowych dokumentów i oświadczeń, sąd pierwszej instancji uznał, że nie doszło do zmiany sytuacji spółki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 165 p.p.s.a.
W zażaleniu spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie o uchylenie ww. postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 165 w zw. z art. 246 § 2 p.p.s.a., a w razie nieuwzględnienia tego zarzutu, naruszenie art. 255 p.p.s.a.
Spółka argumentowała, że wysoka kwota wpisu, znaczny stopień komplikacji stanu faktycznego oraz fakt, że spółka nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych i opłat związanych z konieczną profesjonalną pomocą prawną powodują, że spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Strona wskazała, że sąd dokonując oceny zasadności wniosku pominął okoliczność prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych, które doprowadziły do utraty środków finansowych i składników majątkowych, poza obciążonymi nieruchomościami. Zdaniem skarżącej, świadczy o tym również fakt podjęcia egzekucji z nieruchomości, który to środek zastosować można jedynie, gdy egzekucja z innych składników nie przynosi skutku.
Odnosząc się do kwestionowanych przychodów z działalności gospodarczej skarżąca wskazała, że za ostatnich kilka lat równie wysokie były koszty jego uzyskania. Skarżąca argumentowała, że wskutek będącej zaskoczeniem dla inwestorów a trwającej od dłuższego czasu recesji na rynku budowlanym, spółka nie była w stanie zabezpieczyć środków na prowadzenie postępowań sądowych, gdyż środki te zostały wykorzystane na spłatę ciążących na niej zobowiązań. Skarżąca wskazała, że nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej, gdyż musiała wywiązać się z ciążących na niej zobowiązań umownych by zminimalizować straty związane z karami umownymi i kosztami odstąpień od umów. Obecnie nie jest w stanie pozyskać nowych zleceń. Zwiesiła działalność gospodarczą, a podejmowane próby sprzedaży lub dzierżawy nieruchomości zakończyły się fiaskiem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Otrzymując powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd traktuje go jako kolejny wniosek w sprawie, który podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 p.p.s.a. W myśl ww. przepisu prawomocne postanowienie sądu pierwszej instancji należy do tzw. postanowień niekończących postępowania, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Jednak bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne, by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia.
W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniane w kontekście przesłanek, które legły u podstaw wcześniej wydanego postanowienia, którego zmiany domaga się strona. Oznacza to, że zadanie sądu sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w niniejszej sprawie zapadło już jedno prawomocne orzeczenie dotyczące przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to uzyskało przymiot prawomocności, a w konsekwencji moc wiążącą, między innymi wobec sądu, które je wydał. Tak więc dopiero wydanie i uprawomocnienie się postanowienia o odmiennym rozstrzygnięciu w przedmiocie przyznania prawa pomocy spowodowałoby utratę mocy pierwszego postanowienia. Sąd pierwszej instancji uznał jednak, że analiza znajdujących się w aktach sprawy dwóch formularzy PPPr nie pozwala stwierdzić, że sytuacja majątkowa strony skarżącej uległa zmianie. Skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności, ponad te, które były przedmiotem rozważań w zakończonym postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zażalenie nie zawiera argumentacji, która mogłaby podważyć stanowisko sądu pierwszej instancji. Argumenty zawarte w zażaleniu wynikają z dokonanej przez skarżącą odmiennej oceny sytuacji majątkowej spółki i przekonania skarżącej o zasadności zażalenia, nie wskazują jednak na zmiany w okolicznościach faktycznych lub prawnych pozwalające na odmienną od wcześniej wydanej ocenę drugiego wniosku skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających zmianę wcześniejszego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że podnoszone w drugim wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności były już rozważane, co bez wskazania zmian w sytuacji finansowej spółki nie może stanowić podstawy do zmiany uprzednio wydanego rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do zawartej w zażaleniu argumentacji skarżącej dotyczącej postępowań egzekucyjnych, czy przychodów z działalności gospodarczej należy uznać, że sprowadza się ona do ponownej polemiki z sądem co do możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania. Tego typu polemika nie może wywołać oczekiwanych przez skarżącą skutków.
Końcowo, pomimo błędnego sformułowania zawartego w sentencji zaskarżonego orzeczenia "odmówić zmiany postanowienia (...)" zamiast "odmówić przyznania prawa pomocy", należy uznać, że brak jest podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia odmownego postanowienia w zakresie przyznania prawa pomocy.
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.