Uzasadnienie
Postanowieniem z 19 stycznia 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1131/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Sąd podkreślił, że łączny miesięczny dochód czteroosobowej rodziny skarżącego wynosi 2.500 zł brutto, a tym samym przyjął, że skarżący nie jest osobą pozbawioną źródła utrzymania, nie należy także do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej. Istotnym jest – w ocenie Sądu – że potrzeby mieszkaniowe skarżącego są zaspokojone, a dodatkowo jest on właścicielem drugiego mieszkania, z którego może uczynić źródło dochodu.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wskazał, że od przeszło dwóch lat nie jest w stanie znaleźć pracy, a także nie posiada żadnych "zasobów", które umożliwiłyby mu wniesienie wpisu sądowego. Ponadto skarżący za krzywdzące uznał stanowisko Sądu, który – w jego ocenie – sugerował sprzedaż, czy wynajem mieszkania, którego skarżący nie jest właścicielem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że podstawą przyznania prawa pomocy osobie fizycznej jest zawarte we wniosku oświadczenie o jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Jeśli jednak oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
W niniejszej sprawie skarżący, uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córkami, a jedynym źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez małżonkę skarżącego w kwocie 2.500 zł brutto. Skarżący od lipca 2010 r. jest natomiast osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jako majątek ruchomy skarżący wskazał samochód osobowy marki Chrysler Grand Voyager z 1997 r., natomiast jako majątek nieruchomy dwa mieszkania o powierzchni 69 m2 i 30 m2. Do wniosku skarżący załączył zaświadczenie Starosty R. stwierdzające, iż jest zarejestrowany jako bezrobotny od 7 stycznia 2009 r., zasiłek z tytułu pozostawania bez pracy został wypłacony w okresie od 15 stycznia 2009 r. do 14 lipca 2010 r.
Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że podstawą odmowy przyznania prawa pomocy skarżącemu było przede wszystkim to, że skarżący nie jest pozbawiony źródła utrzymania, skoro jego małżonka otrzymuje wynagrodzenie za pracę, a ponadto fakt, że skarżący jest właścicielem mieszkania, z którego mógłby uczynić źródło dochodu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie stanowisko jest nieuprawnione, gdyż w oparciu o dane zamieszczone w formularzu nie można stwierdzić, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uzasadnia przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że dane przedstawione przez skarżącego są ze sobą sprzeczne – w rubryce 6 formularza skarżący wskazał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają żona i trzy córki, natomiast w rubryce 10 wymienia już tylko żonę i dwie córki. Poza tym w formularzu brak jest danych dotyczących kosztów utrzymania skarżącego i jego rodziny oraz innych jego obciążeń finansowych, a zatem zasadne było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Dopiero bowiem w wyniku zestawienia wysokości dochodu z kosztami utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny można by stwierdzić, czy skarżący spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy. Analizując bowiem sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien brać pod uwagę jego rzeczywiste możliwości płatnicze.
Wobec tego za nieuprawnione należy również uznać wnioski Sądu pierwszej instancji odnośnie możliwości uczynienia przez skarżącego źródła dochodu z jego majątku nieruchomego. Skarżący wprawdzie wskazał we wniosku, że jest współwłaścicielem dwóch mieszkań, jednakże z formularza nie wynika, czy może tym majątkiem swobodnie dysponować. Ustalenie powyższej kwestii jest konieczne tym bardziej, że w zażaleniu skarżący podnosi, iż wymaga się od niego rozporządzania nie jego majątkiem.
Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 185 § 1 w związku art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., postanowił uchylić zaskarżone orzeczenie i przekazać sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem sformułowanych powyżej uwag dotyczących precyzyjnego ustalenia sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy.