Uzasadnienie
Będącym przedmiotem zażalenia postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 197 § 2 i art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej powoływana również jako "P.p.s.a."), odrzucił zażalenie spółki na postanowienie tego Sądu o odmowie przyznania prawa pomocy. Jak bowiem zauważył Sąd pierwszej instancji ustawodawca nie przewidział możliwości wniesienia zażalenia (ani jakiegokolwiek innego środka zaskarżenia) na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy - wydane na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. o utrzymaniu w mocy postanowienia/zarządzenia referendarza sądowego. Zarówno art. 194 § 1 P.p.s.a., ani żaden inny przepis ustawy nie przyznaje stronie możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sądu w opisanym przedmiocie, gdyż w tym zakresie jest to sąd orzekający w drugiej instancji.
W wywiedzionym od powyższego rozstrzygnięcia, Sądu pierwszej instancji, zażaleniu, pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie:
- - przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a. polegające na odrzuceniu zażalenia skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/WA 2745/16, jako niedopuszczalnego, podczas gdy przepis art. 260 P.p.s.a. w zakresie, w jakim stanowi, że sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 P.p.s.a.) orzekając jako Sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 zd. 2 P.p.s.a.) jest przepisem niekonstytucyjnym, naruszającym przepisy art. 45 ust. 1, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, tj. konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności postępowania, prawo do zaskarżania decyzji i orzeczeń wydanych przez sąd pierwszej instancji oraz prawo do jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd i z tego względu Sąd pierwszej instancji winien był odmówić zastosowania niekonstytucyjnych przepisów oraz rozpoznać zażalenie, które odrzucił;
- - art. 45 ust. 1, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji RP polegające na odrzuceniu zażalenia skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/WA 2745/16, jako niedopuszczalnego, a w konsekwencji pozbawienie skarżącej prawa do zaskarżenia orzeczenia i jawnego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd działający zgodnie z zasadą dwuinstancyjności.
Mając na uwadze podniesione zarzuty w zażaleniu wniesiono o:
- - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości po uprzedniej odmowie zastosowania przepisu art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji RP;
- - ewentualnie, przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie, na wypadek powzięcia przez tut. Sąd wątpliwości co do niekonstytucyjności, wniesiono o przedstawienie na podstawie art. 193 Konstytucji RP pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności przepisu art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. z art. 45 § 1 oraz art. 176 § 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. pozbawia skarżącą prawa do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2016 r. wydane w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2745/16, z uwagi na fakt, że od odpowiedzi na tak postawione pytanie zależy rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Zdaniem reprezentującego spółkę pełnomocnika regulacja zawarta w art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. doprowadziła tym samym do sytuacji, w której skarżąca została pozbawiona możliwości wniesienia pełnoprawnego środka odwoławczego, spełniającego swoje podstawowe funkcje, w tym w szczególności przenoszącego ciężar rzetelnego rozpoznania sprawy na Sąd wyższego szczebla (dużo bardziej doświadczony) jakim w tym przypadku jest Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). Istotne przy tym jest to, że w sprawach, o których mowa wyżej, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2 zdanie drugie).
Przywołana wyżej treść art. 260 § 2 zdanie drugie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesądza o tym, że od postanowień wydanych w tych sprawach nie przysługują już środki prawne do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w sprawach z zakresu prawa pomocy jest bowiem środkiem odwoławczym zbliżonym do instytucji zażalenia.
Nowe brzmienie art. 260 P.p.s.a. wzorowane jest na rozwiązaniach zawartych w art. 39823 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej powoływana również jako "K.p.c."), które dotyczą rozpoznawania w procedurze cywilnej skarg na postanowienia referendarza w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu oraz postanowienia o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.
W kwestii zatem niekonstytucyjności art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. posiłkując się orzecznictwem sądów powszechnych i piśmiennictwem z zakresu procedury cywilnej, Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd autorów glosy do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2005 r., sygn. akt III SO 19/05 (publ.: Prz.Sejm. 2006/3/126-134), że art. 78 Konstytucji RP dotyczy wszelkich rozstrzygnięć o prawach obywatela, w tym orzeczeń wydawanych w sprawach wpadkowych. Natomiast "postępowanie sądowe" (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP) to postępowanie w jego głównym nurcie. Innymi słowy, chodzi tu o postępowanie, które ma się zakończyć wydaniem orzeczenia co do istoty sprawy. Tak bowiem "postępowanie sądowe" jest rozumiane w ustalonym już orzecznictwie Sądu Najwyższego. Strona ma zatem bezwzględne prawo do zaskarżania wydanych w pierwszej instancji wyroków (bądź innych orzeczeń rozstrzygających sprawę co do istoty, np. postanowień w cywilnym postępowaniu nieprocesowym) oraz postanowień kończących postępowanie zmierzające do wydania tych orzeczeń (uniemożliwiających rozstrzygnięcie istoty sprawy, np. umorzenie postępowania).
Chodzi bowiem o to, by strona postępowania mogła kwestionować rozstrzygnięcie o swoich prawach i obowiązkach bądź odmowę takiego rozstrzygnięcia. Konstytucyjność zaskarżalności innych rozstrzygnięć sądowych, w tym wydanych w tzw. sprawach wpadkowych, należy rozpatrywać na gruncie art. 78 Konstytucji RP.
Nie można zatem art. 260 P.p.s.a., w nowym brzmieniu, uznać za niekonstytucyjny. Powyższe powoduje również brak zasadności kierowania pytania prawnego do TK, o treści wskazanej w zażaleniu.
Ponadto przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej zakresem kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą być objęte również postanowienia wydane w toku postępowania, na które nie służyło zażalenie. Stanowi o tym art. 191 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. zażalenie oddalił.