Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Po 973/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpatrzeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, odmówił M. G. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
Na wstępie postanowienia Sąd pierwszej instancji przedstawił treść oświadczenia wnioskodawcy (wynikającego ze złożonego formularza PPF) dotyczącego jego sytuacji majątkowo- rodzinnej. Z oświadczenia tego wynikało, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną. Referendarz sądowy wezwał Skarżącego do przedstawienia stosownych dokumentów obrazujących jego stan majątkowy, celem uzupełnienia wniosku o prawo pomocy. Skarżący jednak nie nadesłał żadnych dokumentów. Również w sprzeciwie od postanowienia referendarza Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek nowych dowodów lub materiałów obrazujących jego rzeczywisty stan majątkowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podając motywy swojego rozstrzygnięcia wskazał, że Skarżący nie posiada żadnego majątku nieruchomego, oszczędności i wartościowych przedmiotów oraz nie uzyskuje żadnego dochodu, a jednak na miesięczne utrzymanie przeznacza kwotę 1500- 2100 zł. Dodał, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż 1500 zł otrzymuje od teściów, czego również nie udokumentował. W związku z tym Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że Skarżący nie uprawdopodobnił, że taką pomoc rzeczywiście otrzymuje. Zdaniem Sądu Skarżący nie podając w jakiej wysokości dochody uzyskują jego teściowie nie uwiarygodnił tym samym, że osoby te są w stanie utrzymać Skarżącego oraz jego rodzinę.
Ponadto Sąd zauważył, że Skarżący oraz jego małżonka są bezrobotni, nie osiągają żadnych dochodów z pracy dorywczej, sezonowej i nie korzystają z pomocy opieki społecznej i pomimo tego nie podali przyczyny braku rejestracji w urzędzie pracy.
Skarżący M. G. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu podniósł, że wykazał, iż nie posiada wystarczających środków, ale również podał dodatkowo wszystkie informacje, których WSA wymagał od niego w wezwaniach z 8 grudnia 2009 r. oraz 23 grudnia 2009 r. Następnie podtrzymał dotychczas przedstawianą argumentację.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania tego prawa. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku.
Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 p.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. Referendarz sądowy skorzystał uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu chciałby podkreślić, że do wyłącznej oceny sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji ani też nie odniosła się do tego faktu poprzez jakiekolwiek wyjaśnienia dlaczego jej nie przedkłada, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Ponadto skarżący zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy, sprzeciwie jak i zażaleniu poprzestał jedynie na oświadczeniu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Dodatkowo wątpliwości Sądu budzi rozbieżność w danych dotyczących wydatków Skarżącego, które podał najpierw we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie w kolejnych oświadczeniach nadsyłanych, jako odpowiedzi na wezwania Sądu, ponieważ nie wiadomo z czego te rozbieżności wynikają. Odnosząc się do kwestii wydatków Skarżącego dotyczących zwrotu pożyczek na bieżące potrzeby należy podnieść, że przedkładanie przez Skarżącego należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych strony na Skarb Państwa. (Zob. Postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06) W tym kontekście należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo ocenił, że strona nie wykazała okoliczności uzasadniających udzielenie jej prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.