Uzasadnienie
Postanowieniem z 12 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 367/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną Urzędu Miasta G. wniesioną od wyroku tegoż Sądu z 13 sierpnia 2009 r., wydanego w sprawie dotyczącej interpretacji przepisów prawa podatkowego.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pismem nadanym 22 października 2009 r. strona skarżąca reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika – doradcę podatkowego W. M. wniosła skargę kasacyjną, od której należny był wpis stały. Ponieważ wpis od skargi kasacyjnej nie został uiszczony w zastrzeżonym przez ustawę terminie Sąd uznał, że skarga kasacyjna podlega odrzuceniu. Sąd zaznaczył, że w aktach sprawy znajduje się notatka służbowa, z której wynika, że doradca podatkowy – W. M., jest jednocześnie radcą prawnym, prowadzi kancelarię w W. i występuje w takim charakterze przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku w innej sprawie.
Sąd wskazał na treść art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zgodnie z którym pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Sąd podkreślił, że w omawianej sprawie pełnomocnik reprezentujący stronę skarżącą, posiadający niewątpliwie poziom wiedzy profesjonalnego pełnomocnika, o jakim mowa w art. 221 p.p.s.a. (wpis na listę radców prawnych i prowadzenie kancelarii radcy prawnego) zobowiązany był uiścić wpis stały bez wezwania, niezależnie od faktu, że pismo procesowe opatrzył pieczęcią wskazującą na posiadanie uprawnień doradcy podatkowego.
W ocenie Sądu nieuzasadnionym jest różnicowanie sytuacji prawnej podmiotu reprezentowanego przez pełnomocnika będącego jednocześnie doradcą podatkowym i radcą prawnym w zależności od tego, jakim tytułem posłuży się podpisując pismo procesowe.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 220 § 3 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie w sprawie, w której przepis ten nie może mieć zastosowania;
- - art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej bez uprzedniego wezwania do uiszczenia wpisu;
- - art. 221 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie tj. zastosowanie w sprawie, w której skarga została wniesiona przez doradcę podatkowego.
W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych wskazano, że to, czy strona w konkretnym postępowaniu jest reprezentowana przez radcę prawnego lub adwokata, czy też przed doradcę podatkowego, ma kluczowe znaczenie, przy czym zakres umocowania wynika z udzielonego przez stronę pełnomocnictwa. Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że w przedmiotowej sprawie skarżąca udzieliła pełnomocnictwa doradcy podatkowemu i bez znaczenia jest fakt, iż W.M. wykonuje również zawód radcy prawnego i w innej sprawie występował przed WSA w Gdańsku w takim charakterze. Zdaniem strony skarżącej nie znajduje podstaw sięganie przez Sąd do akt innej sprawy, skoro zakres umocowania pełnomocnika w przedmiotowym postępowaniu nie budził wątpliwości.
Autor skargi kasacyjnej stwierdził, że wbrew twierdzeniu Sądu I instancji nie jest ugruntowany pogląd, zgodnie z którym adwokat lub radca prawny, występujący jako strona, ma obowiązek zachowania obostrzeń przewidzianych dla pełnomocników profesjonalnych. Na poparcie swych twierdzeń pełnomocnik skarżącej powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 września 2008 r., I OSK 1124/08.
Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje.
Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu z następujących względów.
Słusznie wskazuje Sąd I instancji, że ratio legis regulacji zawartej w art. 221 p.p.s.a stanowi przyspieszenie i usprawnienie postępowania sądowego oraz ograniczenie kosztów funkcjonowania sądów z zachowaniem jednocześnie odpowiednich gwarancji procesowych dla strony reprezentowanej przez podmiot fachowy. Ustawodawca poczynił założenie, że w przypadku występowania w procesie sądowym adwokatów lub radców prawnych, legitymujących się wykształceniem prawniczym i znajomością obowiązujących przepisów prawa, zbędnym jest wzywanie ich przez sąd do uiszczania opłat od pism procesowych w sytuacji, gdy wysokość wymaganej opłaty jest wyraźnie wskazana przez przepis prawa.
Co więcej, w dotychczasowym orzecznictwie oraz literaturze przedmiotu dominuje pogląd, zgodnie z którym norma zawarta w art. 221 p.p.s.a. znajdzie zastosowanie również w sytuacji, gdy adwokat bądź radca prawny nie działa w procesie jako pełnomocnik strony, ale występuje we własnej sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: II FSK 1980/08 z 16 października 2009 r., I FSK 833/08 z 22 sierpnia 2008 r., II GZ 68/07 z 24 kwietnia 2007 r., I OZ 1293/06 z 21 września 2006 r. - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl)
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony we wskazanym orzecznictwie, iż przepis art. 221 p.p.s.a. nie ogranicza obowiązku uiszczania opłaty stałej bez wezwania wyłącznie do adwokatów (radców prawnych) występujących w charakterze pełnomocników, ale dotyczy również osób wykonujących te zawody prawnicze, a działających we własnej sprawie. Ogólne przyjęcie powyższej tezy wymaga jednak pewnego uzupełnienia, a mianowicie w sytuacji, gdy strona występująca przed sądem osobiście wykonuje zawód adwokata bądź radcy prawnego, potraktowanie jej przez sąd jako podmiot fachowy zależeć będzie tylko i wyłącznie od ujawnienia tego statusu przez samą stronę. Jeżeli z akt sprawy nie wynika, aby strona występująca w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika sama posiadała tytuł adwokata lub radcy prawnego, sąd nie ma możliwości badania czy strona takowy tytułu posiada, gdyż żaden z przepisów procedury takiej możliwości nie przewiduje.
A zatem dopiero dobrowolne ujawnienie przez stronę działającą w postępowaniu osobiście, iż wykonuje ona zawód adwokata lub radcy prawnego może skutkować przyjęciem wobec tej osoby wyższych standardów związanych z posiadanymi przez nią kwalifikacjami, w tym również zastosowaniem rygoru przewidzianego w art. 221 p.p.s.a.. Ujawnienie powyższej okoliczności przez stronę nie musi oznaczać złożenia w tym przedmiocie jednoznacznego oświadczenia, ale nastąpić może również w sposób dorozumiany, tj. w szczególności przez posłużenie się pieczęcią zawierającą wskazanie imienia i nazwiska skarżącego wraz z posiadanym tytułem zawodowym.
Powyższe uwagi były niezbędne, gdyż stanowią punkt wyjścia dla rozważań w przedmiotowej sprawie.
Nie budzi wątpliwości i jest w rozpoznawanej sprawie bezsporne, iż przepis art. 221 p.p.s.a., przewidujący wyjątek od zasady wzywania wnoszącego pismo do uiszczenia opłaty, nie dotyczy doradców podatkowych. Jak słusznie zauważa autor zażalenia, strona skarżąca udzieliła pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej doradcy podatkowemu, prof. dr hab. W. M. (pełnomocnictwo – k. 79). Ten sam doradca podatkowy był umocowany do występowania w imieniu strony również na wcześniejszych etapach postępowania (pełnomocnictwo – k.31). Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby pełnomocnik – doradca podatkowy, reprezentujący skarżącą, na jakimkolwiek etapie postępowania ujawnił, iż oprócz uprawnień do wykonywania zawodu doradcy podatkowego posiada tytuł radcy prawnego. Na dokumentach nadsyłanych przez pełnomocnika do akt niniejszej sprawy widnieje podpis pełnomocnika oraz pieczęć, z której jednoznacznie wynika, iż w sprawie strona reprezentowana jest przez doradcę podatkowego.
Z jakiegoś względu Sąd przeprowadził jednak szereg czynności zmierzających do ustalenia, iż doradca podatkowy prof. W. M. legitymuje się jednocześnie uprawnieniami radcy prawnego. Sąd działając przez swojego pracownika – asystenta sędziego, poczynił stosowne ustalenia w oparciu o akta innej sprawy zawisłej przed tym Sądem oraz na podstawie informacji uzyskanych telefonicznie w Biurze Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., a sporządzona przez pracownika notatka służbowa (k. 82-83) stała się podstawą zapadłego rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. Takie działanie Sądu I instancji uznać należało za nieuprawnione.
Przede wszystkim, jak już zostało wyżej zasygnalizowane, brak jest jakichkolwiek podstaw proceduralnych do działania Sądu w sposób, w jaki miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie. Co więcej, trudno sobie wyobrazić, aby Sąd w każdej sprawie, w której występuje doradca podatkowy (rzecznik patentowy), czy też strona działająca osobiście bez pełnomocnika, podejmował z urzędu czynności zmierzające do ustalenia, czy osoby te nie posiadają przypadkiem uprawnień do wykonywania zawodu adwokata bądź radcy prawnego. Działanie Sądu I instancji w tej sprawie podyktowane było wyłącznie faktem, iż prof. dr hab. W. M. jest znanym prawnikiem, a można nawet stwierdzić, iż jest on osobą publiczną i powszechnie znanym jest jego wykształcenie oraz posiadane uprawnienia zawodowe. Nawet jeśli doradca podatkowy W. M. występuje w innej sprawie zawisłej przed tym Sądem legitymując się uprawnieniami radcy prawnego to spostrzeżenie Sądu w tym zakresie miało związek jedynie z tym, że prawnik ten jest powszechnie znany nie tylko na lokalnym rynku, ale w skali całego kraju.
Należy przyjąć, że gdyby Sąd miał do czynienia z jakimkolwiek innym "anonimowym" pełnomocnikiem – doradcą podatkowym, nie podjąłby żadnych czynności celem zbadania, czy osoba ta legitymuje się również uprawnieniami adwokata bądź radcy prawnego.
Należy zatem stwierdzić, że w omawianej sprawie działanie Sądu I instancji stanowi rodzaj swoistej dyskryminacji strony postępowania ze względu na znane nazwisko reprezentującego ją pełnomocnika. Fakt notoryjny stanowią posiadane przez pełnomocnika skarżącej uprawnienia do wykonywania zawodu zarówno doradcy podatkowego, jak i radcy prawnego, jednakże Sąd nie może z tej powszechnej wiedzy czynić użytku w sposób, który prowadziłby do nierównego traktowania podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji procesowej i w związku z tym bezpodstawnego uprzywilejowania stron reprezentowanych przez "anonimowych" pełnomocników. Takie działanie Sądu godzi w konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Reasumując więc, skoro strona skarżąca udzieliła pełnomocnictwa do działania w swoim imieniu doradcy podatkowemu, sąd administracyjny winien traktować tego pełnomocnika jak doradcę podatkowego zgodnie z udzielonym pełnomocnictwem. Mocodawca zlecił bowiem działanie panu W. M. jako doradcy podatkowemu, a nie radcy prawnemu. A skoro tak, to w rozpoznawanej sprawie, stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a., przewodniczący winien wezwać wnoszącego skargę kasacyjną, aby pod rygorem odrzucenia tego środka zaskarżenia, zgodnie z § 3 tego artykułu, uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, a dopiero w razie bezskutecznego upływu tego terminu skarga kasacyjna podlegałaby odrzuceniu przez sąd.
W związku z powyższym Sąd I instancji przyjmując w sposób błędny, że norma zawarta w art. 221 p.p.s.a. znajduje zastosowanie w odniesieniu do reprezentującego stronę skarżącą doradcy podatkowego i odrzucając skargę kasacyjną, naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.