Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 671/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 grudnia 2009 r.
2. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji zauważył, że postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2010 r. skarżący został zwolniony z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, a w pozostałej części wniosek o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych został oddalony.
Sąd podkreślił, że w prowadzonych równolegle sprawach przed tutejszym Sądem pełnomocnik skarżącego został wezwany do przedłożenia stosownych dokumentów uprawdopodobniających trudną sytuację materialną. W sprawie o sygn. akt III SA/Gl 673/10 odpowiadając na wezwanie Sądu skarżący w piśmie z 4 sierpnia 2011r. poinformował Sąd, że jego sytuacja materialna w dalszym ciągu nie uległa poprawie. Jest osobą utrzymującą się z prac dorywczych, z których to dochodów dokonuje zakupu żywności i części lekarstw. Opiekuje się matką, która opłaca mu rachunki za energię elektryczną i często przygotuje posiłki, zakupuje lekarstwa i opiera stronę. Strona podniosła, że w okresie zimowym zamieszkuje u matki, posiada też ogród warzywny i nie ponosi wydatków czynszowych gdyż dom stanowi jego własność. Nie posiada także żadnych rachunków i kont bankowych.
Sąd po dokonaniu wnikliwej analizy przedstawionych przez stronę w prowadzonych równolegle sprawach dokumentów i złożonych przez nią oświadczeń ustalił, że w obecnym stanie faktycznym brak było podstaw do odstąpienia od zasady odpłatności za prawo do sądu, gdyż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Sąd pierwszej instancji wskazał, że strona w piśmie procesowym konsekwentnie akcentowała, że jest osobą bez dochodów utrzymującą się jedynie z prac dorywczych niskopłatnych, z pomocy finansowej matki, u której czasowo w okresie zimowym zamieszkuje, i uprawia ogród warzywny.
Jednocześnie wskazywała, że jest właścicielem nieruchomości "starego domu w K." o pow. 50 m ² i nie posiada innego majątku. Argumentacja ta miała wskazywać, że strona skarżąca jest osobą ubogą. Tymczasem jak wynika z informacji wynikających druku PPF z dnia 1 kwietnia 2010r. złożonym w czasie, kiedy strona ubiegała się o zwolnienie od wpisu od skargi, była współwłaścicielem jeszcze innych nieruchomości a to: domu w G., w S. i zabudowanej nieruchomości w D. Obecnie zaś, jak już nadmieniono, jest jedynie właścicielem nieruchomości w K. Taki stan rzeczy jak wskazano w sprzeciwie, nastąpił w wyniku ugody zawartej z M. J., z którą skarżący pozostaje w separacji na mocy wyroku Sądu Okręgowego sygn. akt II RC 1587/07 K z 9 stycznia 2008 r. Ugodą tą skarżący doprowadził do takiego rozporządzenia swym stanem majątkowym w wyniku którego stał się właścicielem tylko jednej nieruchomości.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, takie postępowanie nie mogło uzasadniać przychylenia się obecnie do wniosku o prawo pomocy, gdy strona z jednej strony wyzbywa się majątku, a z drugiej ubiega się o pomoc ze strony Skarbu Państwa poprzez domaganie się zwolnienia jej od kosztów sądowych.
Mając na względzie powyższe na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.) Sąd odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
- 3. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 u.p.p.s.a. polegające na przyjęciu, że skarżący nie udowodnił, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 listopada 2010r. zwolnił skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, a od tego czasu sytuacja skarżącego nie uległa zmianie. Ponadto ugoda, na mocy której skarżący oddał swej małżonce trzy nieruchomości została zawarta 21 kwietnia 2010r., a więc była temu sądowi znana i nie stała się przyczyną odmowy prawa pomocy. Skarżący wyjaśnił, że przekazał małżonce, sprawującej opiekę nad ich wspólnymi dziećmi, powyższe nieruchomości by zwolnić się w ten sposób z płacenia na ich rzecz alimentów. Zaznaczył, że nadal posiada zadłużenie związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Nie posiada zdolności kredytowej, gdyż nie posiada dochodów i figuruje w Krajowym Rejestrze Długów. W toku postępowania złożył szereg dokumentów, z których jednoznacznie wynika, że jest osobą ubogą, co uniemożliwia mu uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej.
- 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 4.1. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
- 4.2. Uwzględniając zażalenie należy zauważyć, że niniejsze postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie było jedynym w którym skarżący domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie o sygn. akt I FZ 519/11 Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie skarżącego uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji wydanego w sprawie o sygn. akt III SA/GL 674/10 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Z uwagi, że stan faktyczny niniejszej sprawy jest analogiczny do wskazanej sprawy tut. Sąd za nieodzowne uznaje przywołanie stanowiska w nim wyrażonego.
- 4.3. W sprawie o sygn. akt I FZ 519/11 Sąd wskazał, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2010r. Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, w pozostałym zakresie wniosek oddalił wskazując, że strona skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny całkowicie pominął przyczyny odmiennego niż zawarte w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2010r stanowiska. Uzasadnieniem odmowy przyznania prawa pomocy w postępowaniu była dla Sądu ugoda jaką zawarł M. J. z żoną, na mocy której pozbył się on trzech z czterech nieruchomości. Trzeba przy tym podkreślić, iż jak słusznie zauważył skarżący w zażaleniu, treść tej ugody była znana Sądowi rozstrzygającemu poprzedni wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Mimo to Sąd ten uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi. Nie wiadomo więc dlaczego obecnie Sąd uznał, że ugoda zawarta przez skarżącego z jego żoną ma wpływ na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego i dlaczego Sąd ten odmiennie ocenił tę sytuację obecnie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika by sytuacja skarżącego obecnie uległa poprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał niejednokrotnie, że rozbieżna kwalifikacja w poszczególnych sprawach kondycji finansowej tego samego wnioskodawcy – na gruncie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy – w sytuacji, gdy w żadnej z tych spraw nie doszło do zmiany sytuacji materialnej strony, godzi w zasadę zaufania obywatela do Państwa (wynikającą z art. 2 Konstytucji) – por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2006r., sygn. akt II FZ 390/06.
Wprawdzie przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie wnioskodawcy, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje "automatycznie" rozstrzygnięcia o takiej samej treści w innej sprawie. Tu jednak mamy jedną sprawę, która została odmiennie rozstrzygnięta na różnych etapach postępowania. Na taką rozbieżność w rozstrzygnięciach – stojący na straży jednolitości orzecznictwa sądów administracyjnych Naczelny Sąd Administracyjny (por. art. 3 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. nr 153 poz.1268) – nie może wyrazić zgody.
W niniejszej sprawie Sąd nie odniósł się także do argumentu wielokrotnie podnoszonego przez skarżącego jako utrudniającego jego położenie, jakim są zaburzenia psychiczne. Sąd nie wezwał skarżącego do przedłożenia historii choroby, czy dokładniejszych zaświadczeń, pomijając zupełnie ten argument. Nie dopełnił tym samym ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 255 u.p.p.s.a.
Ograniczanie się przez Sąd pierwszej instancji do ogólnikowych sformułowań i nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności wskazanych wyżej nie może zasługiwać w tym względzie na aprobatę – zwłaszcza gdy strona, jak w niniejszej sprawie, zarzuca sądowi I instancji zaniedbania w zakresie ustalenia stanu faktycznego.
4.4. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela uwagi podniesione w przywołanym wyżej orzeczeniu i uznaje, że z uwagi na analogiczny stan faktyczny mają one zastosowanie do niniejszej sprawy. Tym samym rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego będzie rozpoznanie sprawy z ich uwzględnieniem.
Z powyższych względów, na podstawie art.185 u.p.p.s.a. w związku z art.197 § 2 u.p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji.