Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 468/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, odmówił przyznania prawa pomocy W.K.
- 2. Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.) uznał, że okoliczności przedstawione przez stronę nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd przypomniał, że w niniejszej sprawie skorzystał z możliwości uregulowanej w art. 255 u.p.p.s.a., tj. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów.
W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca złożył jedynie dodatkowe oświadczenie z dnia 22 kwietnia 2013 r. oraz wniósł o przedłużenie zakreślonego terminu do przedłożenia dokumentów źródłowych, wskazując, iż nie jest w stanie ich uzyskać w terminie 7 dni. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 22 kwietnia 2013 r. wnioskodawca podał, że: ani on ani jego żona nie składali zeznania PIT, z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wobec zajęcia nie posiada żadnego przychodu, jego małżonka jest bezrobotna i nie posiada prawa do zasiłku, jego córka otrzymuje aktualnie stypendium socjalne w wysokości 370 zł miesięcznie, ale mieszka oddzielnie i w całości przeznacza je na potrzeby związane z nauką, za ostatnie trzy miesiące nie posiadał obrotów na rachunku bankowym poza zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości 153 zł, również jego żona nie posiada obrotów na rachunku, nie pobierają innych świadczeń, nie korzystał w okresie ostatnich trzech miesięcy z pomocy społecznej, w okresie ostatnich trzech miesięcy nie otrzymał pomocy od córki zamieszkującej za granicą, ani on ani jego żona nie mają zarejestrowanych na siebie samochodów, egzekwowana jest cała kwota określona w zaskarżonej decyzji oraz inne zaległości wobec ZUS i US dodatkowo na kwotę 800.000 zł (z odsetkami), zajęto mu dietę sołtysa i z zasiłku opiekuńczego opłaca jedynie wyżywienie, właścicielem mieszkania, gdzie mieszka, jest syn, który ponosi koszty utrzymania tego lokalu. Końcowo wnioskodawca oświadczył, że jeśli potrzebne będą jakiekolwiek dokumenty, prosi o ich wskazanie i przedłużenie terminu na ich uzyskanie.
Sąd pierwszej instancji, po analizie zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, że mimo, że skarżący miał ponad miesiąc na przedłożenie dokumentów to tego nie uczynił. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie przedłożył żadnego dokumentu obrazującego wysokość dochodów za pełnienie funkcji sołtysa, odpisu decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny, dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, dokumentów obrazujących wysokość posiadanych zobowiązań finansowych, zaświadczenia potwierdzającego, że jego małżonka ma status osoby bezrobotnej i nie otrzymuje z tego tytułu zasiłku, dowodu obrazującego wysokość stypendium otrzymywanego przez jego córkę, wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych – pomimo że z treści dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy jednoznacznie wynika, iż zarówno on jak i jego małżonka posiada rachunek bankowy.
Sąd stwierdził, że przedłożony przez wnioskodawcę materiał jest niepełny, ale nadto, że treść składnych przez wnioskodawcę oświadczeń zawiera oczywiste sprzeczności. Oświadczenia wnioskodawcy pozostawały ze sobą w oczywistej sprzeczności co do ilości osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym oraz wysokości i źródeł dochodów, z których się utrzymuje, której to niezgodności wnioskodawca w żaden sposób nie wyjaśnił.
W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej.
3. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona zaskarżyła je w całości zarzucając naruszenie art. 246 u.p.p.s.a. polegające na nieprzyznaniu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów skargi mimo tego, że bezsporny stan majątkowy oraz okoliczności będące przedmiotem oświadczenia majątkowego w zakresie dochodów potwierdzają zasadność wniosku.
W uzasadnieniu zażalenia podkreślono, że Sąd nie ustosunkował się do wniosku strony o przeprowadzenia dowodu z akt postępowania egzekucyjnego, który wskazuje na brak majątku. Zdaniem żalącego zasadniczym sposobem udowodnienia braku możliwości uiszczenia kosztów sądowych było stosowne oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych.
- 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W zaskarżonym orzeczeniu Sąd pierwszej instancji, odnosząc się do wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z akt egzekucyjnych (nie wskazując sygnatury sprawy ani komornika prowadzącego egzekucję), uznał taki wniosek za niedopuszczalny. Sąd stwierdził, że stanowi to niedopuszczalne przerzucanie ciężaru dowodu na Sąd, gdyż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy.
Przedstawione stanowisko Sądu należy podzielić. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar udowodnienia tego, iż strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Wymóg taki koresponduje z art. 199 u.p.p.s.a., z którego wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie – tak stanowi art. 199 u.p.p.s.a.
Zwrócić należy uwagę, że w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
Sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 u.p.p.s.a., wzywając skarżącego o przedłożenie odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji. Powinna zatem liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. W doktrynie oraz orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie wyjaśniano, że jeżeli strona nie dopełnia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis 2006, s. 527).
W kontekście powyższych uwag prawidłowo Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że nadesłanie żądanych dokumentów, tj. wyciągów z rachunków bankowych, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku, takich jak: stan zgromadzonych na posiadanych rachunkach bankowych zasobów pieniężnych, źródła i wysokość księgowanych na nich wpływów oraz rodzaj i wysokość ponoszonych za ich pośrednictwem obciążeń. Uchylając się od przedłożenia tych dokumentów, wnioskodawca uniemożliwił ustalenie tych okoliczności.
Zważyć również należy, że pozytywnie rozpoznano wniosek skarżącego o przedłużenie terminu zakreślonego na nadesłanie wymaganych dokumentów. W konsekwencji wnioskodawca miał ponad miesiąc na zgromadzenie i przedłożenie wymaganych dokumentów, a mimo to tego nie zrobił.
Mając powyższe na uwadze zgodzić się należało z Sądem pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, iż sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Z tych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.