Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Po 879/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zwolnił skarżącego P.D. od kosztów sądowych (punkt 1 sentencji orzeczenia) i oddalił jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie dotyczącym ustanowienia doradcy podatkowego (punkt 2 sentencji orzeczenia).
W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która daje podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). Sąd wskazał bowiem w tym zakresie na liczne prowadzone w stosunku do skarżącego postępowania egzekucyjne – uniemożliwiające poniesienie kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd zauważył, że tylko sporządzenie skargi kasacyjnej jest objęte szczególnym wymogiem określonym w art. 175 P.p.s.a. Ponadto odwołując się do orzeczenia NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13, Sąd I instancji wskazał, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie może być skutkiem subiektywnego przekonania strony o tym, że bez niego nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu.
W zażaleniu na powyższe postanowienie P. D. wniósł o jego zmianę poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżący podkreślił, że bardzo trudna sytuacja finansowa, w której się znajduje uprawnia go do uzyskania prawa pomocy w żądanym – całkowitym – zakresie. Wskazał jednocześnie, że przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazują jakim kryterium należy się kierować przy uwzględnieniu wniosku strony o przyznaniu prawa pomocy. Zaznaczył przy tym, odwołując się do przepisów rozporządzania Ministra Sprawiedliwości w sprawie wynagradzania doradców podatkowych, że koszty jakie musiałby ponieść w związku z chęcią ustanowienia doradcy podatkowego wynosiłyby około 3.000 zł.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wyrażonego na gruncie niniejszej sprawy zapatrywania Sądu I instancji jakoby sam fakt etapu postępowania sądowoadministracyjnego miał decydować o braku podstaw do ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. W świetle przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zasadnicze znaczenie mają ustalenia dotyczące sytuacji finansowej skarżącego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wynika natomiast, że Sąd I instancji ocenił sytuację majątkową skarżącego jako szczególnie trudną, wskazując w tym zakresie na ilość wszczętych w stosunku do strony postępowań komorniczych.
W świetle przedstawionych uwag niewystarczającym usprawiedliwieniem dla odmowy ustanowienia doradcy podatkowego pozostawało wskazanie, że pomoc profesjonalisty nie jest – na danym etapie postępowania sądowego - warunkiem koniecznym do obrony przez stronę jej interesu prawnego. Wniosek taki nie znajduje uzasadnienia na gruncie obowiązujących regulacji prawnych stwarzających podstawy do występowania z żądaniem ustanowienia pełnomocnika z urzędu w każdym stadium postępowania.
Choć etap postępowania sądowoadministracyjnego i związany z tym przymus adwokacko-radcowski może być brany pod uwagę w kontekście niezbędności uzyskania przez stronę pomocy profesjonalnego pełnomocnika, a tym samym może rzutować na ocenę zasadności zgłoszonego w tym zakresie żądania, to powinien uwzględniać ogół okoliczności sprawy, w tym i dotychczasowe działania procesowe strony skarżącej oraz jej rozeznanie w prowadzonej w stosunku do niej sprawie. Skoro zaś ocena Sądu I instancji nie była poprzedzona tego typu argumentacją, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przesądził o istnieniu przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić zaskarżone postanowienie w zakresie punktu drugiego i uwzględnić wniosek skarżącego w odniesieniu do ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu w oparciu o art. 188 w związku z art. 197 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.