Uzasadnienie
Postanowieniem z 19 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2736/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. S.A. (dalej "Spółka" lub "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 30 września 2021 r. w przedmiocie odmowy uchylenia w całości ostatecznej decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września do listopada 2013 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że Skarżąca nie usunęła w wyznaczonym przez ten Sąd terminie braków formalnych wniesionej skargi, tj. pomimo wezwania Sądu nie przedłożyła dokumentu (lub jego uwierzytelnionego odpisu) określającego umocowanie do reprezentowania Spółki (odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, dalej "KRS").
Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie, w którym zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie:
- – art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", poprzez niepełne, niejednoznaczne i wprowadzające w błąd sformułowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny treści wezwania z 30 listopada 2021 r. do uzupełnienia braków formalnych skargi, w szczególności niewskazanie uzupełnienia jakich konkretnie braków żąda Sąd;
- – art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 106 § 4, art. 133 § 1 P.p.s.a., art. 187 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1540, ze zm.), dalej "O.p.", oraz art. 15 § 1, art. 16 i art. 17 § 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 112, ze zm.), dalej "ustawa o KRS", poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. odrzucenie skargi ze względu na rzekome niewykonanie przez stronę wezwania do uzupełnienia braku formalnego w postaci przedłożenia odpisu KRS, mimo że zgodnie z wyżej przytoczonymi przepisami domniemywa się, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe i nikt nie może powoływać się na nieznajomość opublikowanych w Monitorze Sądowym i Gospodarczym wpisów w rejestrze, a ponadto, jako że wymagany odpis KRS już znajdował się w aktach sprawy, w związku z czym należy dokument ten traktować jako znany organowi i Sądowi i jako taki zgodnie z art. 187 § 3 O.p. nie wymaga udowodnienia.
W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca zaakcentowała szczególnie konieczność precyzyjnego, konkretnego określenia przedmiotu wezwania, tj. rodzaju braku formalnego pisma procesowego i sposobu jego usunięcia, których to warunków - w ocenie Spółki - nie spełnia wystosowane w niniejszej sprawie wezwanie Sądu pierwszej instancji. Ponadto - w ocenie Skarżącej - w rozpoznawanej sprawie w ogóle nie było podstaw do zastosowania art. 49 § 2 P.p.s.a., a w dalszej kolejności także art. 58 § 1 pkt 3 cytowanej ustawy, gdyż niedołączenie do skargi dokumentu wykazującego umocowanie osoby, która udzieliła pełnomocnictwa do reprezentowania Spółki, nie uniemożliwiało nadania tej skardze dalszego biegu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie Spółki nie ma usprawiedliwionych podstaw, przez co nie zasługuje na uwzględnienie.
Przypomnieć należy, że za podstawę odrzucenia skargi w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji przyjął art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Równocześnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że Spółka została zobowiązana przez ten Sąd, prawidłowo doręczonym wezwaniem z 23 grudnia 2021 r., do złożenia do akt sprawy odpisu z KRS, z którego wynikać będzie umocowanie do jej reprezentowania, i zobowiązaniu temu nie uczyniła zadość. Skarżąca w zażaleniu kwestionuje zaś prawidłowość i precyzyjność żądania Sądu wyrażonego we wspominanym wezwaniu.
Odnosząc się do tych twierdzeń Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Skarżąca jest osobą prawną, mającą formę organizacyjną spółki prawa handlowego (spółki akcyjnej). Zgodnie zaś z art. 28 § 1 P.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. W świetle natomiast art. 29 P.p.s.a. przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z brzmienia powołanego przepisu wynika, że wykazanie umocowania w postępowaniu przed sądem należy do obowiązków osób wymienionych w art. 29 cytowanej ustawy i nie mogą one być zastępowane w realizacji tego obowiązku przez sąd (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2007/14 oraz z 28 maja 2015 r., sygn. akt I FSK 823/15 r.; CBOSA).
Dodatkowo zgodnie z art. 34 P.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Jeżeli strona decyduje się uczestniczyć w postępowaniu sądowoadministracyjnym za pośrednictwem pełnomocnika, pełnomocnik ten jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa (art. 37 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a.).
Wykładnia systemowa przywołanych przepisów prowadzi ponadto do wniosku, że w sytuacji, gdy za pośrednictwem pełnomocnika w postępowaniu sądowym działa strona będąca podmiotem innym, niż osoba fizyczna (tj. osobą prawną lub jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej), wraz z dokumentem pełnomocnictwa należy wykazać umocowanie osób, które go udzieliły, do reprezentowania strony skarżącej.
W stanie faktycznym sprawy skargę w imieniu Spółki wniósł profesjonalny pełnomocnik (doradca podatkowy S.B.), potwierdzając fakt swego umocowania dokumentem pełnomocnictwa z 22 października 2021 r. udzielonego przez G.K. Przedmiotowy dokument pełnomocnictwa został nadesłany dopiero na wezwanie Sądu pierwszej instancji z 23 grudnia 2021 r., wystosowane na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a., w którym - co istotne - Spółka została również wezwana do przedłożenia dokumentu, z którego wnikałoby uprawnienie osoby udzielającej pełnomocnictwa do działania w imieniu Spółki. Tej drugiej części wezwania Skarżąca jednakże nie wykonała.
Trafnie zatem przyjął w przedstawionych okolicznościach faktycznych Sąd pierwszej instancji, że nie został należycie wykazany fakt umocowania G.K. do udzielenia pełnomocnictwa do reprezentowania Skarżącej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a co za tym idzie również upoważnienie doradcy podatkowego S.B. do działania w imieniu Skarżącej w tym postępowaniu.
Wbrew twierdzeniom zażalenia nienależyte udokumentowanie stosunku pełnomocnictwa stanowi brak formalny pisma procesowego (tu: skargi) uniemożliwiający nadanie mu dalszego biegu, usuwalny w trybie i terminie określonym w art. 49 § 1 P.p.s.a. W myśl bowiem tego przepisu jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (w przypadku skargi przepisy Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi przewidują rygor w postaci odrzucenia tego pisma procesowego). Ustawodawca zobligował w ten sposób sąd do wzywania strony do uzupełnienia pisma, jeśli nie może ono otrzymać biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, bez względu na to, jakiego rodzaju brak wystąpi, nie czyniąc wyłomu dla wykazywania umocowania osób podejmujących czynności w imieniu osób prawnych.
Nie zmienia tej reguły zasada jawności i domniemania prawdziwości danych wpisanych do KRS (wyrażona w art. 15 ust. 1 i art. 17 ustawy o KRS). Nie sposób zatem zgodzić się ze stanowiskiem, by konsekwencje prawem przewidzianego ogłoszenia dokonanego wpisu - w postaci niemożności zasłaniania się ich nieznajomością - mogły dotyczyć postępowania sądowego na etapie oceny braków formalnych pism, tym samym, aby zwalniały stronę od obowiązku uzupełniania braków formalnych.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela tym samym w pełni pogląd wyrażony w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2009 r., sygn. akt I GSK 148/08; z 28 listopada 2012 r., sygn. akt I GSK 1463/12, oraz z 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FZ 197/16 (CBOSA).
Odnosząc się zaś do zarzutu nieprecyzyjnego określenia przez Sad pierwszej instancji w wezwaniu z 23 grudnia 2021 r. żądanej przez ten Sąd od Skarżącej czynności procesowej, Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Spółki w tym zakresie. We wspomnianym piśmie procesowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał Skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi poprzez m.in. "(...) złożenie oryginału lub uwierzytelnionego odpisu dokumentu, z którego wynikałoby umocowanie osób, które udzieliły pełnomocnictwa do reprezentacji spółki w dacie jego udzielenia". Zauważyć należy przy tym, że skargę w imieniu Spółki wniósł pełnomocnik profesjonalny (doradca podatkowy) i to do niego zostało skierowane wezwanie do usunięcia powyższego braku formalnego.
W tym miejscu należy wskazać na silnie ugruntowany i niekwestionowany obecnie pogląd, zgodnie z którym od profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się dochowania należytej staranności, wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje nie tylko jego osobiste działania, ale także działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18; CBOSA). W postanowieniu z 12 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1091/17 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się maksimum staranności, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych.
Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach, w tym ze względu na fakt, że posiada on wiedzę z zakresu prawa oraz zna procedurę sądową.
Pomimo zatem niewskazania przez Sąd pierwszej instancji expressis verbis w treści wezwania, że w odpowiedzi na nie należy przedstawić np. odpis z KRS Spółki, trudno przyjąć za racjonalne, że profesjonalny pełnomocnik, jakim jest doradca podatkowy, nie wie, jakiego rodzaju dokumentem można wykazać umocowanie do reprezentowania osoby prawnej. Niezależnie jednak od tego w przypadku, gdy w ocenie pełnomocnika Spółki (której Sąd kasacyjny nie podziela) treść wezwania Sądu z 23 grudnia 2021 r. budziła wątpliwości, pełnomocnik ten, należycie dbając o interesy swojego mocodawcy, winien był podjąć działania zmierzające do ich wyjaśnienia (np. skontaktować się z Sądem), celem dołożenia wszelkich starań w terminowym uzupełnieniu braków skargi. Takich działań jednakże pełnomocnik Skarżącej nie podjął, a wezwanie Sądu zostało zrealizowane jedynie częściowo. W takiej sytuacji próba podważenia w zażaleniu prawidłowości tego wezwania nie mogła być skuteczna.
Na marginesie zauważyć należy, że wnosząc rozpoznawane obecnie zażalenie, pełnomocnik Skarżącej również nie wykazał umocowania osoby udzielającej pełnomocnictwa do reprezentowania Spółki, w efekcie czego został przez Sąd pierwszej instancji wezwany do usunięcia tego braku zażalenia. Wezwanie miało treść analogiczną, jak wezwanie z 23 grudnia 2021 r. (brak wskazania konkretnego rodzaju dokumentu, k. 79), mimo to Spółka w odpowiedzi na nie przedstawiła odpis aktualny z KRS (wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego zawierający informację odpowiadającą odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców).
Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga wniesiona przez Spółkę dotknięta była wadą formalnoprawną, polegającą na niewystarczającym udokumentowaniu stosunku pełnomocnictwa, której Skarżąca w wyznaczonym przez Sąd pierwszej instancji terminie nie usunęła. Prawidłowo zatem Sąd ten odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.