Uzasadnienie
1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji
Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2401/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M.D. (dalej: Strona lub Skarżący) przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 4 maja 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lutego do grudnia 2011 r.
2. Stan sprawy przedstawiony przez Sąd pierwszej instancji
Skarżący, działając przez zawodowego pełnomocnika, pismem nadanym w dniu 19 czerwca 2017 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora IAS. Wraz ze skargą złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi. W jego uzasadnieniu podał, że w dniu 6 czerwca 2017 r. została wysłana listem poleconym pierwotna skarga (pismo z dnia 1 czerwca 2017 r.) Na kopercie jako jej adresata wskazano Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, natomiast w adresie omyłkowo podano "ul. Jasna 2/4, 00-013 Warszawa", czyli adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Z uwagi na tę pomyłkę, przesyłka zawierająca pierwotną skargę została w dniu 19 czerwca 2017 r. zwrócona pełnomocnikowi Strony z adnotacją operatora pocztowego "adresat nieznany".
Skarżący wskazał, że do chwili zwrotu przesyłki, on i jego pełnomocnik byli przekonani, że skarga została wniesiona prawidłowo z zachowaniem terminu. Dopiero na zwróconym liście spostrzegli błąd adresowy i w dniu 19 czerwca 2017 r. skierowali ponownie skargę wraz z powyższym wnioskiem do Sądu pierwszej instancji. Do wniosku załączono wydruk ze strony internetowej operatora pocztowego z historią statusu przesyłki. Według Skarżącego błąd w adresie organu miał charakter oczywistej pomyłki pisarskiej. Wyniknął on z tego, że w nagłówku skargi widniały oba adresy, zarówno organu podatkowego, jak i Sądu.
3. Uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji
W motywach rozstrzygnięcia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi, Sąd wskazał, że: - okoliczność, taka jak w niniejszej sprawie, była już przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego; - w postanowieniu z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt I OZ 458/14, Sąd ten analizował przypadek nadania pierwotnej skargi na adres właściwego sądu administracyjnego przy jednoczesnym wskazaniu właściwego organu administracji publicznej jako adresata; - w orzeczeniu tym wskazano, iż "błędne zaadresowanie przesyłki, a w konsekwencji nadanie przesyłki do organu niewłaściwego, co w konsekwencji doprowadziło do uchybienia terminu do wniesienia skargi, stanowi uchybienie pełnomocnika obciążające mocodawcę", jak również, że "omyłka pisarska pełnomocnika jest przejawem nie tylko niestaranności pełnomocnika strony w prowadzeniu spraw, ale przede wszystkim niedbalstwa, co w żadnym wypadku nie może stanowić podstawy przywrócenia uchybionego terminu"; - argumentacja pełnomocnika Skarżącego zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie uprawdopodabniała braku jego winy w uchybieniu terminu, a tym samym dochowania należytej staranności przy prowadzeniu spraw swojego mocodawcy.
4. Zażalenie
W zażaleniu na postanowienie Skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł o zmianę tego orzeczenia przez przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Sądowi pierwszej instancji zarzucił naruszenie art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) przez błędną wykładnię "organu właściwego" skutkującą odmową przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu środka zaskarżenia zwrócił uwagę, że: - nadając pierwotną skargę prawidłowo wskazał nazwę organu, omyłkowo zaś podał adres Sądu (zamiast organu); - błąd ten nie jest jednak tożsamy z nadaniem przesyłki do niewłaściwego organu; - omyłki pisarskie występują w obrocie prawnym, a w niniejszej sprawie takowa nie powinna ograniczać Skarżącemu prawa do Sądu.
- 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 5.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.
- 5.2. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 P.p.s.a. - pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której niedokonano w terminie.
Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
5.3. W niniejszej sprawie przedmiotem sporu była kwestia istnienia lub braku winy Strony w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Według Skarżącego omyłka w postaci nadania skargi na niewłaściwy adres stanowiła niezawinioną przez niego przyczynę wniesienia skargi po terminie. Sąd pierwszej instancji ocenił zaś, że Skarżący - w tak ujętych okolicznościach - nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.
5.4. Naczelny Sąd Administracyjny w przedstawionym sporze podziela tak wyrażone finalne stanowisko Sądu pierwszej instancji. Powoływana przez Skarżącego okoliczność omyłkowego zaadresowania przesyłki zawierającej pierwotną skargę nie może być uznana za świadczącą o jego należytej staranności. Błędne zapisanie adresu odbiorcy kierowanej do niego korespondencji, samo przez się zasadniczo potwierdza niedbalstwo podmiotu dokonującego takiej czynności.
Oczywiście z góry nie da się wykluczyć, że pomyłka tego rodzaju może zostać spowodowana okolicznościami, które ją usprawiedliwiają z punktu widzenia przesłanki przywrócenia terminu. Przykładowo do jej powstania mogą przyczynić się towarzyszące osobie dokonującej owych czynności adresowych objawy choroby, wyłączającą prawidłowe zapisanie adresu, czy inne pozostające z nimi w bezpośrednim związku zdarzenia losowe wpływające na stan emocjonalny lub psychiczny osoby realizującej wadliwie tego rodzaju czynność procesową (tj. nadanie skargi). W realiach niniejszej sprawy szerszy jednak komentarz takich specyficznych okoliczności nie był konieczny. We wniosku o przywrócenie terminu omyłkę tłumaczono bowiem zwykłą konstrukcją skargi a nie wyjątkowymi i istotnymi dla jego skuteczności okolicznościami. Pełnomocnik Strony jednoznacznie oświadczył, że na kopercie "jako adres omyłkowo podano ul. Jasną 2/4, 00-013 Warszawa (...) Błąd wynikał z tąd, że w nagłówku skargi widnieją oba adresy Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie". (karta 24 akt sądowych) Trudno zatem mówić, aby przyczyną popełnionego błędu w adresie były inne okoliczności niż te wynikające z jego istoty, tj. formy zawinienia mającego postać nazywaną niedbalstwem (zwykłym niestarannym zaadresowaniem przesyłki).
5.5. W świetle art. 54 § 1 w związku z art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi.
W realiach sprawy Skarżący nie złożył skargi za pośrednictwem Dyrektora IAS. Z uwagi bowiem na wysłanie skargi na niewłaściwy adres przesyłka ją zawierająca nie została temu organowi doręczona. Bez znaczenia było zatem to, iż na przesyłce zapisano prawidłową według Skarżącego nazwę adresata, w sytuacji gdy Strona uchybiła terminowi do wniesienia skargi, gdyż nadała ją w sposób uniemożliwiający wniesienie skargi jak tego wymaga art. 54 § 1 P.p.s.a. (czyli za pośrednictwem organu)
- 5.6. W takiej sytuacji stwierdzić należało, że skoro Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie dochowała w sprawie staranności, jakiej należałoby wymagać od podmiotu należycie dbającego o swoje interesy, zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił jej przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
- 5.7. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.