Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 3 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wr 1214/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy G. M. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 30 kwietnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2002 r.
Postanowienie to zostało wydane na skutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego odmawiającego przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.
W uzasadnieniu WSA wskazał, że skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2040 zł. Skarżący wniósł jednak o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, co uzasadnił następującymi argumentami. Decyzje organów skarbowych spowodowały konieczność przerwania prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, która była zasadniczym źródłem utrzymania rodziny skarżącego (żona i niepełnoletnia córka). Po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie żony skarżącego oraz skromna pomoc rodziców i teściów, przy czym skarżący nie posiada żadnych nieruchomości czy zasobów pieniężnych, a jego żona uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 697,95 zł netto (936 zł brutto). Z dokumentów, które wnioskujący dołączył na wezwanie Sądu wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął w 2005 r. dochód w wysokości 83.883 zł, zaś w 2006 r. w kwocie 97.769,56 zł.
Skarżący nie udokumentował wydatków swojej rodziny, bowiem, jak twierdził, nie zbierał potwierdzeń na ich dokonanie, nie udokumentował "zawieszenia" prowadzenia działalności gospodarczej, ani nie potwierdził odpowiednimi dowodami wystawionych tytułów wykonawczych. Nie wskazał również dochodów uzyskanych za 2007 r., określając je jedynie w przybliżeniu na kwotę 11000 - 12000 zł uzyskane do około końca marca 2007 r.
WSA odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał na orzecznictwo Sądu Najwyższego, z którego wynika, że pod sformułowaniem "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" należy rozumieć, iż wnioskujący nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł okoliczności pozwalających na przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. U podstaw tego stanowiska legło przekonanie Sądu, że skarżący pomimo ciążącego na nim obowiązku udokumentowania swojej trudnej sytuacji finansowej, nie wykazał, iż w istocie jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie pomocy ze środków publicznych.
Sąd nie mógł bowiem domniemywać, jakie koszty utrzymania rodziny ponosi skarżący. W istocie skarżący nie wykazał ani wysokości osiąganych dochodów, ani wysokości udzielonego wsparcia finansowego ze strony rodziców. Skarżący ponadto w żaden sposób nie udokumentował, iż nie prowadzi już działalności gospodarczej. Nie można również w ocenie WSA - wykluczyć, iż skarżący ma możliwość uzyskania dodatkowych środków z tytułu zaległych zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skoro zatem skarżący nie uzasadnił swojego wniosku w sposób należyty, tj. nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie posiada wystarczających środków na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa. Powoływanie się w tym stanie faktycznym na pozbawienie prawa do sądu było w ocenie WSA bezzasadne.
Skarżący złożył za pośrednictwem swojego pełnomocnika zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i ponowne rozpatrzenie sprawy w kwestii całkowitego lub częściowego zwolnienia. Uznał bowiem, iż przedstawiony przez niego materiał pozwala przyjąć, iż nie posiada możliwości uiszczenia całości wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołał się również na fakt, iż łączna kwota wpisu w jego sprawach (druga sprawa - sygn. akt I SA/Wr 1215/07) wynosi około 5200 zł.
W uzasadnieniu zażalenia powołano argumenty z wniosku i sprzeciwu dotyczące stanu majątkowego, rodzinnego i finansowego skarżącego, uznając iż w niniejszej sprawie skarżący uprawdopodobnił, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadnia zastosowanie zwolnienia z wpisu całkowicie lub częściowo.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie postanowienia i ponowne rozpatrzenie sprawy w kwestii całkowitego lub częściowego zwolnienia od wpisu sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności.
Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W złożonym w ten sposób formularzu skarżący wskazał, że miesięczne dochody jego żony wynoszą brutto około 900 zł, nie posiada on innych źródeł dochodu, bowiem zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, poza tym ma na utrzymaniu córkę. Nie ma majątku ani oszczędności, ale otrzymuje wsparcie finansowe od rodziców i teściów.
W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.
Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącego o doręczenie dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową i finansową, a zwłaszcza uprawdopodobnienie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, wydatków rodziny skarżącego i jego dochodów. Dokumenty te - m. in. dokumenty potwierdzające dochody (zwłaszcza w 2007 r.) i wydatki skarżącego i jego rodziny - umożliwiłyby ocenę, czy zachodzi przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący nie wykonał w pełni wezwania Sądu, bowiem nie dostarczył wymaganych dokumentów źródłowych, uniemożliwił tym samym zbadanie, czy strona rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że w świetle materiału zgromadzonego w wyniku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący:
- - nie wskazał chociażby w przybliżeniu wysokości wydatków swojej rodziny,
- - nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych;
- - wskazał, że nie zakończył prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem ma możliwość dalszego uzyskiwania dochodów z niej - należy na marginesie podkreślić, że zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. t.j. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 ze zm.) przedsiębiorca jest obowiązany złożyć wniosek o wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej w terminie 7 dni od dnia trwałego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej, a ustawa ta nie przewiduje "zwieszenia" lub "wstrzymania" prowadzenia działalności gospodarczej;
- - wskazał dochody z 2007 r. jedynie za część miesięcy, z czego wynika, iż dochód tylko za styczeń, luty i marzec 2007 r. wyniósł w przybliżeniu 11000-12000 zł;
- - nie podał chociażby w przybliżeniu wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od rodziców i teściów.
Powyższe okoliczności, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, nie uzasadniają rozstrzygnięcia ponad wszelką wątpliwość, iż skarżący spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co pozwalałoby obciążyć budżet państwa kosztami sądowymi niniejszej sprawy. Zatem zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i nie narusza prawa.
Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.