Uzasadnienie
Postanowieniem z 28 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wr 775/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił wstrzymania - na wniosek M.G. (dalej "Strona" lub "Skarżący") - wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej "organ") z 25 sierpnia 2022 r. w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2020 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz orzeczenia o zabezpieczeniu wykonania zobowiązania na majątku podatnika.
W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że Strona nie uprawdopodobniła okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący nie uzasadnił wniosku, powołując się jedynie na art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", ani nie przedstawił żadnych dokumentów, które zobrazowałyby jego sytuację majątkową. Wniosek nie zawiera zatem konkretnych informacji, na podstawie których Sąd mógłby zbadać, czy odmowa wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji spowodowałaby nieodwracalne skutki.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Strona zarzuciła Sądowi pierwszej instancji poczynienie błędnych ustaleń faktycznych i wniosła o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia, poprzez wstrzymanie w całości wykonania decyzji organów pierwszej i drugiej instancji do czasu prawomocnego zakończenia sprawy, z jednoczesnym zwolnieniem środków pieniężnych zabezpieczonych na kontach bankowych Skarżącego oraz zwolnieniem samych rachunków bankowych.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono w szczególności, że literalne brzmienie art. 61 § 3 P.p.s.a. nie wskazuje na konieczność uzasadnienia wniosku, a mowa w nim jedynie o konieczności złożenia takiego wniosku przez stronę skarżącą, aby sąd mógł pochylić się nad jego zasadnością. Wskazano ponadto, że uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji organu pierwszej instancji było już podane w odwołaniu od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. (dalej "Naczelnik Urzędu Skarbowego" lub "organ pierwszej instancji") z 30 maja 2022 r., co oczywiście zostało podtrzymane w skardze na decyzję z 25 sierpnia 2022 r.
Odnośnie merytorycznych przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Strona podniosła, że na skutek zajęcia środków pieniężnych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nastąpiło poważne pogorszenie się jej sytuacji majątkowej. Skarżący został pozbawiony wszystkich środków pieniężnych, jakimi dysponował na 30 maja 2022 r., zarówno pozwalającymi na prowadzenie działalności gospodarczej, jak i na egzystencję. Nastąpiło także uruchomienie linii debetowej, gdyż organ pierwszej instancji pobrał pieniądze, którymi Skarżący nie dysponował. Powyższe okoliczności wynikają z zebranej dotychczas dokumentacji, toteż Skarżący nie widzi konieczności przedkładania kolejnych dowodów je potwierdzających. Zasadność złożenia przez Skarżącego wniosku w trybie art. 61 § 3 P.p.s.a. wynika ponadto z samego charakteru sprawy, gdyż materiał dowodowy potwierdza, że zabezpieczono prawie cały majątek Skarżącego, włącznie z zadłużeniem Strony, co spowodowało poważną szkodę, odwrócenie skutków której będzie praktycznie niemożliwe (obciążenie debetowe wiąże się z naliczaniem odsetek).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z dyspozycji powołanego przepisu wynika, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może nastąpić wyłącznie na wniosek skarżącego, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wystąpienia przesłanek tam zawartych. Oznacza to, że skarżący we wniosku o wstrzymanie wykonania aktu winien wskazać okoliczności, które w jego ocenie uzasadniają wniosek, że wykonanie aktu może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenie skutki. Jego twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny oceniając zasadność wniosku o wstrzymanie, może być materiałem, który po części został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 417/10; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej "CBOSA").
Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa na skarżącym. Ponadto brak należytego wykazania (udokumentowania) przez wnioskodawcę przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. nie podlega uzupełnieniu na wezwanie sądu przed rozpoznaniem wniosku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2016 r., sygn. akt I GZ 339/16 i I GZ 340/16; z 19 lipca 2016 r., sygn. akt I GZ 418/16 i I GZ 417/16; z 14 sierpnia 2019 r., sygn. akt I GZ 240/19; z 17 września 2019 r., sygn. akt I GZ 297/19; CBOSA).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni ocenę Sądu pierwszej instancji, że wniosek Strony zawarty w skardze w istocie nie zawierał żadnego uzasadnienia. Skarżący, poza sformułowaniem w petitum skargi stosowanego żądania i przywołaniem art. 61 § 3 P.p.s.a. jako jego podstawy prawnej, w żaden sposób nie nawiązał w dalszej jej części do przesłanek z ww. przepisu, jak też nie złożył odrębnego pisma procesowego, zawierającego uzasadnienie przedmiotowego wniosku. Przedstawione zaś powyżej wyniki wykładni art. 61 § 3 P.p.s.a przeczą poglądowi Strony o braku konieczności uzasadniania wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej.
W obecnie rozpoznawanym zażaleniu Skarżący podnosi, że argumentacja przemawiająca za zasadnością wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji znajdowała się już w aktach sprawy, tj. w odwołaniu od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz w skardze na decyzję organu. Z twierdzeniem tym nie można się zgodzić.
W odwołaniu z 10 czerwca 2022 r. od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z 30 maja 2022 r. (k. 447-443 akt administracyjnych) Strona zawarła również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ale go w żaden sposób nie uzasadniła. Z treści ww. pisma wynika jedynie, że podjęte przez organ podatkowy na podstawie zaskarżonej decyzji działania o charakterze zabezpieczającym doprowadziły do stanu graniczącego z niewypłacalnością Skarżącego jako przedsiębiorcy, a nawet do jego zadłużenia na skutek uruchomienia linii debetowej.
Z kolei w uzasadnieniu skargi znajduje się szczątkowa informacja o stanie majątkowym Skarżącego, powtórzona za decyzją organu. Wynika z niej, że Skarżący dysponuje majątkiem ruchomym o wartości ok. 360.000 zł (samochody osobowe i ciężarowe, ciągnik rolniczy, naczepa oraz ładowarka), a także nieruchomością gruntową składającą się z wielu działek o łącznej powierzchni 8.62,60 ha o przybliżonej wartości 1.200.000 zł. Zdaniem Skarżącego "(...) sam wymieniony wyżej majątek (...), nie licząc środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, oscyluje w granicach 1.560.000 zł. Jest to ponad dwukrotność zobowiązań publicznoprawnych jakie dość dokładnie wyliczył Naczelnik Urzędu Skarbowego (...)". Dalej wskazano, że przeciwko Skarżącemu były wszczęte postępowania egzekucyjne, lecz dotyczyły egzekucji niewielkich kwot, co przyznał sam organ, a nadto okazały się one skuteczne.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższych informacji nie można uznać za uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W dalszym ciągu bowiem z wypowiedzi Skarżącego nie wynika, przed jakiego rodzaju znaczną szkodą lub trudnymi do odwrócenia skutkami może uchronić go wstrzymanie wykonania decyzji zabezpieczającej określoną w przybliżeniu kwotę zobowiązania podatkowego wraz z odsetkami za zwłokę.
Dopiero w uzasadnieniu zażalenia Strona precyzuje, że tą szkodą jest pozbawienie jej możliwości prowadzenia działalności gospodarczej oraz egzystencji na skutek zablokowania prawie wszystkich środków na rachunkach bankowych, a dodatkowo trudne do odwrócenia skutki (w postaci odsetek) powstaną na skutek zwiększenia zadłużenia Skarżącego, poprzez uruchomienie linii debetowej (zajęcie środków pieniężnych, których Skarżący nie posiadał).
Odnosząc się do powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przywołana argumentacja cechuje się dużym stopniem ogólności, a co najważniejsze nie została przedstawiona na etapie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Postępowanie zażaleniowe służy zaś dokonaniu kontroli instancyjnej (zweryfikowaniu prawidłowości) postanowienia Sądu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, a nie ponownej ocenie zasadności wniosku w tym przedmiocie. Wprawdzie kwestia niewypłacalności oraz zadłużenia Skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego była już (choć w sposób lakoniczny) podnoszona w odwołaniu od decyzji tego organu, nie oznacza to jednak, że Sąd pierwszej instancji, rozpoznający wniosek zawarty w skardze - był zobligowany do jej wzięcia pod uwagę.
Nie można bowiem przyjąć, że w sytuacji, gdy wnioskodawca nie wskazuje we wniosku ani na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków ani tych przesłanek w ogóle nie uzasadnia, to obowiązkiem sądu jest poszukiwanie tych okoliczności (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 39/09, oraz z 1 grudnia 2011 r., sygn. akt I FSK 1854/11; CBOSA).
Niezależnie jednak od powyższego Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w skardze Skarżący wskazywał, że środki na rachunkach bankowych to tylko część jego znacznego, jak zdaje się sugerować, majątku. Ponadto przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 8 – 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji [tekst jedn. Dz. U. z 2022, poz. 479 ze zm.) przewidują wyłączenia przedmiotowe spod egzekucji, tj. obowiązek pozostawienia zobowiązanemu pewnego zakresu majątku, którego nie może objąć postępowanie egzekucyjne właśnie z uwagi na konieczność zapewnienia zobowiązanemu i jego rodzinie minimum bytowego.
Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w świetle całokształtu powyższych rozważań rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odmawiające uwzględnienia wniosku Skarżącego o wstrzymanie wykonania decyzji było prawidłowe.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
- - ---------------------- 5