Postanowienie NSA z 16 września 2022 r., I GPP 8/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 16 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi A sp. z o.o. z siedzibą we W. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym

Sprawa

w sprawie o sygn. akt I GSK 903/21 w sprawie ze skargi kasacyjnej Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1286/20 w sprawie ze skargi A sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie nakazu zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I GSK 903/21.

Skład

Sędzia NSA Michał Kowalski przewodniczący
Sędzia NSA Małgorzata Grzelak przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń przewodniczący

Uzasadnienie

W piśmie z [...] sierpnia 2022 r. A sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej "skarżąca") złożyła skargę na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I GSK 903/21 ze skargi kasacyjnej Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 1286/20 w sprawie ze skargi spółki na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] maja 2020 r. w przedmiocie nakazu zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.

Skarżąca spółka wniosła o stwierdzenie, że w postępowaniu przed NSA w sprawie o sygn. akt I GSK 903/21 nastąpiła przewlekłość postępowania, wydanie Sądowi rozpoznającemu ww. sprawę zalecenia przeprowadzenia dalszych czynności w sprawie, tj. wyznaczenie terminu rozprawy / posiedzenia i rozpatrzenie skargi kasacyjnej wniesionej przez organ, przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej kwoty 10.000 zł oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącej zwrotu kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty od skargi wraz z ustawowymi odsetkami od opóźnienia od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Skarżąca spółka wskazała, że zgodnie z informacją uzyskaną telefonicznie w dniu 22.07.2022 r., sprawa została zarejestrowana w NSA pod sygn. akt I GSK 903/21, jednak po ponad roku od przekazania akt w sprawie nadal nic się nie dzieje. Brak jest jakichkolwiek zarządzeń, nie wyznaczono również terminu posiedzenia bądź rozprawy. To właśnie na tym etapie (postępowanie przed NSA), w związku z niepodjęciem żadnych czynności przez sąd rozpoznający sprawę, strona dopatruje się przewlekłości postępowania. Skarżąca czeka de facto już od 2018 r. na rozstrzygnięcie w przedmiocie ww. dofinansowań do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych, przy czym od ponad roku sprawa znajduje się w NSA, gdzie przez cały ten czas nie podjęto żadnych czynności poza czynnością techniczną jaką jest jej zarejestrowanie i nadanie sygnatury.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r., poz. 75; dalej "ustawa"), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy. Takie działanie organu państwa zostało w ww. ustawie zdefiniowane jako przewlekłość postępowania. Aby stwierdzić, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy ocenić w szczególności terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (...). Należy przy tym uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy).

Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ust. 1 cyt. ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. Należy jednak równocześnie zaznaczyć, że z samego faktu, że postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie można wywodzić, że wystąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu cyt. ustawy (por. postanowienia NSA z: 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19, 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11, 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14; wymienione orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Przewlekłość jest bowiem pojęciem, które oznacza, że jakieś zdarzenia czy stany są nadmiernie rozciągnięte w czasie, rozwleczone i przedłużają się. Jest to, co oczywiste, pojęcie względne, a zatem zawsze musi być odnoszone do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania (por. NSA w postanowieniu z 10 lipca 2013 r., sygn. akt I FPP 12/13). Jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki, o jakim mowa w ustawie z 17 czerwca 2004 r. Skoro pojęcie przewlekłości postępowania nie jest zależne wprost od długości toczącego się postępowania, to tym samym nie można dokonywać ocen wyłącznie przez pryzmat czasu, jaki upłynął od momentu wniesienia danego środka prawnego do momentu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia.

W doktrynie zwrócono uwagę, że jeśli ustawa nie zawiera żadnych wskazówek co do długości określonych czynności czy stadiów postępowania, należy się odwołać do wiedzy wynikającej z praktyki, orzecznictwa sądów lub przeciętnej długości postępowania w podobnych sprawach (P. Górecki, S. Stachowiak, P. Wiliński, Skarga na przewlekłość postępowania przygotowawczego i sądowego. Komentarz, Lex 2010).

Ponadto, podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ocena, czy na gruncie konkretnej sprawy wystąpiła przewlekłość postępowania, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu obowiązujących zasad rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach (por. m.in. postanowienia NSA z: 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GPP 9/20, 20 grudnia 2019 r., sygn. akt II FPP 18/19, 5 września 2019 r., sygn. akt II GPP 4/19, 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OPP 53/19, 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19). Obowiązek ten wynika z § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. poz. 1202). W przepisie tym przewidziane zostały co prawda wyjątki od powyższej zasady, jednak niniejsza sprawa nie należy do kategorii spraw, która rozpoznawana jest poza kolejnością wpływu. Zaznaczyć ponadto należy, że skarżąca nie złożyła wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, co w przypadku jego uwzględnienia, mogłoby spowodować rozpoznanie sprawy z wyprzedzeniem innych spraw (§ 26 ust. 5 Regulaminu).

Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając powyższe okoliczności oraz poglądy orzecznictwa i doktryny przywołane powyżej uznał, że w sprawie nie doszło do przewlekłości postępowania.

Skarga kasacyjna organu została bowiem wniesiona 29 marca 2021 r. za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, gdzie wykonane zostały czynności techniczne polegające na wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej stronom oraz oczekiwaniu na odpowiedź na skargę kasacyjną, a także doręczenie jej odpisu stronom. Następnie sprawa została przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 28 lipca 2021 r., gdzie została zarejestrowana pod sygn.

I GSK 903/21.

Jak wynika z analizy podjętych w sprawie czynności (zarządzeń) przez Przewodniczącą Wydziału, a także pracowników wykonujących wydane zarządzenia wynika, że były one wykonywane niezwłocznie (v. k. 93, 94, 96, 101 akt sądowych).

Z kolei z informacji uzyskanych z sekretariatu Wydziału I Izby Gospodarczej NSA wynika, że na chwilę obecną czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wynosi 4 lata od jej wniesienia. Od wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania upłynął zaś rok i cztery i pół miesiąca, natomiast od przekazania sprawy do NSA celem jej rozpoznania rok i 2 tygodnie. Sprawa nie oczekuje więc na rozpoznanie dłużej niż inne sprawy w Wydziale I Izby Gospodarczej NSA. Podkreślenia przy tym wymaga, że czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest zależny do Sądu, lecz od ilości składanych skarg kasacyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy ma istotne znaczenie dla skarżącej spółki ze względu na niemożność egzekwowania wyroku WSA w Warszawie. Okoliczność ta nie zmienia jednak terminu rozpoznania sprawy przez NSA, tym bardziej, że skarżąca spółka nie złożyła wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy.

Z uwagi więc na to, że czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej trwa mniej niż cztery lata, co jest uzasadnione niezależnymi od Sądu okolicznościami, to nie można było uznać, że w sprawie wystąpiła przewlekłość.

Ponadto należy podkreślić, że skarżący kasacyjnie organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, natomiast spółka skorzystała z możliwości sprzeciwienia się i wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

Tymczasem czas oczekiwania na termin rozprawy uległ wydłużeniu z uwagi na wprowadzony w marcu 2020 r. stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działanie Naczelnego Sądu Administracyjnego w reżimie sanitarnym. Na podstawie zarządzeń Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego nr 7 z dnia 12 marca 2020 r. i nr 39 z dnia 16 października 2020 r. (obowiązujących do 20 maja 2021 r.) w związku z istotnym zagrożeniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2 oraz ogłoszeniem stanu epidemicznego w Polsce odwołane zostały wszystkie rozprawy, a działalność orzecznicza Sądu była kontynuowana na posiedzeniach niejawnych. Natomiast nowe rozwiązania ustawodawcze wprowadzone w związku ze zmianą ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, uniemożliwiają przeprowadzanie rozpraw w dotychczasowej formie z osobistym i fizycznym udziałem stron w budynku sądu. Obecnie ww. ustawa (o ile nie jest wykluczone jej stosowanie - co jednak nie ma miejsca w rozpatrywanym przypadku) zezwala na prowadzenie rozpraw wyłącznie w formie zdalnej, co ogranicza ilość spraw, które mogą być wyznaczone na daną sesję.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy postanowił jak w sentencji.