Postanowienie NSA z 21 sierpnia 2020 r., I GPP 9/20

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 21 sierpnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi P. R. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym

Sprawa

w sprawie o sygn. akt I GSK 95/18 ze skargi kasacyjnej P. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 października 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 708/17 ze skargi P. R. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], [...], [...], [...],[...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania

Skład

Sędzia NSA Piotr Pietrasz przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska przewodniczący
Sędzia del. WSA Jacek Czaja przewodniczący

Uzasadnienie

W skardze z dnia 3 czerwca 2020 r. P. R., reprezentowany przez r.pr. J. K. wniósł o stwierdzenie, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym pod sygn. akt I GSK 95/18, wszczętym skargą kasacyjną P. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 października 2017 r. sygn. akt III SA/Łd 708/17 oddalającego jego skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie określenia niezaksięgowanej kwoty należności wynikającej z długu celnego z tytułu importu towarów, nastąpiła przewlekłość postępowania. Skarżący domagał się ponadto przyznania od Skarbu Państwa kwoty 5000 zł za każdy rozpoczęty rok trwania postępowania, jak też dopuszczenia dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach niniejszej sprawy na okoliczność długości trwania postępowania i przyczyn przewlekłości tego postępowania oraz załączonych do niniejszej skargi dokumentów - kserokopii postanowień wydanych przez WSA w Łodzi na okoliczność szczególnego znaczenia sprawy dla skarżącego. Ponadto wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa -NSA na rzecz skarżącego zwrotu kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Skarżący wskazał, że w dniu 3 stycznia 2018 r. wniósł za pośrednictwem WSA w Łodzi do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o jej rozpoznanie na rozprawie. Następnie pismem z dnia 22 stycznia 2018 r. skarżący uzupełnił braki formalne skargi kasacyjnej. W związku z czym sprawa została przekazana do Naczelnego Sądu Administracyjnego i zarejestrowana pod sygnaturą I GSK 95/18. Pismem z dnia 17 stycznia 2020 r. pełnomocnik skarżącego zawiadomił Sąd o zmianie adresu do doręczeń i wniósł o przyspieszenie rozpoznania sprawy.

Od dnia wpływu niniejszej sprawy do NSA i jej zarejestrowaniu nie zostały podjęte jakiekolwiek czynności zmierzające do jej rozstrzygnięcia, w szczególności nie doszło do wyznaczenia terminu rozprawy celem rozpoznania sprawy - i to pomimo tego, że od wpływu niniejszej sprawy do NSA upłynęły ponad 2 lata.

Skarżący wskazał, że taki sposób działania Sądu niewątpliwie świadczy o naruszeniu prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Niedopuszczalne jest bowiem takie prowadzenie postępowania, w którym przez ponad 2 lata od dnia wpływu sprawy do NSA nie są podejmowane jakiekolwiek czynności faktyczne zmierzające do rozstrzygnięcia sprawy. W tym stanie sprawy zasadne był wniesienie skargi na przewlekłość postępowania.

Skarżący argumentował ponadto, że od rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, uzależniona jest możliwość dalszego prowadzenia 5 postępowań toczących się z udziałem skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, tj. postępowań toczących się pod sygn. akt I SA/Łd 187/19, 188/19, 189/19, 191/19, 194/19. We wszystkich ww. sprawach wydane zostały postanowienia o zawieszeniu postępowań do czasu rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy toczącej się przed NSA z uwagi na jej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ww. spraw toczących się przed WSA w Łodzi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga P. R. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75; dalej jako: "ustawa") skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania, może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Nadmienić trzeba, że ustawa w art. 1 ust. 3 odwołuje się do ratyfikowanej przez Polskę Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. poz. 284 ze zm.), gdzie w art. 6 ust. 1 zdanie pierwsze ustanowiono prawo każdego człowieka do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą (...). Co do istoty treść tego konwencyjnego prawa człowieka pokrywa się z normą wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Stosownie do art. 2 ustawy o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu obowiązujących zasad rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.

Jak wynika z przepisów § 42 ust. 1-3 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M.P. z dnia 17 listopada 2010 r. Nr 86, poz. 1007 ze zm.; dalej: Regulamin wewnętrznego urzędowania NSA), przewodniczący wydziału, w drodze zarządzenia, przydziela sprawy sędziom zgodnie z zasadami przydziału spraw sędziom określonymi przez Kolegium Sądu oraz planem posiedzeń ustalonym przez Prezesa Izby (Prezes Izby ustala terminy i składy orzekające posiedzeń jawnych i niejawnych na kolejne okresy trzymiesięczne – zob. § 20 pkt 3), według kolejności ich wpływu, z wyłączeniem spraw określonych kategorii (do żadnej z tych kategorii sprawa skarżącego nie należy), które przewodniczący przydziela z zachowaniem odrębnej kolejności ich wpływu. Wskazać ponadto należy, że zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu obowiązuje również wojewódzkie sądy administracyjne – zobacz § 32 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. poz. 1177).

Z treści przepisów wynika zatem, że dla zbadania zasadności tego rodzaju skargi niezbędne jest dokonanie oceny, czy zwłoka w rozpoznaniu sprawy wystąpiła, czy jest ona nieuzasadniona oraz czy związana jest z działaniem lub brakiem działania sądu.

Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 cyt. ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że ustawodawca za przewlekłe uznał takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Należy jednak równocześnie zaznaczyć, iż jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, to już tylko ten fakt nie oznacza, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu cyt. ustawy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 sierpnia 2011 r. o sygn. akt II OPP 27/11, z dnia 25 lipca 2013 r. o sygn. akt II OPP 25/13, z dnia 7 marca 2014 r. o sygn. akt II OPP 14/14, z dnia 3 października 2014 r. o sygn. akt I OPP 101/14; wymienione orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarga kasacyjna P. R. z dnia 3 stycznia 2018 r. (data nadania 5 stycznia 2018 r.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 października 2017 r. oznaczonego sygn. akt III SA/Łd 708/17 wraz z aktami sprawy została przedstawiona Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przez Przewodniczącego Wydziału III WSA w Łodzi w dniu 13 lutego 2018 r., a do NSA wpłynęła 14 lutego 2018 r. i w 21 lutego 2018 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Gospodarczej NSA wydał zarządzenie o rejestracji przedmiotowej skargi kasacyjnej i skierowaniu jej do rozpoznania według kolejności wpływu.

Termin rozpatrzenia sprawy ze skargi kasacyjnej złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Izby Gospodarczej, który wyznaczony jest liczbą złożonych skarg kasacyjnych oscyluje od 30 miesięcy. Skarga kasacyjna P. R. została zarejestrowana pod sygn. akt I GSK 95/18 w dniu 21 lutego 2018 r. Od momentu jej rejestracji do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania przed NSA minęły 2 lata i niecałe 4 miesiące. Powyższe nie może wszakże uzasadniać zarzutu przewlekłości postępowania, o której mowa w art. 1 ust. 1 ustawy, bowiem sąd kasacyjny nie dopatrzył się nieuzasadnionej zwłoki.

Naczelny Sąd Administracyjny nie przeczy argumentacji skarżącego, że sprawa zainicjowana jego skargą kasacyjną ma dla niego istotne znaczenie ponieważ od rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, uzależniona jest możliwość dalszego prowadzenia 5 postępowań toczących się z udziałem skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, tj. postępowań toczących się pod sygn. akt I SA/Łd 187/19, 188/19, 189/19, 191/19, 194/19 w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług należnego z tytułu importu towarów, które zostały zawieszone. Argumentacja ta nie może jednak uzasadniać zarzucanej w skardze przewlekłości postępowania w tej sprawie, natomiast podlegałaby ewentualnej ocenie, gdyby skarżący P. R.– właśnie ze względu na wagę swojej, indywidualnej sprawy – wystąpił z wnioskiem o jej rozpoznane przez Naczelny Sąd Administracyjny poza kolejnością wpływu. Właściwym organem do rozpoznania takiego wniosku w niniejszej sprawie jest Prezes Izby Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdy ze względu na wyjątkowe okoliczności danej sprawy uzna to za uzasadnione (§ 42 ust. 5 Regulaminu wewnętrznego urzędowania NSA).

Wskazać jeszcze należy, że ewentualne uwzględnienie wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, a więc rozpoznanie jej poza kolejnością wynikającą z przepisów wyżej wskazanych nie może naruszać przyjętej art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasady równego traktowania wobec prawa. Powyższa zasada nie doznaje uszczerbku, gdy w wyniku szczególnych, podnoszonych przez wnioskującego o przyspieszenie rozpoznania sprawy okoliczności sprawa zostanie rozpoznana z wyprzedzeniem innych spraw wniesionych do sądu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy postanowił jak w sentencji.