Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 1532/18 oddalił skargę Stowarzyszenia [A.] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.
Od przedmiotowego wyroku Stowarzyszenie [A.] w W. złożyło skargę kasacyjną, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciło naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 18 § 1 pkt 6a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez wydanie wyroku przez skład orzekający, w którym orzekał sędzia WSA Michał Sowiński podlegający z mocy prawa wyłączeniu, co zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. stanowi przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
Wobec wyżej postawionych zarzutów, w oparciu o art. 188 oraz 185 § 1 p.p.s.a skarżące Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi wniesionej do WSA w Warszawie ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie; przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do niniejszego pisma na okoliczności wskazane w uzasadnieniu; przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie została ona opłacona w całości ani w części.
Ponadto z uwagi na wystąpienie w postępowaniu przesłanki nieważności, zgodnie z art. 179a p.p.s.a. Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku przez WSA w Warszawie i ponowne rozpoznanie sprawy na tym samym posiedzeniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, z dnia 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W skardze kasacyjnej jej autor zarzucił naruszenie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku przez skład orzekający, w którym orzekał sędzia WSA Michał Sowiński podlegający z mocy prawa wyłączeniu, co zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. stanowi przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że wyrokiem z dnia 18.06.2014 r., sygn. akt V SA/Wa 1314/13 WSA w Warszawie oddalił skargę Skarżącej na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] marca 2013 r. w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dotacji udzielonej z budżetu państwa. W składzie orzekającym zasiadał Sędzia Michał Sowiński. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19.05.2016 r., sygn. akt II GSK 2744/14 oddalił skargę kasacyjną Skarżącej na ww. orzeczenie WSA w Warszawie. Następnie wnioskiem z dnia [...].04.2016 r. Skarżąca zwróciła się do organu administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie zwrotu dotacji na podstawie umowy [...] z dnia [...].05.2004 r. w kwocie 29000 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji oddalił skargę. W składzie orzekającym zasiadał Sędzia Michał Sowiński.
W tym ostatnim przypadku przedmiotem kontroli było postanowienie wydane w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji utrzymujące w mocy postanowienie organu wydane w pierwszej instancji na podstawie art. 61a § 1 i 2 k.p.a. Postanowieniem tym organ administracyjny nie dość, że nie rozstrzygną sprawy administracyjnej co do istoty, to w ogóle odmówił wszczęcia tego postępowania.
W powołanym przepisie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. należy zwrócić uwagę na użyte tam sformułowanie "rozstrzygające sprawę co do istoty". Słów tych zgodnie z powszechnie stosowaną w wykładni prawa zasadą racjonalnego ustawodawcy nie można uznać za zbędne, niemające znaczenia dla wykładni. Należy też zauważyć, że organy administracyjne w tej sprawie nie rozstrzygnęły sprawy administracyjnej co do istoty. Organ I instancji odmówił bowiem wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 i 2, natomiast organ odwoławczy utrzymał to rozstrzygniecie w mocy. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyby ustawodawcy w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. chodziło o wyłączenie sędziego w sprawach skarg na wszelkie decyzje lub postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym (w tym prowadzonym w wyniku złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji), to zbędne byłoby określenie "rozstrzygające sprawę co do istoty".
Tak więc biorąc pod rozwagę zasadę racjonalnego ustawodawcy, który w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. wyraźnie zawęził zakres spraw, w których następuje wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy, ograniczając je tylko do takich, które dotyczą kontroli decyzji lub postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, należy dojść do wniosku, że wyłączenie to nie obejmuje rozpoznawania skargi na postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 i 2 k.p.a., co oznacza, że w ogóle nie dochodzi do wszczęcia postępowania administracyjnego.
Powyższe stanowisko nawiązuje do stanowiska zaprezentowanego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt I GSK 1188/16.
Tym samym zarzut naruszenia art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. jest pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. W konsekwencji nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowego określone w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził wystąpienia innych przesłanek nieważności postępowania sądowego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.