Uzasadnienie
W piśmie z dnia 8 stycznia 2019 r. złożonym na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 9 stycznia 2019 r. Stowarzyszenie [...] w G. wystąpiło z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie ze skargi kasacyjnej J. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 163/16, którym oddalono skargę J. H. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym.
W uzasadnieniu wniosku wskazano, powołując się na § 1 Statutu Stowarzyszenia, że sprawa, do której zgłoszono udział w oparciu o art. 9, art. 25 § 4 i art. 33 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) dotyczy zakresowej statutowej działalności Stowarzyszenia.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał ww. wniosek Stowarzyszenia na rozprawie, gdyż został on zgłoszony na tym posiedzeniu jawnym sądu. Złożenie wniosku w trybie art. 33 § 2 p.p.s.a. nie wstrzymuje toku czynności sądowych, a z art. 90 § 2 p.p.s.a. wynika, że Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Z kolei art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały one osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób.
W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na konieczność ścisłej interpretacji art. 33 § 2 i art. 25 § 4 p.p.s.a, zważywszy na cele, jakim służy funkcjonowanie systemu sądownictwa administracyjnego. Podkreśla się przy tym, iż należy uwzględnić fakt, że postępowanie sądowoadministracyjne nakierowane przede wszystkim na ochronę indywidualnego interesu stron żądających od sądu administracyjnego ochrony swojego interesu prawnego, musi zmierzać do zapewnienia takim jednostkom prawa do sprawiedliwej procedury, w której reprezentacja jednej ze stron postępowania nie otrzymuje większej ochrony prawnej niż strona przeciwna Dążenie to przemawia przeciwko rozszerzającej wykładni omawianego przepisu i szerokiego dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym innych podmiotów. Wymóg art. 33 § 2 p.p.s.a. dotyczący "statutowej działalności" organizacji społecznej, konieczny dla ustalenia, iż działalność ta dotyczy interesów prawnych innych osób, winien się mieścić w zakresie celów statutowych i powinien być on interpretowany ściśle, co oznacza, że działalności takiej nie można domniemywać z ogólnych zapisów określających cel stowarzyszenia (por. post.
NSA z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt II OZ 864/12, Lex nr 1270309). Podkreśla się przy tym, że na gruncie art. 33 § 2 p.p.s.a. nie wystarczy samo proste zestawienie zakresu działalności statutowej organizacji społecznej z przedmiotem sprawy administracyjnej Organizacja nie ma bowiem zapewnionego z mocy prawa udziału w postępowaniu przed sądem dotyczącym innej osoby, ale może brać udział w postępowaniu, oczywiście w zakresie swojej działalności statutowej, w przypadkach określonych w ustawie – tak przepis art. 9 p.p.s.a. Art 198 Konstytucji przesądza, że jest to kontrola oparta na obiektywnym kryterium zgodności z przepisami prawa. Organizacja społeczna może zatem zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jeżeli jej udział ma na celu ochronę obiektywnego porządku prawnego (por. post. NSA z dnia 3 lipca 2014 r. sygn. akt II OZ 662/14, Lex nr 1495318, postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09, ONSAiWSA 2010, nr 2, poz. 23 oraz B. Adamiak, Glosa do ww. post. NSA, OSAP 2011, z. 11, poz. 108).
W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie na poparcie wniosku o dopuszczenie do udziału w trybie art. 33 § 2 p.p.s.a. wskazując, iż sprawa dotyczy zakresowej statutowej działalności, odwołało się do § 1 Statutu.
Otóż z § 1 Statutu Stowarzyszenia jednoznacznie wynika, że jego celem jest działalność publiczna na rzecz usuwania niesprawiedliwości społecznej i jawnego naruszania prawa przez organy władzy publicznej m.in. poprzez prowadzenie działań mających na celu egzekwowanie prawa każdego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez sąd. Zakresem działalności będzie też objęte wskazywanie przepisów aktów prawnych sprzecznych z Konstytucją RP i KPPiCzO naruszających podstawowe prawa obywatelskie oraz podejmowanie działań mających na celu ich usunięcie, w tym przez wnoszenie skarg konstytucyjnych. Zakresem działalności Stowarzyszenia jest też upowszechnianie informacji i wiedzy służącej zwiększeniu kultury prawnej obywateli w tym uświadamianiu ich praw i przysługujących im środków prawnych dla ich ochrony; udzielanie swoim członkom pomocy w egzekwowaniu ich praw obywatelskich w przypadku zgłoszenia ich naruszania przez wytaczanie na ich rzecz skarg lub włączanie się do postępowań, monitorowanie prawidłowości działania wszystkich ogniw wymiaru sprawiedliwości, w tym uczestnictwo w postępowaniach administracyjnych i sądowych oraz rejestrowanie i opisywanie ich przebiegu.
Zważywszy na powyższe wskazać należy, że wniosek Stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczy indywidualnej sprawy podatkowej – tj. określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu sprzedaży samochodów osobowych przed pierwszą rejestracją na terenie kraju oraz z tytułu sprzedaży samochodów osobowych następującej po pierwszej rejestracji, od którego nie została zapłacona akcyza. W ocenie Stowarzyszenia przedmiot sprawy dotyczy zakresu jej statutowej działalności i pogląd ten Stowarzyszenie wywodzi z § 1 Statutu. Bliżej swojego stanowiska w tym względzie Stowarzyszenie nie wyjaśnia ani nie precyzuje.
Tak określony zakres działalności statutowej nie uwzględnia jednak charakteru rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej, gdyż w żadnym razie nie obejmuje problematyki będącej przedmiotem tej konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej. W Statucie Stowarzyszenia nigdzie jako cel działania, czy zakres działalności nie zostały wskazane kwestie związane z problematyką podatkową objętą przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej. W złożonym wniosku Stowarzyszenie nie wykazało merytorycznego powiązania przedmiotu postępowania podatkowego z celami i zakresem jego-działalności (por. post. NSA z dnia 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OZ 679/13, baza orzeczeń nsa.gov.pl).
Zapisy statutu w takim ujęciu jak przedstawia Stowarzyszenie w złożonym wniosku legitymowałyby je do występowania w charakterze uczestnika we wszystkich sprawach sądowoadministracyjnych, niezależnie od ich przedmiotu, co w sposób oczywisty nie odpowiada celowi regulacji zawartej w art. 33 § 2 p.p.s.a. W art. 25 § 4 p.p.s.a., do którego odsyła art. 33 § 2 tej ustawy, mowa jest o statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów innych osób. Tak więc ta statutowa działalność musi mieć swój zdefiniowany przedmiot, nie polegający jedynie na reprezentowaniu interesów prawnych innych osób. Zatem ta statutowa działalność musi mieć konkretnie określony zakres, który będzie obejmował przedmiot danej sprawy sądowoadministracyjnej (por. post. NSA z dnia 5 listopada 2012 r. sygn. akt II FZ 827/12, Lex nr 1244405; z dnia 29 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 174/13, Lex 1310050).
Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 25 § 4 p.p.s.a., wobec czego Stowarzyszenie nie może zostać dopuszczone do udziału w postępowaniu jako uczestnik.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a.