Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. wyrokiem z 10 czerwca 2008 r., sygn. akt III SA/Lu 561/07, w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] października 2007 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego, uchylił zaskarżoną decyzję, określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz nakazał ściągnąć od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. kwotę sto złotych tytułem nieuiszczonego wpisu.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.
W dniu [...] maja 2005 r. – K. G. działający z upoważnienia M. B. i J. B. - złożył zgłoszenie celne SAD nr [...] w celu objęcia procedurą dopuszczenia do wolnego obrotu towaru sprowadzonego ze S., samochodu osobowego marki Audi 80. Ponieważ rachunek zawierał deklarację eksportera o pochodzeniu towaru, zastosowano preferencje taryfowe.
Z uwagi na wątpliwości co do autentyczności deklaracji o pochodzeniu została ona przesłana pismem z 29 czerwca 2006 r. do weryfikacji przez s. władze celne. W odpowiedzi administracja celna S. stwierdziła, że: "Eksporter nie chciał przedłożyć wymaganych dokumentów. Wywiezione pojazdy należy z tego wzglądu traktować, jako towar o nieokreślonym pochodzeniu. Potwierdzenia pochodzenia zgodnie z załączonymi kopiami zostały tym samym wystawione nieprawnie".
W związku z powyższym, decyzją z [...] lipca 2007 r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. określił kwotę długu celnego należną z tytułu importu pojazdu, podlegającą retrospektywnemu zaksięgowaniu.
Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z [...] października 2007 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. B. i J. B. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Na powyższą decyzję strony wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L., przy czym skarga J. B. została odrzucona postanowieniem Sądu z 22 stycznia 2008 r., wobec jej niepodpisania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. uchylił zaskarżoną decyzję, jednak z innych przyczyn niż wskazane w skardze.
Podniósł, że organy, ustalając odpowiedzialność dwóch osób będących adresatami decyzji, nie określiły, że ich odpowiedzialność ma charakter solidarny, a decyzja, która nie zawiera wskazania, że odpowiedzialność ma taki charakter, narusza przepis art. 213 WKC w stopniu nakazującym jej wyeliminowanie.
W ocenie Sądu organ nie wyjaśnił też należycie, czy pełnomocnik stron działał jako przedstawiciel bezpośredni, czy pośredni. Organ przyjął, że dłużnikiem są skarżący a nie ich pełnomocnik, gdyż działał on w cudzym imieniu i w zakresie udzielonego mu pełnomocnictwa. Oznacza to, że zdaniem organu był on przedstawicielem bezpośrednim, zgodnie z art. 5 ust. 2 WKC, szczególnie, że w polu 14 "zgłaszający/przedstawiciel" dokumentu SAD przed nazwiskiem pełnomocnika wpisano kod [2] świadczący o tym, iż działał on jako przedstawiciel bezpośredni.
Zgodnie natomiast z art. 78 ust. 1 ustawy z 19 marca 2004 r. - Prawo celne, zgłoszenia celnego jako przedstawiciel bezpośredni osoby zainteresowanej może dokonać wyłącznie osoba, która jest agentem celnym lub, jeżeli w jej imieniu czynności przed organem celnym dokonuje upoważniony pracownik wpisany na listę agentów celnych.
Sąd stwierdził, że z dokumentu pełnomocnictwa ani z podpisu pod oświadczeniami składanymi przez pełnomocnika nie wynika, aby pełnomocnik był agentem celnym. Nie można było zatem na etapie wydawania decyzji wykluczyć, że pełnomocnik, nie będąc agentem celnym, wbrew ewentualnym deklaracjom sam musiał być zgłaszającym (a więc działającym we własnym imieniu, a jedynie na cudzą rzecz).
Nie wyjaśniając kto jest dłużnikiem w sprawie, organ naruszył przepisy art. 122 i 191 ustawy z 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.).
Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając naruszenie:
1/ na podstawie art. 174 pkt 2 oraz 183 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), nieważność postępowania poprzez ponowne rozpoznanie sprawy J. B., prawomocnie osądzonej w stosunku do niego 22 stycznia 2008 r., kiedy to Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę w stosunku do J. B.;
2/ na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w zw. z art. 4 pkt 9 oraz art. 213 WKC poprzez błędną jego wykładnię oraz przyjęcie, że "Decyzja nie zawierająca wskazania, że odpowiedzialność ma charakter solidarny, narusza przepis art. 213 WKC w stopniu nakazującym jej wyeliminowanie", a także art. 201 ust. 3 WKC w zw. z art. 4 pkt 18 oraz art. 5 ust. 2 WKC poprzez ich błędną wykładnię i dowolne przyjęcie, że organ nie wyjaśnił "...czy pełnomocnik stron działał jako przedstawiciel bezpośredni czy pośredni", co z kolei stanowi naruszenie art. 78 ust. 2 pkt 1 Prawo celne oraz pozostaje w sprzeczności z wyjaśnieniami do pola 14 załączników nr 37 i 38 do przepisów wykonawczych do WKC;
2/ na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez niezasadne przyjęcie, że decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania - art. 120, 121, 122, 191 oraz art. 210 § 1 pkt 4 i 6 Ordynacji podatkowej i w efekcie uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organu celnego wobec prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i nienaruszenia wskazanych przepisów, b/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 tej ustawy, polegające na przedstawieniu sprawy niezgodnie ze stanem faktycznym - niezasadnym kwestionowaniem roli pełnomocnika jako przedstawiciela bezpośredniego i uchybienie obowiązkowi przedstawienia w uzasadnieniu wyroku elementów koniecznych, w tym wobec niewyjaśnienia podstawy prawnej.
Dyrektor Izby Celnej w B. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego wyroku, bądź zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. pominął przy rozstrzyganiu sprawy M. B. Ponadto stwierdził, że na mocy art. 76 Prawa celnego, czynności dokonane przez przedstawiciela w granicach upoważnienia pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla osoby, która go ustanowiła. W związku z powyższym osobą odpowiedzialną są importerzy, a nie przedstawiciel. Zdaniem organu uszło uwadze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że organ celny nie mógł doszukiwać się innej roli pełnomocnika, niż wyznaczyli mu sami mocodawcy, którzy nie zakwestionowali jego roli w postępowaniu. Organ stwierdził, że z dokumentu SAD wynika, że w sprawie występował przedstawiciel bezpośredni, bo przed nazwiskiem w nawiasie kwadratowym wpisano kod "[2]".
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną nie jest także zasadne ustalenie Sądu, że organy celne dopuściły się naruszenia art. 213 WKC w stopniu nakazującym wyeliminowanie decyzji. Organ zauważył, że faktura zakupu towaru została w sprawie wystawiona na dwie osoby, w zgłoszeniu celnym jako odbiorców również wymieniono dwie osoby. Efektem tego było wszczęcie i prowadzenie postępowania wobec dwóch osób. Zdaniem organu z art. 213 WKC nie wynika, że decyzja musi wskazywać ten przepis jako podstawę prawną i musi wyraźnie określać odpowiedzialność adresatów decyzji jako odpowiedzialność solidarną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Istotnym elementem ładu procesowego jest zapobieganie błędom proceduralnym, pociągającym za sobą nieważność postępowania. Określając uchybienia procesowe, które sprawiają, że postępowanie jest dotknięte nieważnością, ustawodawca uwzględnił ich znaczny ciężar gatunkowy. Naczelny Sąd Administracyjny tych szczególnych uchybień nie może pominąć. Ustawa nie posługuje się pojęciem nieważności orzeczenia, a odnosi to pojęcie do postępowania, w którym orzeczenie zapadło. Nie jest to nieważność bezwzględna, gdyż nie następuje z mocy samego prawa, a skutkuje uchyleniem przez sąd orzeczenia w razie jego zaskarżenia.
Przesłanki nieważności postępowania zostały wyliczone enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a. Ponieważ Sąd jest zobowiązany brać pod uwagę z urzędu przyczyny nieważności, w pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia zaistnienia tych przyczyn. Należy zauważyć, że mimo obowiązku rozpatrzenia z urzędu kwestii ewentualnej nieważności postępowania, w skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a., poprzez ponowne rozpoznanie sprawy J. B. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. - "Nieważność postępowania zachodzi: jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym, albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona". Prawomocne osądzenie sprawy oznacza, że była już ona przedmiotem rozpoznania przed sądem administracyjnym, a postępowanie zakończyło się prawomocnym orzeczeniem wywierającym ten skutek, że sprawa stała się osądzoną.
W konsekwencji nie może być przedmiotem ponownego postępowania sądowego toczącego się w tej samej sprawie. W każdym przypadku należy zatem ustalić, czy zachodzi tożsamość sprawy ze sprawą już osądzoną prawomocnie, a więc tożsamość podmiotowa oraz przedmiotowa, tzn. czy sprawa dotyczy tych samych podmiotów oraz tego samego stosunku administracyjnoprawnego, na tle tego samego co uprzednio stanu faktycznego. Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. prawomocne orzeczenia wiążą nie tylko strony i sąd, które je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W rozpoznawanej sprawie skargę do Sądu pierwszej instancji na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] października 2007 r., nr [...], w przedmiocie określenia kwoty długu celnego, wniósł M. B. i J. B. Ponieważ pod skargą podpisał się jedynie M. B., zarządzeniem z 30 listopada 2007 r. J. B. został wezwany do podpisania skargi w ustawowym terminie pod rygorem jej odrzucenia. W związku z nieusunięciem wytkniętego braku formalnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z 22 stycznia 2008 r., wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Lu 561/07, odrzucił skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] października 2007 r., w przedmiocie określenia kwoty długu celnego w stosunku do J. B. Od tego rozstrzygnięcia J. B. nie wniósł skargi kasacyjnej.
Następnie wyrokiem z 10 czerwca 2008 r. Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznał tę samą skargę J. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z 2 października 2007 r. w tym samym przedmiocie, oraz uchylił zaskarżoną decyzję. W rezultacie Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. dwukrotnie zajął się skargą J. B., a nie rozpoznał skargi M. B. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania. Brak było podstaw do oceny skargi J. B. pod względem zgodności decyzji z prawem, gdyż nie było dopuszczalne merytoryczne rozstrzygnięcie tej skargi, która wcześniej została prawomocnie odrzucona.
Stwierdzona nieważność obliguje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z przepisami art. 185 § 1 i art. 186 p.p.s.a., do uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, bez możliwości odniesienia się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, gdyż ocena wydanego wyroku w nieważnym postępowaniu staje się bezprzedmiotowa, jeżeli niezależnie od jej wyniku orzeczenie podlega uchyleniu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, mając na uwadze, że skarżący nie przyczynił się do podjęcia wadliwego orzeczenia przez Sąd pierwszej instancji.