Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 411/18 oddalił skargę M. Z. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...) kwietnia 2018 r. nr (...)w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Od przedmiotowego wyroku skarżący złożył skargę kasacyjną na podstawie art. 173 § 1, art. 174, art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.).
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2016 r. poz. 277, dalej: u.s.r.) przez jego błędną wykładnię i przyjęcie w sposób dowolny, że po stronie skarżącego nie zachodzi ważny interes stanowiący przesłankę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W związku z tym skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego udzielonego skarżącemu z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej (por. wyrok NSA z 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336).
Zarzuty skargi kasacyjnej należy oprzeć, zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowo formułując zarzuty, skarżący kasacyjnie powinien zatem jasno wskazać, na której podstawie kasacyjnej opiera zarzuty. Jeżeli zarzuty są postawione w oparciu o pierwszą podstawę kasacyjną naruszenia prawa materialnego, powinien również precyzyjnie określić, czy naruszenie nastąpiło poprzez błędną wykładnię przepisu czy jego niewłaściwe zastosowanie. W pierwszym przypadku winien wykazać, jaką interpretację (rozumienie) przepisu przyjął sąd w zaskarżonym orzeczeniu, a jaka jest, zdaniem skarżącego kasacyjnie, prawidłowa.
Z kolei naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. gdy stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w obowiązującej normie prawnej. Zatem skarżący kasacyjnie winien wskazać, dlaczego przyjęty przez sąd I instancji przepis nie "przystaje" do przepisu, stanowiącego podstawę orzekania.
Natomiast opierając zarzuty na drugiej podstawie kasacyjnej, skarżący kasacyjnie winien nie tylko wykazać, na czym polegało to naruszenie, lecz również jaki mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 446). Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymogom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności (por. wyroki NSA z dnia 17 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 665/07; z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1894/11, z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 1795/11, z dnia 16 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2208/11, z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GSK 717/12, opub. orzeczenia.nsa.gov.pl). Sformułowanie podstaw kasacyjnych w prawidłowy sposób jest o tyle istotne, że stosownie do powołanego już art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zakreślonych w zarzutach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego przepisu, a która w rozpoznawanej sprawie nie występuje.
Określona w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien, a ściślej, może podjąć - działając na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP) - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie może rozpoznać merytorycznie zarzutów skargi, które zostały wadliwie skonstruowane. Jest to zgodne z poglądem, że przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała Pełnego Składu NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09).
Aby Naczelny Sąd Administracyjny mógł uczynić zadość temu obowiązkowi, wnoszący skargę kasacyjną musi poprawnie określić, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało (por. podobnie wyrok NSA z dnia 16 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2208/11).
Przedstawienie warunków materialnych skargi kasacyjnej jest w niniejszej sprawie o tyle istotne, że stwierdzono uchybienia w skardze kasacyjnej, które ograniczają jej rozpoznanie.
Otóż w skardze kasacyjnej zawarto zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, a konkretnie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., co należy podkreślić, przez jego błędną wykładnię. Zdaniem autora skargi kasacyjnej błędna wykładnia tego przepisu wiązała się z przyjęciem w sposób dowolny, że po stronie skarżącego nie zachodzi ważny interes stanowiący przesłankę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Natomiast w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że sytuacją uzasadniającą istnienie po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika ważnego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. jest niemożność opłacenia składek ze względu na brak środków finansowych.
Tak skonstruowany zarzut skargi kasacyjnej wraz z uzasadnieniem okazał się być nieuzasadniony. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor w zasadzie przedstawił jaka jest prawidłowa interpretacja art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Jak wskazano powyżej - zdaniem autora skargi kasacyjnej - sytuacją uzasadniającą istnienie po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika ważnego interesu w umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. jest niemożność opłacenia składek ze względu na brak środków finansowych.
Zauważyć jednak należy, że przedstawiona w skardze kasacyjnej interpretacja art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. w zasadzie odpowiada wykładni tego przepisu dokonanej przez Sąd w zaskarżonym orzeczeniu. Zdaniem bowiem Sądu pierwszej instancji bez wątpienia sytuacja materialna, stan zdrowia i wynikająca z tego niemożność opłacania rat należności może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Ważny interes ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonywanie obowiązku spłaty zadłużenia mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez skarżącego podstawowych potrzeb życiowych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela wykładnię art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. dokonaną przez Sąd pierwszej instancji w tej sprawie. Co jednak należy raz jeszcze podkreślić, wykładnia ta pozostaje w zgodzie z wykładnią zaprezentowaną w skardze kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny nie może natomiast odnieść się do części zarzutu zawartego w skardze kasacyjnej, a dotyczącego naruszenia art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., ze względu na przyjęcie w sposób dowolny, że po stronie skarżącego nie zachodzi ważny interes stanowiący przesłankę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Przede wszystkim zarzut ten wiąże się z zastosowaniem wskazanego przepisu prawa, a nie z jego wykładnią. Jednakże w skardze kasacyjnej nie zawarto zarzutu wadliwego zastosowania (niezastosowania) art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r., co w konsekwencji spowodowało, że Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie nie mógł dokonać weryfikacji zaskarżonego orzeczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił również wniosku dowodowego zawartego w skardze kasacyjnej. Otóż wniosek dowodowy w postępowaniu sądowoadministracyjnym ze swojej istoty wiąże się z materią postępowania dowodowego i dotyczy kwestii związanych z ustaleniem stanu faktycznego w sprawie przez organ administracyjny, bądź też z jego oceną dokonywaną przed sądem administracyjnym, ewentualnie z postępowaniem dowodowym prowadzonym na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Zauważyć jednak należy, że w skardze kasacyjnej oprócz wskazanego wyżej zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego nie zarzucono naruszenia przepisów procesowych, w tym związanych z ustaleniem stanu faktycznego. Naczelny Sąd Administracyjny nie może prowadzić postępowania dowodowego jeżeli jedyny zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się do kwestionowania wykładni przepisu prawa materialnego. Skoro autor skargi kasacyjnej nawet nie podjął próby zakwestionowania ustaleń organów administracyjnych oraz Sądu pierwszej instancji w zakresie stanu faktycznego, co powinno nastąpić poprzez odpowiednie skonstruowanie zarzutów skargi kasacyjnej, wykluczone jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, stosownie do art. 184 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w zakresie wniosku o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego, który został wyznaczony do reprezentowania skarżącego w ramach przyznanego mu prawa pomocy. Należy to bowiem do Sądu pierwszej instancji, który udzielił prawa pomocy i jest właściwy do wydania rozstrzygnięcia w tym zakresie na zasadzie art. 250 p.p.s.a. oraz przepisów w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z uwzględnieniem czynności dokonanych w toku postępowania kasacyjnego