Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: Sąd I instancji, WSA) wyrokiem z 20 lutego 2020 r., sygn. akt III SA/Po 700/19 oddalił skargę M.K. (dalej: strona, skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: DIAS, organ) z 10 lipca 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) wniosła strona, a zaskarżając wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji i wydanie orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania.
Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.265 ze zm., dalej: k.p.a.), poprzez błędne przyjęcie w ślad za organem I i II Instancji, że Spółka "1" sp. z o.o. w likwidacji była następcą prawnym spółek "2" sp. z o.o. oraz "3" sp. z o.o. w likwidacji, a także, że istniała ona w chwili wydania postanowienia Dyrektora I Oddziału ZUS w Poznaniu, w sytuacji, gdy spółka pod taką firmą nie istniała i nigdy nie prowadziła działalności w [...];
- 2. art. 145 §1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w zw. z art. 28 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2019.1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.), poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia DIAS w sytuacji, gdy organ II Instancji, a w ślad za nim Sąd I Instancji błędnie uznał, że skarżący kasacyjnie nie posiada przymiotu strony w prowadzonym postępowaniu, pomijając zupełnie fakt, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w stosunku do Spółki "1" sp. z o.o. w likwidacji było dotknięte wadą nieważności i pozostawienie go w obrocie prawnym rodzi rzeczywiste ryzyko negatywnego wpływu na sytuację prawną skarżącego kasacyjnie, jako byłego członka zarządu i likwidatora spółki o podobnej nazwie, gdyż niewyeliminowanie z obrotu prawnego takiego postanowienia może być i jest traktowane przez organy egzekucyjne jako podstawa do próby pociągnięcia skarżącego kasacyjnie do odpowiedzialności, o której mowa w art. 116 § 1 oraz 116b § 1 i 3 ustawy dnia 29 sierpnia 1998 roku Ordynacja podatkowa (Dz.U.2019.900 ze zm., dalej: o.p.) w zw. z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.);
- 3. art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez jego niezastosowanie i niewyeliminowanie poprzez stwierdzenie nieważności wydanego w niniejszej sprawie postanowienia Dyrektora ZUS w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2019 r. umarzającego postępowanie egzekucyjne w sytuacji, gdy w chwili wydania tego postanowienia nie istniał podmiot, w stosunku do którego prowadzona była egzekucja (Spółka 1 sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w [...]), a gdyby nawet przyjąć z najdalej posuniętej ostrożności procesowej, że organ popełnił błąd w firmie podmiotu, w stosunku do którego prowadzono postępowanie egzekucyjne i chciał orzec o umorzeniu postępowania w stosunku do spółki "3" sp. z o.o. w likwidacji, to należy zauważyć, że w chwili wydania ww. postanowienia podmiot ten również nie istniał, gdyż 25 kwietnia 2018 r. został wykreślony z KRS (postanowienie prawomocne od 12 maja 2018 r.).
W motywach wskazano argumenty przemawiające za uwzględnieniem skargi kasacyjnej.
DIAS w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i wydanie orzeczenia o kosztach postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej, należy tę ocenę poprzedzić koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej (kontrolnej) Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a.).
Ponadto art. 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd pierwszej instancji (vide postanowienia NSA z 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04).
Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Na autorze skargi kasacyjnej ciąży zatem obowiązek konkretnego wskazania nie tylko, które przepisy prawa materialnego zostały przez Sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, lecz także na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie zmierzać powinien do wykazania, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa.
Z kolei w przypadku zarzutu błędnej wykładni konieczne jest wskazanie na czym polega wadliwe rozumienie przez Sąd pierwszej instancji przepisu. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Podobnie rzecz się ma przy naruszeniu prawa procesowego, gdzie należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd I instancji i wpływ tego naruszenia na wynik sprawy, tj. na rozstrzygnięcie (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić bowiem należy, że zamierzony skutek skarga kasacyjna może odnieść tylko wówczas, gdy wykazane zostanie takie naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Na wstępie zaznaczyć należy, że w niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia było postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z 19 kwietnia 2019 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec 1 Sp. z o.o. w likwidacji, która ostatecznie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego, jako spółka działająca pod nazwą 3 Sp. z o.o. w likwidacji, z dniem 25 kwietnia 2018 r. (data uprawomocnienia 12 maja 2018 r.). Organ I instancji wysłał przedmiotowe postanowienie pod ostatni adres spółki, tj. [...].
Jednocześnie ten sam adres jest miejscem zamieszkania skarżącego byłego Prezesa Zarządu, który w sposób nieuprawniony odebrał korespondencję, nie będąc jej adresatem. W konsekwencji powyższego uznać należy, że przedmiotowe postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS w Poznaniu z 19 kwietnia 2019 r. nie zostało skutecznie doręczone, a więc nie weszło do obiegu prawnego.
W tej sytuacji, na dzień złożenia przez skarżącego zażalenia, tj. na dzień 15 maja 2019 r. brak było przedmiotu zaskarżenia (zgodnie z treścią art. 144 § 2 k.p.a. zażalenia wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie – od dnia jego ogłoszenia stronie, a zatem wniesione zażalenie należało uznać za niedopuszczalne). W takiej sytuacji na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. organ odwoławczy jest zobligowany do stwierdzenia – w drodze postanowienia – niedopuszczalności zażalenia nie przystępując do jego merytorycznego rozpoznania. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ odwoławczy stwierdza" oznacza, że w przypadku zaistnienia przesłanek niedopuszczalności wniesionego zażalenia, organ odwoławczy zobligowany jest do stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia; jego merytoryczne rozpoznanie stanowiłoby rażące naruszenie prawa.
Nie ulega wątpliwości, że wnosić zażalenie może jedynie strona postępowania. Oznacza to, że przymiot strony jest niezwykle istotny, a zatem zastosowanie art. 134 k.p.a. z przyczyn podmiotowych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy ze złożonego zażalenia wynika w sposób oczywisty, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że wnoszący nie jest stroną postępowania (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 1099/18).
Wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego skutkuje ostatecznym ustaniem bytu prawnego spółki. Z tą chwilą spółka traci osobowość prawną i przestaje być podmiotem praw i obowiązków. Traci zatem również zdolność do występowania przed organami administracji jako strona. W przypadku wykreślenia spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z Krajowego Rejestru Sądowego nie ma innego podmiotu (następcy prawnego), który mógłby przejąć aktywa i pasywa spółki.
Zaistnienie zdarzeń powodujących rozwiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, wskazanych w art. 270 i art. 271 k.s.h. powoduje wszczęcie postępowania likwidacyjnego, które, jeżeli zostanie zakończone, skutkuje, zgodnie z art. 272 k.s.h. wykreśleniem spółki z rejestru. Chwilą rozwiązania spółki jest wykreślenie z rejestru, jako następstwo postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego. Byt prawny spółki ustaje więc z chwilą jej wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że prawomocne wykreślenie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z Rejestru Przedsiębiorców KRS oznacza definitywne zakończenie bytu tej osoby prawnej, skutkujące w procesie następczą utratą zdolności prawnych, a więc zdolności do występowania w postępowaniu administracyjnym jako strona (postanowienie WSA we Wrocławiu z 27 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 842/16, postanowienie NSA z 19 października 2011 r. sygn. akt I FSK 1502/10).
Jak wynika z odpisu pełnego KRS, aktualnego na 8 lipca 2019 r., do 27 listopada 2014 r. spółka funkcjonowała pod nazwą 2 Sp. z o.o. Następnie zmieniono nazwę spółki na 1 Sp. z o.o. w likwidacji i pod tą nazwą spółka figurowała do 14 września 2015 r., kiedy jej nazwę zmieniono na 3 Sp. z o.o. w likwidacji. Ostatecznie spółka zakończyła swoje istnienie 25 kwietnia 2018 r. (data uprawomocnienia 12 maja 2018 r.).
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że organ egzekucyjny w sentencji zaskarżonego postanowienia z 19 kwietnia 2019 r. faktycznie posłużył się niewłaściwą nazwą spółki: 1 Sp. z o.o. w likwidacji, co powielił organ odwoławczy w postanowieniu z 10 lipca 2019 r., odnosząc się do wydanego postanowienia organu I instancji. Ponownie zauważyć należy, że w związku z tym, iż postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS w Poznaniu zostało doręczone osobie nie będącej stroną w sprawie, organ odwoławczy trafnie uznał, że nie weszło ono do obiegu prawnego. Podkreślić należy, że pozostało to bez wpływu na treść podjętego orzeczenia organu II instancji. Wniesienie odwołania przez skarżącego, w sytuacji gdy nie przysługiwał żaden środek zaskarżenia, skutkuje wydaniem postanowienia o niedopuszczalności odwołania.
W konsekwencji powyższego DIAS trafnie uznał, że skarżący nie posiadał umocowania prawnego do reprezentowania nieistniejącej spółki; nie powinien też odbierać korespondencji, której nie był adresatem, a zatem z przyczyn podmiotowych nie był legitymowany do wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora I Oddziału ZUS w Poznaniu z 19 kwietnia 2019 r.
Mając powyższe na względzie uznać należało, iż nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nr 1 petitum skargi kasacyjnej.
Z przyczyn formalnych poza kognicją Sądu II instancji pozostają zarzuty nr 2 i 3 skargi kasacyjnej, gdyż w pierwszym z nich – w zarzucie – wskazano trzy przepisy, zaś w drugim aż cztery dostrzegając, że naruszenie prawa procesowego nastąpiło poprzez "jego" niezastosowanie. Naczelny Sąd Administracyjny – także uwzględniając treść uzasadnienia – nie był w stanie określić, które z nich w istocie stanowią podstawę zarzutu. Samodzielny wybór jednego z nich mógłby być obarczony błędem w wyborze.
Mając na uwadze treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.