Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 21 czerwca 2023 r., sygn. akt I GSK 1097/22

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: WSA w Szczecinie), wyrokiem z 17 lutego 2022 r., sygn. I SA/Sz 927/21, oddalił skargę P. C. (zwanego dalej wnioskodawcą lub skarżącym) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 października 2020 r. nr 370000/71/147992/2020/RDZ-W w przedmiocie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r.

Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Szczecinie wniósł wnioskodawca, zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1. I. naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej zwanej P.p.s.a.), t.j.:
2. 1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanego wyroku tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i przeprowadzenie przez WSA w Szczecinie pozornej sądowej kontroli orzeczeń organów administracyjnych w zakresie zarzutów naruszenia przez te organy przepisów postępowania tj. art. 7 K.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.) w zw. z art. 77 K.p.a. i 80 K.p.a, art. 107 § 3 K.p.a. i 107 § 1 ust. 6 K.p.a. w zw. z art. 77 K.p.a. i art. 80 K.p.a oraz art. 7a § 1 K.p.a (zarzuty 1, 11, III skargi do WSA w Szczecinie] wskazujących, iż organy administracyjne całkowicie zaniechały należytego oraz wyczerpującego wyjaśnienia sprawy i całkowicie pominęły fakt, iż istniejący w czasie składania przez skarżącego wniosku o zwolnienie ze składek formularz wniosku RDZ o zwolnienie ze składek zawierał nieprawidłowości, sprzeczności i niespójności wprowadzające w błąd wnioskodawców, co doprowadziło do błędnego wypełnienia formularza niezgodnie z wolą i zamiarem płatnika, przy czym w/w formularz wniosku RDZ został w późniejszym okresie został zmieniony i poprawiony przez organ, a płatnik nie miał możliwości dokonania korekty swojego wniosku, a nadto nie zwrócił się do płatnika składek przed upływem terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek należnych na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w celu wyjaśnienia wątpliwości i usunięcia nieprawidłowości dotyczących złożonego wniosku, pomimo tego, że organ miał wiedzę co do błędów i niespójności formularza wniosku o zwolnienie ze składek, a jednocześnie miał wiedzę, iż płatnik nie dokonał płatności składek za kwiecień i maj 2020 roku, a jego wniosek o zwolnienie ze składek według przekonania organu dotyczył jedynie marca 2020 roku i pomimo tego nie dokonały rozstrzygnięcia na korzyść skarżącego wątpliwości co do treści wypełnionego wniosku przez płatnika, pomimo istnienia nieprawidłowości w brzmieniu treści formularza wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek należnych na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy,
3. 2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanego wyroku tj. art 151 P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 ust 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez WSA w Szczecinie na skutek pozornej sądowej kontroli orzeczeń organów administracyjnych w zakresie zarzutu naruszenia przez te organy przepisu postępowania wskazujących, iż organy administracyjne prowadziły postępowania w sposób budzący wątpliwości skarżącego do władzy publicznej, naruszając zasady bezstronności i równego traktowania oraz brak należytego oraz wyczerpującego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, co przejawiło się w braku zwrócenia się do płatnika składek przed upływem terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek należnych na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w celu wyjaśnienia wątpliwości i nieprawidłowości dotyczących złożonego wniosku, pomimo tego, że organ miał wiedzę co do błędów i niespójności formularza wniosku o zwolnienie ze składek, a jednocześnie miał wiedzę, iż płatnik nie dokonał płatności składek za kwiecień i maj 2020 roku, pomimo tego, że według przekonania organu wniosek skarżącego o zwolnienie ze składek dotyczył jedynie marca 2020 roku,
4. 3) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanego wyroku tj. art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się przez Sąd pierwszej instancji, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, do wszystkich zarzutów oraz okoliczności uzasadniających podniesione zarzuty wobec zaskarżonej decyzji organu odwoławczego, w szczególności Sąd pierwszej instancji nie ustosunkował się do faktu, iż formularz wniosku RDZ został w późniejszym okresie został zmieniony i poprawiony przez organ a płatnik nie miał możliwości dokonania korekty swojego wniosku, pomimo tego, iż istniejący w czasie składania przez skarżącego wniosku o zwolnienie ze składek formularz wniosku RDZ o zwolnienie ze składek zawierał nieprawidłowości, sprzeczności i niespójności wprowadzające w błąd wnioskodawców co doprowadziło do błędnego wypełnienia formularza niezgodnie z wolą i zamiarem płatnika.

Na tej podstawie skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie, a także o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że istniejący w czasie składania przez skarżącego wniosku o zwolnienie ze składek formularz wniosku RDZ o zwolnienie ze składek zawierał nieprawidłowości, sprzeczności i niespójności wprowadzające w błąd wnioskodawców co doprowadziło do błędnego wypełnienia formularza niezgodnie z wolą i zamiarem płatnika, przy czym w/w formularz wniosku RDZ został w późniejszym okresie został zmieniony i poprawiony przez organ, a płatnik nie miał możliwości dokonania korekty swojego wniosku, a nadto organ nie zwrócił się do płatnika składek przed upływem terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek należnych na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w celu wyjaśnienia wątpliwości i usunięcia nieprawidłowości dotyczących złożonego wniosku, pomimo tego, że organ miał wiedzę co do błędów i niespójności formularza wniosku o zwolnienie ze składek, a jednocześnie miał wiedzę, iż płatnik nie dokonał płatności składek za kwiecień i maj 2020 roku, a jego wniosek o zwolnienie ze składek według przekonania Organu dotyczył jedynie marca 2020 roku.

W skardze kasacyjnej nadmieniono, że z treści uzasadnienia wyroku Sądu I instancji nie wynika, aby Sąd pierwszej instancji dokonał analizy podniesionych zarzutów skargi oraz odniósł się do istoty zarzutów podnoszonych przez skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

W myśl art. 193 zd. 2 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 P.p.s.a. Omawiany przepis (art. 193 zd. 2 P.p.s.a.) ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do - niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 P.p.s.a - oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.

Jak stanowi zaś art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

W myśl przytoczonej wyżej regulacji granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z zasadą dyspozycyjności postępowania kasacyjnego, zakreślają, co do zasady, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, zdefiniowane poprzez wskazanie przez jej autora konkretnych jednostek redakcyjnych przepisów, które jego zdaniem zostały naruszone, a także oparte na tych przepisach twierdzenia, dotyczące mających według skarżącego kasacyjnie miejsce uchybień regulacjom prawa materialnego czy procesowego.

W przedmiotowej sprawie, w której nie stwierdzono nieważności postępowania, formułując zarzuty skargi kasacyjnej jej autor zarzucił Sądowi I instancji wyłącznie naruszenie przepisów prawa procesowego, które w jego ocenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, prowadząc do odmowy przyznania wnioskodawcy zwolnienia ze składek za kwiecień i maj 2020 r. W ich ramach podniósł między innymi naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez nieustosunkowanie się przez WSA w Szczecinie do podniesionego w jego w skardze zarzutu, opartego na twierdzeniach odnośnie samego faktu oraz przyczyn zmiany formularza o przyznanie zwolnienia z opłacania składek, już po jego złożeniu.

Odnosząc się do tego rodzaju twierdzeń i argumentów skarżącego kasacyjnie stwierdzić należy, że nie zasługują one na uwzględnienie. Po pierwsze bowiem wojewódzki sąd administracyjny nie jest bezwzględnie zobligowany do wyczerpującego ustosunkowania się do wszystkich zarzutów skargi, ale jedynie tych spośród nich, które mają istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Po drugie zaś WSA w Szczecinie, w przypadku omawianej kwestii, na gruncie niniejszej sprawy stwierdził, że skarżący niewątpliwie popełnił błąd, co do oznaczenia zakresu ulgi, o którą zamierzał się ubiegać, jednakże ZUS nie miał w tym względzie żadnych obowiązków, jeżeli chodzi o poinformowanie go o możliwym do uzyskania zakresie ulgi. Podkreślił również, że błędy czy też zaniechania po stronie skarżącego obciążają jego samego i wpływają na jego sytuację procesową; nie mogą zatem w żadnym razie być argumentem przemawiającym za odstąpieniem w takim przypadku od zasad odpowiedzialności za należytą staranność w dokonywaniu czynności.

Tak więc z powyższego wynika, iż Sąd I instancji nie uznał zasadności argumentów skarżącego odnośnie tego, że formularz przewidziany na złożenie wniosku o zwolnienie ze składek, wprowadził go w błąd, wobec czego organ winien był go wezwać do rozszerzenia zakresu zwolnienia. W związku z tym brak jest podstaw do przyjęcia, iż WSA w Szczecinie całkowicie zbagatelizował tę kwestię.

Przechodząc do dwóch pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, opartych na twierdzeniach odnośnie pozorności kontroli zaskarżonej decyzji, przeprowadzonej przez WSA w Szczecinie, stwierdzić należy, że pomimo różnego zakresu wskazanych w nich jako naruszone przepisów, mają one w istocie komplementarnych charakter. Wobec tego uzasadnione jest więc ich łączne rozpoznanie.

Owej pozorności kontroli skarżący kasacyjnie upatruje przede wszystkim w tym, że Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 K.p.a. i 80 K.p.a, art. 107 § 3 K.p.a. i 107 § 1 ust. 6 K.p.a. w zw. z art. 77 K.p.a. i art. 80 K.p.a oraz art. 7a § 1 K.p.a., w związku z niewezwaniem go do rozszerzenia zakresu jego wniosku o zwolnienie ze składek, składki należne za kwiecień i maj 2020 r.

W tym wypadku skarżący kasacyjnie zasadność swoich zarzutów wywodzi z tego, że formularz wniosku o zwolnienie ze składek wprowadził go w błąd, w następstwie czego organ, mając wiedzę o tym fakcie, winien był wezwać go do skorygowanie/uzupełnienie wniosku, a także rozstrzygnąć na jego korzyść wszelkie wątpliwości, także te odnoszące się do zakresu zwolnienia, o które aplikował.

W niewezwaniu go do uzupełnienia wniosku skarżący kasacyjnie upatruje także naruszenia zasady równości podmiotów wobec prawa, a także bezstronności organu, co zaakcentował w ramach zarzutu nr 2.

Odnosząc się do tych obu zarzutów stwierdzić należy, że nie znajdują one uzasadnionych podstaw. Sąd I instancji zasadnie bowiem stwierdził, że skarżący sformułował treść swojego wniosku o zwolnienie ze składek w sposób, który nie pozostawiał wątpliwości, co do zakresu zwolnienia, o które aplikował. W tej więc sytuacji organ nie był zobligowany do zwracania się do niego o wyjaśnienie zakresu zwolnienia, zmianę wniosku, poprzez rozszerzenie jego zakresu, czy też do informowania go o możliwości ubiegania się o zwolnienie ze składek, oprócz marca 2020 r., także za kwiecień i maj tego roku.

Niezrozumiałe są w tym wypadku również twierdzenia skarżącego kasacyjnie, odnośnie nierozstrzygnięcia na jego korzyść wątpliwości dotyczących treści wniosku. W pierwszej kolejności zauważyć bowiem należy, że zasada nakazująca rozstrzyganie na korzyść strony wątpliwości dotyczących okoliczności faktycznych, zawarta została w art. 81a K.p.a., której to regulacji nie wymieniono jako naruszonej w żadnym z zarzutów. W zarzucie oznaczonym nr 1 podniesiono jedynie naruszenie art. 7a § 1 K.p.a., który odnosi się do rozstrzygania wątpliwości, co do treści normy prawnej. Do tego zaś rodzaju wątpliwości skarżąca kasacyjnie się nie odwołuje.

Niezależnie jednak od powyższego zauważyć także należy, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie mamy do czynienia z wątpliwościami dotyczącymi treści wniosku. Ten bowiem jest jasny i jednoznaczny.

Na marginesie niniejszych rozważań zauważyć jedynie należy, że akcentowana przez skarżącego zmiana formularza o przyznanie zwolnienia dotyczyła jego tytułu. W dalszym ciągu formularz, w swojej nowej wersji, zakładał odrębne wskazanie przez wnioskodawcę, poprzez zaznaczenie odpowiednich rubryk, miesięcy, za które domagał się on zwolnienia ze składek. W tej więc sytuacji nie sposób jest mówić o tym, że jego zmiana była wyrazem tego, że poprzednia wersja formularza wniosku, w sposób istotny niekorzystnie oddziaływała na zakres praw stron, wprowadzając je w błąd.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia zasad równości i bezstronności wskazać należy, iż podnosząc tego rodzaju stwierdzenia skarżący kasacyjnie zarzucił jedynie naruszenie przepisów P.p.s.a. o charakterze wynikowym, a także art. 135 tej ustawy, statuującego zasadę niezwiązania wojewódzkiego sądu administracyjnego granicami skargi. Z żadnej z przytoczonych przez niego regulacji nie wynikają wskazane przez niego zasady równości i bezstronności.

W tej więc sytuacji nie można rozważać zasadności przedmiotowego zarzutu, z uwagi na wadliwy sposób jego sformułowania.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.