Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2012 r. o sygnaturze I SA/Sz 1069/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w sprawie ze skargi D. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] października 2011 r., w przedmiocie podatku akcyzowego, odrzucił tę skargę oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w dniu 5 grudnia 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wpłynęło pismo skarżącej zawierające skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] października 2011 r. wraz z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej w dniu 3 listopada 2011 r. wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia skargi. Wbrew takiemu pouczeniu skarga nie została wniesiona za pośrednictwem organu lecz bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w dniu 1 grudnia 2011 r. W dniu 6 grudnia 2011 r. Sąd przesłał skargę do organu, celem nadania tej skardze dalszego biegu, a organ przekazał ją Sądowi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi w dniu 21 grudnia 2011 r. (data wpływu do Sądu).
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 stycznia 2012 r. Sąd I instancji odrzucił skargę wyjaśniając, że art. 54 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) stawia wymóg, aby wniesienie skargi nastąpiło za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Wpływ skargi bezpośrednio do sądu skutkuje koniecznością jej przekazania właściwemu organowi, a za datę wniesienia skargi uważa się dzień nadania tej skargi przez sąd do organu administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie termin do złożenia skargi upływał w dniu 5 grudnia 2011 r. Skarżąca nadała ją w urzędzie pocztowym w dniu 1 grudnia 2011 r., na adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, a więc z naruszeniem art. 54 § 1 p.p.s.a. Sąd ten bez zbędnej zwłoki w dniu 6 grudnia 2011 r. przesłał skargę organowi odwoławczemu, a więc już po terminie do jej wniesienia.
Natomiast jeżeli chodzi o wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie Sąd I instancji orzekł o jego oddaleniu z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi.
Skarżąca złożyła skargę kasacyjną wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 53 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie faktu, że przesłała skargę w zawitym terminie bezpośrednio do sądu, nie zaś do organu, którego działanie było przedmiotem skargi, a tym samym nierozważenie możliwości przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wyjaśniła, że od 2008 r. jest objęta kontrolami i postępowaniami podatkowymi prowadzonymi przez Naczelnika Urzędu Celnego w K. i Dyrektora Izby Celnej w S. w związku z obrotem olejem opałowym oraz postępowaniami egzekucyjnymi w związku z decyzjami wydanymi przez Dyrektora Izby Celnej w S. Wiąże się to z koniecznością zapoznawania się z kolejnymi dokumentami sporządzonymi nierzadko w języku trudno dla niej zrozumiałym, oraz sporządzaniem wszelkiego rodzaju odpowiedzi, wyjaśnień, zażaleń czy odwołań. Sytuacja skarżącej charakteryzująca się splotem niekorzystnych okoliczności wywołuje w niej ciągłe napięcie i długotrwały stres spotęgowany bezsilnością i brakiem alternatywnych rozwiązań umożliwiających wybrnięcie z nasilających się kłopotów finansowych. Będąc w stanie przewlekłego przygnębienia i poczucia bezradności najzwyczajniej pomyliła się spisując jako adresata Sąd, którego adres widniał na pierwszym miejscu sporządzonej skargi.
Na zaistniałą pomyłkę miało też wpływ kompletowanie przez skarżącą dokumentów potwierdzających słuszność wniosku o zwolnienie z opłat sądowych. Zwróciła uwagę, że wprawdzie Sąd nie miał obowiązku powiadomienia jej, że dopuściła się wskazanej pomyłki, jednak nic nie stało na przeszkodzie, aby uwzględnił fakt przesłania przez skarżącą skargi bezpośrednio do Sądu w terminie i przywrócić jej termin do złożenia tej skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniesienie skargi w terminie stanowi podstawową przesłankę jej dopuszczalności. Co do zasady skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni (art. 53 § 1), za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi (art. 54 § 1 p.p.s.a.). Określony w art. 53 § 1 p.p.s.a. termin jest terminem ustawowym, tj. nie może być skracany ani przedłużany przez sąd, prekluzyjnym w tym znaczeniu, że jego upływ sąd uwzględnia z urzędu i z tej przyczyny odrzuca wniesioną skargę na podstawie art. 58 § 2 p.p.s.a., oraz terminem procesowym, a więc w razie jego uchybienia dopuszczalne jest jego przywrócenie skarżącemu (por. T. Woś w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009, s. 318).
Z powyższego wynika też, że zasadą jest wnoszenie skargi za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, a datą wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego jest dzień doręczenia skargi organowi. Zasada wnoszenia skargi za pośrednictwem organu administracji publicznej oznacza, że w przypadku wniesienia skargi bezpośrednio do sądu administracyjnego, sąd ten powinien ją przekazać właściwemu organowi administracji publicznej. O zachowaniu terminu do wniesienia skargi, decyduje wówczas data nadania skargi przez sąd pod adresem właściwego organu administracji publicznej.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca została prawidłowo pouczona o terminie i sposobie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Przesłanie jej bezpośrednio do sądu spowodowało konieczność przekazania jej przez ten sąd do właściwego organu, co nastąpiło bez zbędnej zwłoki, ale już po upływie terminu do wniesienia skargi, co spowodowało jej odrzucenie. Wniesienie skargi po upływie terminu do jej wniesienia powoduje obligatoryjne odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym postępowaniu Sąd I instancji nie mógł zaś badać, czy skarżąca uchybiła terminowi bez swojej winy i ewentualnie przywrócić skarżącej termin do wniesienia skargi. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. przywrócenie terminu do złożenia skargi może nastąpić jedynie na wniosek strony, a skarżąca z takim wnioskiem wcześniej nie wystąpiła.
W tej sytuacji podane w skardze kasacyjnej przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi nie mogły być uwzględnione.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 p.p.s.a w związku z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił, jak w sentencji.