Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 21/13, uwzględnił skargę P. P. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdził, że nie podlega ono wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku oraz zasądził od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego.
Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji przedstawiał się następująco:
Postanowieniem z [...] października 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w W. odmówił P. P. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. z [...] lipca 2010 r. Jako podstawę prawną aktu organ odwoławczy powołał art. 163 § 2 w związku z art. 162 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej: O.p.), a także art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z [...] lipca 2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego w R. określił skarżącemu podstawę opodatkowania podatkiem akcyzowym i zobowiązanie podatkowe z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu.
Skarżący złożył odwołanie za pomocą faksu w ostatnim dniu przewidzianym dla tej czynności tj. 6 sierpnia 2010 r. Wystąpił alternatywnie o przyjęcie, że odwołanie złożył z zachowaniem terminu lub przywrócenie terminu. Wyjaśnił, że 6 sierpnia 2010 r. wysłał odwołanie zarówno faksem, jak i w formie elektronicznej e-mail. Nie mógł zaś wysłać pisma pocztą, bo okazało się, że w tym dniu (piątek) poczta, która zwykle czynna jest całą dobę, była czynna jedynie do 22:00. Skarżący dnia 7 sierpnia 2010 r. nadał odwołanie w urzędzie Poczty Polskiej S. A. w R. i odwołanie nadane tą drogą wpłynęło 10 sierpnia 2010 r. do Urzędu Celnego w R. Organ odwoławczy powołał się na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 3/12, uchylający wcześniejsze postanowienie organu II instancji wydane w sprawie. Związany oceną prawną wyrażoną w tym wyroku oraz wskazaniami co do dalszego sposobu prowadzenia postępowania podatkowego, organ wyjaśnił, że ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uzasadniała wniosek, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia odwołania, który upłynął w sprawie 6 sierpnia 2010 r. Wskazał przy tym, że zgodnie z zaleceniami Sądu w pierwszej kolejności należało ocenić, czy złożone za pośrednictwem poczty elektronicznej organu podatkowego odwołanie skarżącego zostało skutecznie wniesione, w świetle obowiązujących w dacie upływu terminu do jego złożenia przepisów prawa.
Organ stwierdził, że w okresie od 12 maja 2010 r. do 11 listopada 2010 r., tj. od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów art. 168 § 1 Op do dnia upływu terminu przewidzianego w art. 14 ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy o informatyzacji podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 40, poz. 230; dalej: ustawa zmieniająca), obowiązywały przepisy wykonawcze do tej ostatniej ustawy tj. rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 września 2005 r. w sprawie warunków organizacyjno - technicznych doręczania dokumentów elektronicznych podmiotom publicznym (Dz. U. Nr 200, poz. 1651) wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy o informatyzacji, w brzmieniu przed nowelizacją. Z tej przyczyny odwołanie przesłane elektronicznie 6 sierpnia 2010 r. na adres poczty elektronicznej organu I instancji było bezskuteczne, gdyż obowiązujące wówczas przepisy wykonawcze do ustawy o informatyzacji nie przewidywały możliwości wniesienia odwołania na adres poczty elektronicznej inny, niż elektroniczna skrzynka podawcza Naczelnika UC.
Nadto, czynność ta nie była skuteczna także w świetle art. 12 § 6 pkt 1 Op, tj. skarżący nie otrzymał potwierdzenia odbioru. W ocenie organu odwołanie wniesione 7 sierpnia 2010 r. przez skarżącego za pośrednictwem urzędu pocztowego należało uznać za wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego dla tej czynności.
Po uzupełnieniu materiału dowodowego w zakresie godzin pracy Poczty Polskiej organ II instancji ustalił, że 6 sierpnia 2010 r. urząd ten funkcjonował wedle zwyczajowych godzin pracy (6 – 22). Taki czas pracy urzędu obowiązywał od sześciu miesięcy. Z akt sprawy wynika zaś, że uprzednio (w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 4 lutego 2010 r.) urząd pocztowy czynny był całodobowo. Informacje o godzinach otwarcia urzędu były dostępne w placówce pocztowej w miejscu widocznym dla klientów. Dodatkowo z pisma urzędu pocztowego wynikało, że 6 sierpnia 2010 r. na terenie miasta R. nie funkcjonowała żadna jednostka organizacyjna Poczty Polskiej S.A. pracująca całodobowo. Z tej przyczyny Dyrektor IC stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 162 Op.
Skarżący nie uprawdopodobnił, że dochował należytej staranności w dochowaniu terminu do złożenia odwołania. Za nieuprawnioną uznał przy tym próbę przerzucenia odpowiedzialności w tym względzie na inny podmiot (Pocztę Polską S.A.), która 6 sierpnia 2010 r. funkcjonowała zgodnie z wyznaczonymi godzinami pracy (6 – 22). Dodał, że nie praktykowano także skracania godzin pracy tego urzędu w piątki. Czyli skarżący zachowując należytą staranność powinien upewnić się w jakich godzinach pracuje urząd pocztowy, a skoro tego nie uczynił, to bez znaczenia dla sprawy pozostaje jego subiektywne przekonanie o godzinach otwarcia placówek pocztowych na terenie R. Istotne jest, że zaniechał stosownego działania w tym względzie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględniając skargę P. P. wskazał, że organ odwoławczy wadliwie przyjął, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy. Pominął przy tym działania skarżącego, który podjął próby złożenia odwołania w przewidzianym dla tej czynności terminie drogą elektroniczną i korzystając z faksu. Istotna była przy tym chronologia zdarzeń. Skarżący podjął bowiem stosowne działania zmierzające do skutecznego wniesienia odwołania ostatniego dnia przewidzianego dla dokonania tej czynności, gdy okazało się, że pozostawał w błędzie przyjmując, iż urząd pocztowy jest tego dnia czynny całodobowo. Podjął wówczas próbę skutecznego wniesienia odwołania drogą elektroniczną oraz za pomocą faksu.
Tym samym konwalidował swoje uprzednie uchybienie polegające na tym, że nie sprawdził, w jakich godzinach tego dnia czynny był urząd pocztowy. Dodano, że zmiana godzin pracy urzędu pocztowego, który uprzednio był czynny całodobowo, przy czym świadomość tego faktu była utrwalona w lokalnej społeczności, mogła wprowadzić skarżącego w błąd. Istotne było jednak zdaniem Sądu to, że skarżący podjął działania zmierzające do usunięcia tego błędu. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że Dyrektor IC nie odniósł się należycie do konsekwentnie prezentowanej argumentacji skarżącego, który twierdzi, że wysłał drogą elektroniczną odwołanie na adres skrzynki podawczej wskazywany jako adres elektronicznej skrzynki podawczej organu. Nie ustalił zatem stanu faktycznego niniejszej sprawy w sposób wystarczający do jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Jeżeli bowiem skarżący pozostawał w błędzie co do adresu elektronicznej skrzynki podawczej organu celnego (podatkowego) z winy tego organu, to nie może ponosić z tego tytułu negatywnych konsekwencji.
Reasumując w ocenie Sądu I instancji wystąpiły przesłanki do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania. Uprawdopodobnił on bowiem, że uchybił terminowi przewidzianemu dla dokonania tej czynności bez swojej winy. Nawet bez konieczności badania, czy faktycznie skarżący został wprowadzony w błąd co do adresu elektronicznej skrzynki podawczej właściwego organu celnego (podatkowego). Zarzuty skargi Sąd uznał za częściowo zasadne, tj. w zakresie naruszenia art. 162 § 1 O.p. Brak było bowiem podstaw do wniosku, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem wskazanych w skardze przepisów postępowania, bądź też bez podstawy prawnej.
WSA wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania i podjąć działania w celu merytorycznego rozpoznania odwołania skarżącego.
Dyrektor Izby Celnej w W. skargą kasacyjną zaskarżył powyższe orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wyrokowi zarzucono:
- I. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 162 § 1 O.p. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek błędnego uznania, iż P. P. uprawdopodobnił brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania,
- 2) art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) w zw. z art. 162 § 1 i art. 168 § 1 O.p. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, poprzez uznanie, iż istnieje możliwość konwalidowania niedbałości i niestaranności w dochowaniu terminu do złożenia odwołania (reguła starannego działania), wskutek dokonania nieskutecznych procesowo czynności wniesienia odwołania za pomocą środków komunikacji elektronicznej na adres poczty elektronicznej jednostki organizacyjnej Urzędu Celnego w R. (Oddziału Celnego w R.), nie zaś na elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego oraz wniesienia odwołania za pomocą faksu.
- 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Celnej w W. pomimo, iż w sprawie wystąpiły przesłanki do oddalenia skargi przez Sąd ze względu na zgodność z prawem wydanego rozstrzygnięcia poprzedzonego postępowaniem uwzględniającym zasady ogólne postępowania,
- 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 O.p. poprzez wadliwą ocenę stanu faktycznego sprawy prowadzącą do uznania, iż P. P. uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania i że w sprawie zachodzą przesłanki do merytorycznego rozpoznania odwołania a w konsekwencji nakazanie organowi podatkowemu we wskazaniach co do dalszego postępowania uwzględnienia tych przesłanek.
Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w którym podtrzymano dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Na wstępie wskazać należy, iż przedmiotem kontroli legalności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji było postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z uzasadnienia postanowienia organu administracyjnego wynika, że odmowa przywrócenia terminu nastąpiła na skutek przyjęcia, że skarżący nie spełnił jednej z przesłanek, o których mowa w art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej tj. nie uprawdopodobnił, że dochował należytej staranności jakiej należy oczekiwać od strony postępowania podatkowego i tym samym nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji kontrolując zaskarżone postanowienie prawidłowo wskazał, iż organ administracyjny błędnie przyjął, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybił terminowi przewidzianemu dla dokonania czynności bez swojej winy.
Odnosząc się do przepisów wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej, podkreślić należy, iż stosownie do art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do § 2 tego przepisu, podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.
Powołany wyżej przepis ustanawia cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą występować łącznie. W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną było ustalenie zaistnienia bądź nie zaistnienia pierwszej przesłanki przywrócenia terminu, czyli uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy. "Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiążę się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (...)" (Krajewski J., [w:] Ereciński T., Jędrzejewska M., Jodłowski J., Krajewski J., Krzemiński Z., Piasecki K., Pietrzykowska J., Wengerek E., Zieliński A., Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, tom I, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1989, str. 274). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia.
Jednak, "jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku." (Kodeks postępowania administracyjnego z orzecznictwem... str. 160).
W stanie sprawy, jako uzasadnienie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, skarżący podniósł, że nie przypuszczał, że jedyna w R. placówka pocztowa czynna całodobowo, z której korzystał już wielokrotnie w przeszłości, nie będzie czynna całodobowo 6 sierpnia 2010 r. (tj. ostatniego dnia 14-dniowego terminu na złożenie odwołania) i w związku z tym nie mógł przezwyciężyć przeszkody w postaci zamknięcia placówki pocztowej - dotychczas funkcjonującej całodobowo. Skarżący podkreślił jednocześnie, iż w celu uniknięcia negatywnych konsekwencji zaistniałej sytuacji wniósł odwołanie w formie elektronicznej oraz faksem (6 sierpnia 2010 r.) jak również w dniu następnym tj. 7 sierpnia 2010 r. nadał odwołanie w Urzędzie Poczty Polskiej S.A. nr 1 w R. W takim stanie faktycznym sprawy, podkreślić należy, iż z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż Urząd Pocztowy nr 1 w R. w dniach od 1 stycznia do 4 lutego 2010 r. czynny był całodobowo, natomiast w okresie od 5 lutego do 31 grudnia 2010 r. w dniach od poniedziałku do czwartku Urząd czynny był całodobowo natomiast w piątek od 6:00 do 22:00, w sobotę od 7:00 do 20:00 oraz w niedzielę od 8:00 do 15:00.
Wobec powyższego, należy uznać, iż skarżący miał prawo sądzić – wbrew odmiennej ocenie organu administracyjnego -, iż Urząd Pocztowy nr 1 w R. czynny będzie całodobowo również 6 sierpnia 2010 r. – gdyż przed tą datą Urząd czynny był całodobowo również w piątki a nie jedynie w określone dni (tj. od poniedziałku do czwartku). Podkreślenia wymaga również fakt, iż skarżący – po nieudanym nadaniu odwołania 6 sierpnia 2010 r. w urzędzie pocztowym - starł się spełnić wymóg wniesienia odwołania w ustawowym terminie przesyłając przedmiotowe odwołanie 6 sierpnia za pomocą poczty elektronicznej oraz faksu do Urzędu Celnego w R. W związku z tym należy uznać, iż skarżący wykazał się należytą starannością dokonując czynności procesowych i nie dopuścił się nawet lekkiego niedbalstwa. Jest oczywiste, że w rozpatrywanej sprawie strona nie mogła usunąć przeszkody w postaci zamknięcia urzędu pocztowego, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, gdyż najbliższy urząd pocztowy świadczący usługi całodobowe znajdował się w W. i/lub L. – w miastach oddalonych w znacznej odległości od R. Podsumowując w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że okoliczności sprawy, udokumentowane w aktach sprawy, uprawdopodabniają brak winy skarżącego w niedotrzymaniu ustawowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnik Urzędu Celnego w R. Reasumując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów kasacyjnych i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.