Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 20 lutego 2015 r., sygn. akt I GSK 1192/13

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 20/13, uwzględnił skargę P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2012 r., w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie, stwierdził, że nie podlega ono wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku oraz zasądził od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego.

I

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego w R. określił skarżącemu podstawę opodatkowania podatkiem akcyzowym i zobowiązanie podatkowe z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu. Decyzja ta została skutecznie doręczona skarżącemu w dniu 23 lipca 2010 r.

Skarżący 6 sierpnia 2010 r. złożył odwołanie za pomocą faksu, jak również w formie elektronicznej (e-mail). Następnie w dniu 7 sierpnia 2010 r. nadał to samo odwołanie w Urzędzie Poczty w R.. Ponadto w dniu 9 sierpnia 2010 r. złożył w Urzędzie Celnym w R. wniosek z dnia 7 sierpnia 2010 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wraz z odwołaniem. Wystąpił alternatywnie o przyjęcie, że odwołanie złożył z zachowaniem terminu lub przywrócenie terminu. Wyjaśnił, że placówka Poczty Polskiej, w której zamierzał złożyć odwołanie, była czynna do godziny 22:00, co uniemożliwiło mu dokonanie tej czynności o godzinie 22:30.

Postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w W. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Organ uznał, że złożenie odwołania za pośrednictwem faksu nie może wywrzeć skutku równego ze złożeniem pisma, gdyż zmieniony z dniem 17 czerwca 2010 r. art. 168 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: O.p.) nie przewiduje takiej formy nadania pisma. W ocenie organu, skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w spowodowaniu uchybienia terminu do złożenia odwołania od przedmiotowej decyzji, bowiem informacja o godzinach urzędowania urzędu pocztowego była wywieszona na drzwiach placówki pocztowej i na stronach internetowych Poczty Polskiej S.A.

Pismem z dnia 28 listopada 2011 r. podatnik wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 3 kwietnia 2012 r. uwzględniając skargę wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 191 w związku z art. 12 § 6 pkt 1 i art. 162 § 1 O.p. Organ pominął bowiem wskazywaną przez skarżącego okoliczność dotyczącą wniesienia odwołania drogą elektroniczną z zachowaniem terminu przewidzianego dla dokonania tej czynności. Uchybienie to mogło zaś mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dyrektor Izby Celnej w W. po ponownym rozpoznaniu sprawy zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 października 2012 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W ocenie organu Podatnik nie uprawdopodobnił braku swojej winy przy niedochowaniu terminu, gdyż nie dochował należytej staranności jakiej należy oczekiwać od strony postępowania podatkowego, co prowadziło do wniosku, że nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących przywrócenie terminu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. P. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowieni i zwrot kosztów postępowania, zarzucając rażące naruszenie art. 12 § 6 pkt 1, art. 162 § 1 oraz art. 247 § 1 pkt 2 - 3 Ordynacji podatkowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie powtarzając zasadnicze elementy dotychczasowej argumentacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem uchylił postanowienie i stwierdził, że nie podlega ono wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku.

Sąd pierwszej instancji wskazał, iż spór w rozpatrywanej sprawie dotyczy prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez Dyrektora Izby Celnej w sprawie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, a w konsekwencji zgodności z prawem jego postanowienia wydanego na podstawie art. 162 § 1 Op.

W ocenie Sądu organ odwoławczy wadliwie przyjął, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jego winy, gdyż pominął działania skarżącego, który podjął próby złożenia odwołania w przewidzianym dla tej czynności terminie drogą elektroniczną i korzystając z faksu. WSA w Warszawie podkreślił, że Skarżący podjął stosowne działania zmierzające do skutecznego wniesienia odwołania ostatniego dnia przewidzianego dla dokonania tej czynności, gdy okazało się, że pozostawał w błędzie przyjmując, iż urząd pocztowy jest tego dnia czynny całodobowo. Podjął wówczas próbę skutecznego wniesienia odwołania drogą elektroniczną oraz za pomocą faksu.

Tym samym konwalidował swoje uprzednie uchybienie polegające na tym, że nie sprawdził, w jakich godzinach tego dnia czynny był urząd pocztowy. W ocenie Sądu zmiana godzin pracy urzędu pocztowego, który uprzednio był czynny całodobowo, przy czym świadomość tego faktu była utrwalona w lokalnej społeczności, mogła wprowadzić skarżącego w błąd. Istotne jest jednak zdaniem Sądu pierwszej instancji to, że skarżący podjął działania zmierzające do usunięcia tego błędu.

W ocenie WSA w Warszawie organ odwoławczy nie odniósł się należycie do konsekwentnie prezentowanej argumentacji skarżącego, który twierdzi, że wysłał drogą elektroniczną odwołanie na adres skrzynki podawczej wskazywany jako adres elektronicznej skrzynki podawczej organu. Nie ustalił zatem stanu faktycznego niniejszej sprawy w sposób wystarczający do jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Jeżeli bowiem skarżący pozostawał w błędzie co do adresu elektronicznej skrzynki podawczej organu celnego (podatkowego) z winy tego organu, to nie może ponosić z tego tytułu negatywnych konsekwencji.

Podsumowując Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wystąpiły przesłanki do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania. Uprawdopodobnił on bowiem, że uchybił terminowi przewidzianemu dla dokonania tej czynności bez swojej winy. Nawet bez konieczności badania, czy faktycznie skarżący został wprowadzony w błąd co do adresu elektronicznej skrzynki podawczej właściwego organu celnego (podatkowego).

II

Dyrektor Izby Celnej w W. skargą kasacyjną zaskarżył powyższe orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ p.p.s.a. w związku z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowej (Dz. U. Z 2005, nr 8, poz. 60 ze zm.) poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek błędnego uznania, iż P. P. uprawdopodobnił brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania,
2. 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ p.p.s.a. w związku z art. 162 § 1 i art. 168 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Z 2005, nr 8, poz. 60 ze zm.) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, poprzez uznanie, iż istnieje możliwość konwalidowania niedbałości i niestaranności w dochowaniu terminu do złożenia odwołania (reguła starannego działania), wskutek dokonania nieskutecznych procesowo czynności wniesienia odwołania za pomocą środków komunikacji elektronicznej na adres poczty elektronicznej jednostki organizacyjnej Urzędu Celnego w R. (Oddziału Celnego w R.), nie zaś na elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego oraz wniesienia odwołania za pomocą faksu,
3. 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz w związku z art. 121 §1, art. 122, art. 187§ 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Celnej w W. pomimo, iż w sprawie wystąpiły przesłanki do oddalenia skargi przez Sąd ze względu na zgodność z prawem wydanego rozstrzygnięcia poprzedzonego postępowaniem uwzględniającym zasady ogólne postępowania,
4. 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ p.p.s.a. w związku 141 § 4 p.p.s.a. oraz w związku z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez wadliwą ocenę stanu faktycznego sprawy prowadzącą do uznania, iż P. P.uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania i że w sprawie zachodzą przesłanki do merytorycznego rozpoznania odwołania a w konsekwencji nakazanie organowi podatkowemu we wskazaniach co do dalszego postępowania uwzględnienia tych przesłanek.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, organ szczegółowo ustosunkował się do postawionych zarzutów.

P. P. nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Na wstępie wskazać należy, iż przedmiotem kontroli legalności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji było postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z uzasadnienia postanowienia organu administracyjnego wynika, że odmowa przywrócenia terminu nastąpiła na skutek przyjęcia, że skarżący nie spełnił jednej z przesłanek, o których mowa w art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej tj. nie uprawdopodobnił, że dochował należytej staranności jakiej należy oczekiwać od strony postępowania podatkowego i tym samym nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji kontrolując zaskarżone postanowienie prawidłowo wskazał, iż organ administracyjny błędnie przyjął, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybił terminowi przewidzianemu dla dokonania czynności bez swojej winy.

Odnosząc się do przepisów wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej, podkreślić należy, iż stosownie do art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do § 2 tego przepisu, podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Powołany wyżej przepis ustanawia cztery przesłanki przywrócenia terminu, które muszą występować łącznie. W rozpoznawanej sprawie, kwestią sporną było ustalenie zaistnienia bądź nie zaistnienia pierwszej przesłanki przywrócenia terminu, czyli uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy. "Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiążę się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (...)" (Krajewski J., [w:] Ereciński T., Jędrzejewska M., Jodłowski J., Krajewski J., Krzemiński Z., Piasecki K., Pietrzykowska J., Wengerek E., Zieliński A., Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem, tom I, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1989, str. 274) O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia.

Jednak, "jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku." (Kodeks postępowania administracyjnego z orzecznictwem... str. 160).

W stanie sprawy, jako uzasadnienie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, skarżący podniósł, że nie przypuszczał, że jedyna w R. placówka pocztowa czynna całodobowo, z której korzystał już wielokrotnie w przeszłości, nie będzie czynna całodobowo 6 sierpnia 2010 r. (tj. ostatniego dnia 14-dniowego terminu na złożenie odwołania) i w związku z tym nie mógł przezwyciężyć przeszkody w postaci zamknięcia placówki pocztowej - dotychczas funkcjonującej całodobowo. Skarżący podkreślił jednocześnie, iż w celu uniknięcia negatywnych konsekwencji zaistniałej sytuacji wniósł odwołanie w formie elektronicznej oraz faksem (6 sierpnia 2010 r.) jak również w dniu następnym tj. 7 sierpnia 2010 r. nadał odwołanie w Urzędzie Poczty Polskiej S.A. nr 1 w R..

W takim stanie faktycznym sprawy, podkreślić należy, iż z akt administracyjnych jednoznacznie wynika, iż Urząd Pocztowy nr 1 w R. w dniach od 1 stycznia do 4 lutego 2010 r. czynny był całodobowo, natomiast w okresie od 5 lutego do 31 grudnia 2010 r. w dniach od poniedziałku do czwartku Urząd czynny był całodobowo, natomiast w piątek od 6:00 do 22:00, w sobotę od 7:00 do 20:00 oraz w niedzielę od 8:00 do 15:00.

Wobec powyższego, należy uznać, iż skarżący miał prawo sądzić – wbrew odmiennej ocenie organu administracyjnego -, iż Urząd Pocztowy nr 1 w R. czynny będzie całodobowo również 6 sierpnia 2010 r. – gdyż przed tą datą Urząd czynny był całodobowo również w piątki a nie jedynie w określone dni (tj. od poniedziałku do czwartku). Podkreślenia wymaga również fakt, iż skarżący – po nieudanym nadaniu odwołania 6 sierpnia 2010 r. w urzędzie pocztowym - starał się spełnić wymóg wniesienia odwołania w ustawowym terminie przesyłając przedmiotowe odwołanie 6 sierpnia za pomocą poczty elektronicznej oraz faksu do Urzędu Celnego w R..

W związku z tym należy uznać, iż skarżący wykazał się należytą starannością dokonując czynności procesowych i nie dopuścił się nawet lekkiego niedbalstwa. Jest oczywiste, że w rozpatrywanej sprawie strona nie mogła usunąć przeszkody w postaci zamknięcia urzędu pocztowego, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, gdyż najbliższy urząd pocztowy świadczący usługi całodobowe znajdował się w W. i/lub L. – w miastach oddalonych w znacznej odległości od R..

Podsumowując w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że okoliczności sprawy, udokumentowane w aktach sprawy, uprawdopodabniają brak winy skarżącego w niedotrzymaniu ustawowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnik Urzędu Celnego w R..

Reasumując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów kasacyjnych i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.